મન્ત્રાય સમુપાનીતૈર્ધૃતરાષ્ટ્ર હિતૈર્નૃપ। ધર્મ્યમર્થ્યં યશસ્યં ચ વાચ્યમિત્યનુશુશ્રુમ
અમે સાંભળ્યું છે કે, ધૃતરાષ્ટ્રના હિતેચ્છુઓ દ્વારા આપેલી સલાહમાં, જે ધર્મસંગત, લાભદાયી અને પ્રતિષ્ઠાજનક હોય એ જ કહેવું જોઈએ.
મમાપ્યેષા મતિસ્તાત યા ભીષ્મસ્ય મહાત્મનઃ। સંવિભજ્યાસ્તુ કૌન્તેયા ધર્મ એષ સનાતનઃ
હે પિતા, મારી પણ એ જ મતિ છે જે મહાત્મા ભીષ્મની છે—કુંતીપુત્રોને તેમનો હિસ્સો આપો, એ જ સનાતન ધર્મ છે.
પ્રેષ્યતાં દ્રુપદાયાશુ નર઼ઃ કશ્ચિત્પ્રિયંવદઃ। બહુલં રત્નમાદાય તેષામર્થાય ભારત
હે ભારત, કોઈ સારા બોલનારને તરત જ દ્રુપદ પાસે મોકલો અને તેમના માટે ઘણાં રત્નો લઈ જવા કહો.
મિથઃ કૃત્યં ચ તસ્મૈ સ આદાય વસુ ગચ્છતુ। વૃદ્ધિં ચ પરમાં બ્રૂયાત્તત્સંયોગોદ્ભવાં તથા
એ દૂત ભેટો લઈને ત્યાં જઈને બંને પક્ષના કામની વાત કરે અને આ જોડાણથી જે મોટો લાભ થશે તેની વાત પણ કરે.
સંપ્રીયમાણં ત્વાં બ્રૂયાદ્રાજન્દુર્યોધનં તથા। અસકૃદ્દ્રુપદે ચૈવ ધૃષ્ટદ્યુમ્ને ચ ભારત
એ દૂત રાજા દુર્યોધનને અને દ્રુપદ તથા ધૃષ્ટદ્યુમ્નને પણ વારંવાર તમારી શુભેચ્છા જણાવે.
ઉચિતત્વં પ્રિયત્વં ચ યોગસ્યાપિ ચ વર્ણયેત્। પુનઃપુનશ્ચ કૌન્યેયાન્માદ્રીપુત્રૌ ચ સાન્ત્વયન્
એ દૂત આ જોડાણ યોગ્ય અને હિતકર છે એ સમજાવે અને વારંવાર કુંતીપુત્રો તથા માદ્રીપુત્રોને શાંતવના આપે.
હિરણ્મયાનિ શુભ્રાણિ બહૂન્યાભરણાનિ ચ। વચનાત્તવ રાજેન્દ્ર દ્રૌપદ્યાઃ સંપ્રયચ્છતુ
હે રાજેન્દ્ર, તમારી આજ્ઞાથી એ દૂત દ્રૌપદીને ઘણાં સુંદર અને સોનાના આભૂષણો આપે.
તથા દ્રુપદપુત્રાણાં સર્વેષાં ભરતર્ષભ। પાણ્ડવાનાં ચ સર્વેષાં કુન્ત્યા યુક્તાનિ યાનિ ચ
એ જ રીતે, હે ભારતશ્રેષ્ઠ, દ્રુપદપુત્રો, બધા પાંડવો અને કુંતીને પણ જે યોગ્ય હોય તે ભેટો આપે.
દત્ત્વા તાનિ મહાર્હાણિ પાણ્ડવાન્સંપ્રહર્ષય।' એવં સાન્ત્વસમાયુક્તં દ્રુપદં પાણ્ડવૈઃ સહ। ઉક્ત્વા સોઽનન્તરં બ્રૂયાત્તેષામાગમનં પ્રતિ
મૂલ્યવાન ભેટો આપી, પાંડવોને આનંદિત કર્યા; પછી પાંડવોની હાજરીમાં દ્રુપદ સાથે મીઠા અને શાંતિભર્યા શબ્દો બોલ્યા, અને તરત જ તેમના આવવાની વાત કરી.
