પરેણ તપસા યુક્તો બ્રાહ્મેણ તપસા વૃતઃ। નયે નીતૌ ચ નિસ્તો વિશ્રુતશ્ચ મહામુનિઃ
અતિશય તપસ્યા ધરાવતા, બ્રાહ્મણ તપથી યુક્ત, નિયમ અને રાજકારણમાં નિપુણ એવા મહાન મુનિ પ્રસિદ્ધ હતા.
પરાત્પરતરં પ્રાપ્તો ધર્માન્સમભિજગ્મિવાન્। ભાવિતાત્મા ગતરજાઃ શાન્તો મૃદુર્ઋજુર્દિવજઃ
સર્વોચ્ચ ધર્મ પ્રાપ્ત કરેલા, મન શુદ્ધ, રાગરહિત, શાંત, કોમળ, સીધા અને આત્મસંયમના ધ્વજધારી હતા.
ધર્મેણાધિગતઃ સર્વૈર્દેવદાનવમાનુષૈઃ। ક્ષીણકર્મસુ પાપેષુ ભૂતેષુ વિવિધેષુ ચ
દેવ, દાનવ અને માનવો દ્વારા ધર્મમાં પ્રાપ્ત થયેલા, જ્યારે વિવિધ જીવોમાં પાપ અને કર્મ ઓછું થયું હોય ત્યારે તેઓ ઓળખાતા.
સર્વથા કૃતમર્યાદો વેદેષુ વિવિધેષુ ચ। શતશઃ સોમપા યજ્ઞે પુણ્યે પુણ્યકૃદગ્નિચિત્
દરેક રીતે યોગ્ય વ્યવહાર રાખતા, વિવિધ વેદોમાં પારંગત, અનેક વખત પવિત્ર યજ્ઞોમાં સોમપાન કરેલું, પુણ્યકર્મો અને અગ્નિની સેવા કરેલી.
ઋક્સામયજુષાં વેત્તા ન્યાયદૃગ્ધર્મકોવિદઃ। ઋજુરારોહબાન્વૃદ્ધો ભૂયિષ્ઠપથિકોઽનઘઃ
ઋગ્વેદ, સામવેદ અને યજુર્વેદના જાણકાર, ન્યાય અને ધર્મમાં કુશળ, સીધા, ઉત્તમ વંશના, વૃદ્ધ, ઘણાં સ્થળોએ ગયેલા અને નિર્દોષ હતા.
શ્લક્ષ્ણયા શિખયોપેતઃ સંપન્નઃ પરમત્વિષા। અવદાતે ચ સૂક્ષ્મે ચ દિવ્યે ચ રચિતે શુભે
સુંદર શીખ ધરાવતા, પરમ તેજવાળા, શુદ્ધ, સૂક્ષ્મ અને દિવ્ય વસ્ત્રોમાં સજ્જ, સુંદર રીતે પહેરેલા હતા.
મહેન્દ્રદત્તે મહતી બિભ્રત્પરમવાસસી। જામ્બૂનદમયે દિવ્યે ગણ્ડૂપદમુખે નવે
મહેન્દ્ર દ્વારા અપાયેલું મહાન ઉપરનું વસ્ત્ર પહેરેલું, જાંબુનદ સોનાથી બનેલું નવાં દિવ્ય કમરપટ્ટો અને તેજસ્વી બંધ ધરાવતા હતા.
અગ્ન્યર્કસદૃશે દિવ્યે ધારયન્કુણ્ડલે શુભે। રાજતચ્છત્રમુચ્છ્રિત્ય ચિત્રં પરમવર્ચસમ્
અગ્નિ અને સૂર્ય જેવાં તેજસ્વી અને દિવ્ય સુંદર કાનના કુંડળ પહેરેલા, ચાંદીનું છત્ર ઊંચું પકડીને, અતિ તેજસ્વી દેખાતા હતા.
પ્રાપ્ય દુષ્પ્રાપમન્યેન બ્રહ્મવર્ચસમુત્તમમ્। ભવને ભૂમિપાલસ્ય બૃહસ્પતિરિવાપ્લુતઃ
બીજાઓ માટે દુર્લભ એવા સર્વોચ્ચ બ્રાહ્મણ તેજ પ્રાપ્ત કરીને, તેઓ રાજાના મહેલમાં બૃહસ્પતિ જેવાં પ્રવેશ્યા.
સંહિતાયાં ચ સર્વેષાં સ્થિતસ્યોપસ્થિતસ્ય ચ। દ્વિપદસ્ય ચ ધર્મસ્ય ક્રમધર્મસ્ય પારગઃ
બધી સંહિતાઓમાં પારંગત, બધા જીવોના ધર્મ અને વ્યવસ્થિત ધર્મમાં નિષ્ણાત હતા.
