ઘોષયામાસ નગરે ધાર્તરાષ્ટ્રઃ સસૌબલઃ।' તતસ્તે પાણ્ડવાસ્તત્ર ગત્વા કૃષ્ણપુરોગમાઃ
ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર અને સૌબલ સાથે શહેરમાં એ જાહેરાત કરી; પછી કૃષ્ણને આગે રાખી પાંડવો ત્યાં ગયા.
મણ્ડયાઞ્ચક્રિરે તદ્વૈ પુરં સ્વર્ગાદિવ ચ્યુતમ્। `વાસુદેવો જગન્નાથશ્ચિન્તયામાસ વાસવમ્
તેઓએ એ શહેરને એવી રીતે શણગારી દીધું કે જાણે સ્વર્ગમાંથી નીચે પડ્યું હોય. વાસુદેવ, જગન્નાથ, ઇન્દ્રનું ધ્યાન કરવા લાગ્યા.
મહેન્દ્રશ્ચિન્તિતો રાજન્વિશ્વકર્માણમાદિશત્। વિશ્વકર્મન્મહાપ્રાજ્ઞ અદ્યપ્રભૃતિ તત્પુરમ્
રાજા, જ્યારે ઇન્દ્રનું ધ્યાન કરવામાં આવ્યું, ત્યારે તેણે વિશ્વકર્માને આદેશ આપ્યો; અને વિદ્વાન વિશ્વકર્માએ એ શહેર બનાવવાનું શરૂ કર્યું.
ઇન્દ્રપ્રસ્થમિતિ ખ્યાતં દિવ્યં ભૂમ્યાં ભવિષ્યતિ। મહેન્દ્રશાસનાદ્ગત્વા વિશ્વકર્મા તુ કેશવમ્
એ શહેર પૃથ્વી પર ઇન્દ્રપ્રસ્થ નામે પ્રસિદ્ધ થશે, દિવ્ય શહેર. મહેન્દ્રના આદેશથી વિશ્વકર્મા કેશવ પાસે ગયો.
પ્રણમ્ય પ્રણિપાતાર્હં કિં કરોમીત્યભાષત। વાસુદેવસ્તુ તચ્છ્રુત્વા વિશ્વકર્માણમૂચિવાન્
વિશ્વકર્માએ વંદન કરીને પૂછ્યું: 'હું શું કરું?' વાસુદેવે એ સાંભળી વિશ્વકર્માને કહ્યું.
કુરુષ્વ કુરુરાજસ્ય મહેન્દ્રપુરસન્નિભમ્। ઇન્દ્રેણ કૃતનામાનમિન્દ્રપ્રસ્થં મહાપુરમ્
કુરુરાજા માટે ઇન્દ્રના શહેર જેવું મહાન શહેર બનાવજે; તેનું નામ ઇન્દ્રપ્રસ્થ રાખજે, જેમ ઇન્દ્રે નામ આપ્યું છે.
તતઃ પુણ્યે શિવે દેશે શાન્તિં કૃત્વા મહારથાઃ। સ્વસ્તિવાચ્ય યથાન્યાયમિન્દ્રપ્રસ્થં ભવત્વિતિ
પછી એ પવિત્ર અને શુભ સ્થળે મહાન રથીઓએ શાંતિયજ્ઞ અને શુભ મંત્રો બોલી, 'આ શહેરનું નામ ઇન્દ્રપ્રસ્થ રહે' એમ નક્કી કર્યું.
તત્પુરં માપયામાસુર્દ્વૈપાયનપુરોગમાઃ। `તતઃ સ વિશ્વકર્મા તુ ચકાર પુરમુત્તમમ્
ત્યાં દ્વૈપાયનને આગે રાખીને એ શહેર બાંધવામાં આવ્યું; પછી વિશ્વકર્માએ એ ઉત્તમ શહેર તૈયાર કર્યું.
સાગરપ્રતિરૂપાભિઃ પરિખાભિરલઙ્કૃતમ્। પ્રાકારેણ ચ સંપન્નં દિવમાવૃત્ય તિષ્ઠતા
સમુદ્ર જેવી ઊંડી ખાઈઓથી ઘેરાયેલું અને મજબૂત પ્રાચીરથી સુરક્ષિત એ નગર આકાશને પણ આવરી લેતું હોય એવું લાગતું હતું.
પાણ્ડુરાભ્રપ્રકાશેન હિમરશ્મિનિભેન ચ। શુશુભે તત્પુરશ્રેષ્ઠં નાગૈર્ભોગવતી યથા
પાંઢરા વાદળ અને શિયાળાની કિરણો જેવી તેજસ્વિતા ધરાવતું એ શ્રેષ્ઠ નગર, નાગલોકની ભોગવતીની જેમ ઝગમગતું હતું.