ગાધા સામાનુસામજ્ઞઃ સામ્નાં પરમવલ્ગુનામ્। આત્મનઃ સર્વમોક્ષિભ્યઃ કૃતિમાન્કૃત્યવિત્સદા
ગાધી સામવેદના મીઠા અને ઉત્તમ સ્તુતિઓને સમજતા હતા, અને પોતાના તથા મુક્તિ ઇચ્છનાર સૌના કરતા પણ વધારે કર્મમાં નિષ્ણાત અને ફરજ જાણનાર હતા.
યજુર્ધર્મૈર્બહુવિધૈર્મતો મતિમતાં વરઃ। વિદિતાર્થઃ સમશ્ચૈવ ચ્છેત્તા નિગમસંશયાન્
યજુરવેદના અનેક પ્રકારના ધર્મોમાં પારંગત, વિદ્વાનોમાં શ્રેષ્ઠ, અર્થ સમજતા, નિષ્પક્ષ અને શાસ્ત્રના સંશયો દૂર કરતા હતા.
અર્થનિર્વચને નિત્યં સંશયચ્છિદસંશયઃ। પ્રકૃત્યા ધર્મકુશલો દાતા ધર્મવિશારદઃ
અર્થ સમજાવામાં હંમેશા તત્પર, પોતે સંશયરહિત અને બીજાના સંશયો દૂર કરતા, સ્વભાવથી ધર્મમાં કુશળ, દાતા અને ધર્મવિદ્યામાં પારંગત હતા.
લોપેનાગમધર્મેણ સંક્રમેણ ચ વૃત્તિષુ। એકશબ્દાંશ્ચ નાનાર્થાનેકાર્થાંશ્ચ પૃથક્કૃતાન્
છૂટછાટ, શાસ્ત્રીય અપવાદ અને ભાષાના પરિવર્તનમાં, એક શબ્દના અનેક અર્થો અને અલગ અર્થ ધરાવતાં શબ્દોને અલગથી ઓળખતા હતા.
પૃથગર્થાભિધાનાંશ્ચ પ્રયોગાનન્વવેક્ષિતા। પ્રમાણભૂતો લોકેષુ સર્વાધિકરણેષુ ચ
અલગ અર્થ દર્શાવતાં અને વિવેચના વગરના વપરાશોને ઓળખતા, લોકોમાં અને તમામ વિવાદોમાં પ્રમાણભૂત માનવામાં આવતા હતા.
સર્વવર્ણવિકારેષુ નિત્યં કુશલપૂજિતઃ। સ્વરેઽસ્વરે ચ વિવિધે વૃત્તેષુ વિવિધેષુ ચ
સર્વ પ્રકારના ઉચ્ચાર અને સ્વરના ફેરફારમાં, તથા વિવિધ છંદ અને રૂપોમાં નિષ્ણાતો દ્વારા હંમેશા સન્માન પામતા હતા.
સમસ્થાનેષુ સર્વેષુ સમામ્નાયેષુ ધાતુષુ। ઉદ્દેશ્યાનાં સમાખ્યાતા સર્વમાખ્યાતમુદ્દિશન્
બધા સ્થાન, સર્વ સંહિતાઓ અને ધાતુઓમાં, જે કહેવું હતું તેનું સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ કરતા અને બધું જ સમજાવતા હતા.
અભિસન્ધિષુ તત્ત્વજ્ઞઃ પદાન્યઙ્ગાન્યનુસ્મરન્। કાલધર્મેણ નિર્દિષ્ટં યથાર્થં ચ વિચારયન્
મનના ભાવ જાણી, શબ્દો અને તેના અંગોને યાદ રાખી, સમય અનુસાર જે નિર્ધારિત હતું અને જે સાચું હતું તેનું વિવેચન કરતા હતા.
ચિકીર્ષિતં ચ યો વેત્તા યથા લોકેન સંવૃતમ્। વિભાષિતં ચ સમયં ભાષિતં હૃદયંગમમ્
લોકો જે છુપાવે છે તે ઇરાદા સમજતા, કરાર અને હૃદયસ્પર્શી વાતો પણ ઓળખતા હતા.
આત્મને ચ પરસ્મૈ ચ સ્વરસંસ્કારયોગવિત્। એષાં સ્વરાણાં જ્ઞાતા ચ બોદ્ધા પ્રવચનઃ સ્વરાટ્
પોતાને અને બીજાને સ્વર અને ઉચ્ચારના ઉપયોગમાં નિષ્ણાત, આ સ્વરોને જાણનારા, સમજનારા અને તેમના ઉપદેશમાં સ્વતંત્ર હતા.
વિજ્ઞાતા ચોક્તવાક્યાનામેકતાં બહુતાં તથા। બોદ્ધા હિ પરમાર્થાંશ્ચ વિવિધાંશ્ચ વ્યતિક્રમાન્
બોલાયેલા વાક્યોની એકતા અને ભિન્નતા સમજતા, પરમાર્થ અને વિવિધ ભેદોને પણ જાણી લેતા હતા.
અભેદતશ્ચ બહુશો બહુશશ્ચાપિ ભેદતઃ। વક્તા વિવિધવાક્યાનાં નાનાદેશસમીક્ષિતા
ઘણા વિષયોમાં એકરૂપતા અને ભિન્નતા બંને રીતે વાત કરતા, વિવિધ પ્રદેશોના નિયમોને ધ્યાનમાં રાખી અનેક પ્રકારના વાક્યો બોલતા હતા.
પઞ્ચાગમાંશ્ચ વિવિધાનાદેશાંશ્ચ સમીક્ષિતા। નાનાર્થકુશલસ્તત્ર તદ્ધિતેષુ ચ કૃત્સ્નશઃ
પાંચ શાસ્ત્રપ્રણાલીઓ અને વિવિધ આદેશોનું નિરીક્ષણ કરતા, અનેક અર્થોમાં કુશળ અને તદ્દિત રૂપોમાં પણ સંપૂર્ણ પારંગત હતા.
પરિભૂષયિતા વાચાં વર્ણતઃ સ્વરતોઽર્થતઃ। પ્રત્યયં ચ સમાખ્યાતા નિયતં પ્રતિધાતુકમ્
વાણીને અક્ષર, સ્વર અને અર્થથી શોભાવતા, પ્રત્યયનો અર્થ મૂળ સાથે હંમેશા સમજાવતા હતા.
પઞ્ચ ચાક્ષરજાતાનિ સ્વરસંજ્ઞાનિ યાનિ ચ। તમાગતમૃષિં દૃષ્ટ્વા પ્રત્યુદ્ગમ્યાભિવાદ્ય ચ
પાંચ પ્રકારના અક્ષરો અને સ્વરના નામો જાણતા, તે ઋષિ આવ્યા ત્યારે તેમને મળવા ઊભા રહી વંદન કર્યા.
આસનં રુચિરં તસ્મૈ પ્રદદૌ સ યુધિષ્ઠિરઃ। `કૃષ્ણાજિનોત્તરે તસ્મિન્નુપવિષ્ટો મહાનૃષિઃ
યુધિષ્ઠિરે તેમને સુંદર બેઠકો આપી; મહાન ઋષિ કાળી મૃગચર્મથી આવરણ ધરાવેલી તે બેઠક પર બેઠા.
દેવર્ષેરુપવિષ્ટસ્ય સ્વયમર્ધ્યં યથાવિધિ। પ્રાદાદ્યુધિષ્ઠિરો ધીમાન્રાજ્યં તસ્મૈ ન્યવેદયત્। પ્રતિગૃહ્ય તુ તાં પૂજામૃષિઃ પ્રીતમનાસ્તદા
દેવર્ષિ બેઠા ત્યારે, યુધિષ્ઠિરે જાતે જ યોગ્ય રીતે તેમને આદર આપ્યો અને રાજ્ય પણ અર્પણ કર્યું; ઋષિએ આનંદથી એ સન્માન સ્વીકાર્યું.
આશીર્ભિર્વર્ધયિત્વા ચ તમુવાચાસ્યતામિતિ। નિષસાદાભ્યનુજ્ઞાતસ્તતો રાજા યુધિષ્ઠિરઃ
આશીર્વાદ આપી ઋષિએ કહ્યું, 'બેસો'; પછી રાજા યુધિષ્ઠિર ઋષિના અનુમતિથી બેઠા.
પ્રેષયામાસ કૃષ્ણાયૈ ભગવન્તમુપસ્થિતમ્। શ્રુત્વૈતદ્દ્રૌપદી ચાપિ શુચિર્ભૂત્વા સમાહિતા
ત્યાં હાજર શ્રીકૃષ્ણને બોલાવ્યા; અને દ્રૌપદીએ આ સાંભળી, પોતાને શુદ્ધ કરી મન એકાગ્ર કર્યું.
જગામ તત્ર યત્રાસ્તે નારદઃ પાણ્ડવૈઃ સહ। તસ્યાભિવાદ્ય ચરણૌ દેવર્ષેર્ધર્મચારિણી
પછી દ્રૌપદી એ ત્યાં ગઈ જ્યાં નારદજી પાંડવો સાથે રહેતા હતા; અને ધર્મના માર્ગે ચાલતી એ રાજકન્યાએ દેવર્ષિના પગે વંદન કર્યું.