દ્વિપક્ષગરુડપ્રખ્યૈર્દ્વારૈઃ સૌધૈશ્ચ શોભિતમ્। ગુપ્તમભ્રચયપ્રખ્યૈર્ગોપુરૈર્મન્દરોપમૈઃ
ગરૂડ અને હાથીના પાંખ જેવી ભવ્ય દ્વારો અને મકાનોથી શોભાયમાન, મેઘસમૂહ જેવા ઊંચા ગોપુરો અને મન્દર પર્વત જેવી ભવ્યતા એ નગરને રક્ષિત કરતી હતી.
વિવિધૈરપિ નિર્વિદ્ધૈઃ શસ્ત્રોપેતૈઃ સુસંવૃતૈઃ। શક્તિભિશ્ચાવૃતં તદ્ધિ દ્વિજિહ્વૈરિવ પન્નગૈઃ
વિવિધ શસ્ત્રોથી સજ્જ અને સાવધાન યુદ્ધાઓથી ઘેરાયેલું એ નગર, બે જીભ ધરાવતાં સાપોની જેમ ચતુર સેનાઓથી સુરક્ષિત હતું.
તલ્પૈશ્ચાભ્યાસિકૈર્યુક્તં શુશુભે યોધરક્ષિતમ્। થીક્ષ્ણાઙ્કુશશતઘ્નીભિર્યન્ત્રજાલૈશ્ચ શોભિતમ્
રક્ષકો માટે આરામદાયક પાંથિયાઓથી સજ્જ, યુદ્ધાઓ દ્વારા રક્ષિત અને તીક્ષ્ણ અંકુશો, વિશાળ યંત્રો અને જુદા જુદા યંત્રજાળથી શોભાયમાન હતું.
આયસૈશ્ચ મહાચક્રૈઃ શુશુભે તત્પુરોત્તમમ્। સુવિભક્તમહારથ્યં દેવતાબાધવર્જિતમ્
મોટા લોખંડના ચકરા વડે ઝગમગતું, વિસ્તૃત અને સારી રીતે ગોઠવેલી મુખ્ય રસ્તાઓ ધરાવતું, અને દેવતાઓના વિઘ્નોથી મુક્ત એવું એ ઉત્તમ નગર હતું.
વિરોચમાનં વિવિધૈઃ પાણ્ડુરૈર્ભવનોત્તમૈઃ। તત્ત્રિવિષ્ટપસંકાશમિન્દ્રપ્રસ્થં વ્યરોચત
વિવિધ સુંદર અને પાંઢરા મહેલો વડે તેજસ્વી, એ ઇન્દ્રપ્રસ્થ નગર દેવલોક જેવા ત્રિવિષ્ઠપ સમાન ઝગમગતું હતું.
મેઘવૃન્દમિવાકાશે વિદ્ધં વિદ્યુત્સમાવૃતમ્। તત્ર રમ્યે શિવે દેશે કૌરવ્યસ્ય નિવેશનમ્
આ સુંદર અને શુભ પ્રદેશમાં કૌરવોનું નિવાસ સ્થાન, આકાશમાં વીજળીથી ઘેરાયેલા વાદળ સમૂહની જેમ ઝગમગતું હતું.
શુશુભે ધનસંપૂર્ણં ધનાધ્યક્ષક્ષયોપમમ્। તત્રાગચ્છન્દ્વિજા રાજન્સર્વવેદવિદાં વરાઃ
ધનથી ભરપૂર, ધનના દેવ કુબેરના નિવાસ સમાન એ નગરમાં, રાજા, સર્વ વેદોના જ્ઞાનમાં પારંગત શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો આવ્યા હતા.
નિવાસં રોચયન્તિ સ્મ સર્વભાષાવિદસ્તથા। વણિજશ્ચાયયુસ્તત્ર નાનાદિગ્ભ્યો ધનાર્થિનઃ
ત્યાં સર્વ ભાષાઓ જાણનારા લોકો વસવા માટે આવ્યા અને ધનની ઇચ્છાથી વેપારીઓ પણ ચારે દિશાથી ત્યાં પહોંચ્યા.
સર્વશિલ્પવિદસ્તત્ર વાસાયાભ્યાગમંસ્તદા। ઉદ્યાનાનિ ચ રમ્યાણિ નગરસ્ય સમન્તતઃ
ત્યારે સર્વ પ્રકારની કળામાં નિપુણ લોકો ત્યાં વસવા આવ્યા અને શહેરને ચારેય બાજુ સુંદર બગીચાઓથી ઘેરાયેલું હતું.
આમ્રૈરામ્રાતકૈર્નીપૈરશોકૈશ્ચમ્પકૈસ્તથા। પુન્નાગૈર્નાગપુષ્પૈશ્ચ લકુચૈઃ પનસૈસ્તથા
આમ્ર, આમ્રાતક, નીપ, અશોક, ચંપક, પુન્નાગ, નાગપુષ્પ, લકુચ અને પનસના વૃક્ષો વડે,
શાલતાલતમાલૈશ્ચ બકુલૈશ્ચ સકેતકૈઃ। મનોહરૈઃ સુપુષ્પૈશ્ચ ફલભારાવનામિતૈઃ
શાલ, તાલ, તમાલ, બકુલ, સકેતક અને મનમોહક ફૂલો તથા ફળોથી ઝૂકી પડેલા અનેક વૃક્ષોથી,
પ્રાચીનામલકૈર્લોધ્રૈરઙ્કોલૈશ્ચ સુપિષ્પિતૈઃ। જમ્બૂભિઃ પાટલાભિશ્ચ કુબ્જકૈરતિમુક્તકૈઃ
પ્રાચીન આમળા, લોધ્ર, પુષ્પોથી ભરેલા અંકોલા, જાંબુ, પાટલ, કુબજક અને અતિમુક્તક વૃક્ષોથી,
કરવીરૈઃ પારિજાતૈરન્યૈશ્ચ વિવિધૈર્દ્રુમૈઃ। નિત્યપુષ્પફલોપેતૈર્નાનાદ્વિજગણાયુતૈઃ
કરવીર, પારિજાત અને અનેક પ્રકારના હંમેશાં ફૂલો-ફળોથી ભરપૂર વૃક્ષો તથા વિવિધ પક્ષીઓના ઝુંડથી,
મત્તબર્હિણસંઘુષ્ટકોકિલૈશ્ચ સદામદૈઃ। ગૃહૈરાદર્શવિમલૈર્વિવિધૈશ્ચ લતાગૃહૈઃ
મસ્ત મોર અને હંમેશાં આનંદિત કોયલના કલરવથી, દર્પણ જેવી ચમકતી મકાનો અને વિવિધ લતાવૃક્ષોથી ઘેરાયેલા ઘરોથી,
મનોહરૈશ્ચિત્રગૃહૈસ્તથાઽજગતિપ્રવતૈઃ। વાપીભિર્વિવિધાભિશ્ચ પૂર્ણાભિઃ પરમામ્ભસા
મનોહર ચિત્રવાળા મકાનો, કૃત્રિમ ટેકરીઓ અને ખીણો, તથા શુદ્ધ જળથી ભરેલા વિવિધ તળાવોથી,
સરોભિરતિરમ્યૈશ્ચ પદ્મોત્પલસુગન્ધિભિઃ। હંસકારણ્ડવયુતૈશ્ચક્રવાકોપશોભિતૈઃ
અતિ રમણીય અને કમળ-ઉત્પલની સુગંધથી મહેકતા સરોવરો, હંસ, કાંદો અને ચક્રવાક પક્ષીઓથી શોભાયમાન હતા.
રમ્યાશ્ચ વિવિધાસ્તત્ર પુષ્કરિણ્યો વનાવૃતાઃ। તડાગાનિ ચ રમ્યાણિ બૃહન્તિ સુબહૂનિ ચ
ત્યાં વિવિધ સુંદર કમળવાળા તળાવો જંગલોથી ઘેરાયેલા હતાં, અને અનેક વિશાળ અને આકર્ષક જળાશયો પણ જોવા મળતાં.
નદી ચ નન્દિની નામ સા પુરીમુપગૂહતિ। ચાતુર્વર્ણ્યસમાકીર્ણમન્યૈઃ શિલ્પિભિરાવૃતમ્
નંદિની નામની નદી એ શહેરને ચાહે છે, જ્યાં ચારેય વર્ણના લોકો અને અનેક કારીગરો વસે છે.
સર્વદાભિસૃતં સદ્ભિઃ કારિતં વિશ્વકર્મણા। ઉપભોગસમૃદ્ધૈશ્ચ સર્વદ્રવ્યસમાવૃતમ્
એ શહેર સદા સારા લોકોથી ભરેલું, વિશ્વકર્માએ બનાવેલું અને સર્વ પ્રકારની સુખ-સગવડ અને ધન-સંપત્તિથી સંપન્ન હતું.
નિત્યમાર્યજનોપેતં નરનારીગણૈર્યુતમ્। વાજિવારણસંપૂર્ણં ગોભિરુષ્ટ્રૈઃ ખરૈરજૈઃ
એ શહેરમાં હંમેશા સજ્જન લોકો, પુરુષો-સ્ત્રીઓના જૂથો, ઘોડા-હાથી, ગાય-ઊંટ, ખચેરા અને બકરાઓથી ભરપૂર રહેતું.