અનુજ્ઞાતેષુ વીરેષુ બલં ગચ્છતુ શોભનમ્। દુઃશાસનો વિકર્ણશ્ચાપ્યાનેતું પાણ્ડવાનિહ
વીરોને મંજૂરી મળ્યા પછી, સેનાને સુવ્યવસ્થિત રીતે આગળ વધવા દો; દુઃશાસન અને વિકર્ણ પાંડવોને અહીં લાવવા.
તતસ્તે પાણ્ડવાઃ શ્રેષ્ઠાઃ પૂજ્યમાનાઃ સદા ત્વયા। પ્રકૃતીનામનુમતે પદે સ્થાસ્યન્તિ પૈતૃકે
પછી એ શ્રેષ્ઠ પાંડવો, જે તું હંમેશા સન્માન કરે છે, પ્રજાની મંજૂરીથી પિતૃસત્તાની જગ્યાએ સ્થિર રહેશે.
એતત્તવ મહારાજ તેષુ પુત્રેષુ ચૈવ હિ। વૃત્તમૌપયિકં મન્યે ભીષ્મેણ સહ ભારત
મહારાજ, હું માનું છું કે તું અને તારા પુત્રો, ભીષ્મ સાથે, આવું વર્તન કરવું યોગ્ય છે.
યોજિતાવર્થમાનાભ્યાં સર્વકાર્યેષ્વનન્તરૌ। ન મન્ત્રયેતાં ત્વચ્છ્રેયઃ કિમદ્ભુતતરં તતઃ
જો બે વ્યક્તિઓ પોતાના હિત માટે જોડાય છે અને તારા કલ્યાણ માટે સલાહ નથી કરે, તો એથી વધુ આશ્ચર્યની વાત શું હોઈ શકે?
દુષ્ટેન મનસા યો વૈ પ્રચ્છન્નેનાન્તરાત્મના। બ્રૂયાન્નિ)શ્રેયસં નામ કથં કુર્યાત્સતાં મતમ્
જેનું મન દુષ્ટ છે અને અંદરથી ખરાબ ઈરાદા રાખે છે, એ કેવી રીતે શ્રેષ્ઠ કલ્યાણની વાત કરી શકે અને સજ્જનોના મત પ્રમાણે વર્તી શકે?
ન મિત્રાણ્યર્થકૃચ્છ્રેષુ શ્રેયસે ચેતરાય વા। વિધિપૂર્વં હિ સર્વસ્ય દુઃખં વા યદિ વા સુખમ્
મિત્રો મુશ્કેલીમાં લાભ કે હાનિ માટે કામ કરતા નથી; કારણ કે દરેક માટે સુખ કે દુઃખ કismet પ્રમાણે આવે છે.
કૃતપ્રજ્ઞોઽકૃતપ્રજ્ઞો બાલો વૃદ્ધશ્ચ માનવઃ। સસહાયોઽસહાયશ્ચ સર્વં સર્વત્ર વિન્દતિ
બુદ્ધિશાળી કે અબુદ્ધિ, બાળ કે વૃદ્ધ, સહાય સાથે કે વિના, દરેક માણસે સર્વત્ર બધું અનુભવવું પડે છે.
શ્રૂયતે હિ પુરા કશ્ચિદમ્બુવીચ ઇતીશ્વરઃ। આસીદ્રાજગૃહે રાજા માગધાનાં મહીક્ષિતામ્
કહેવામાં આવે છે કે પહેલાં અંબુવીચ નામે એક રાજા હતો, જે માગધ દેશના રાજમહેલમાં રાજ કરતા હતા.
સ હીનઃ કરણૈઃ સર્વૈરુચ્છ્વાસપરમો નૃપઃ। અમાત્યસંસ્થઃ સર્વેષુ કાર્યેષ્વેવાભવત્તદા
એ રાજા બધા શક્તિઓથી વિહોણો અને માત્ર શ્વાસ લેવાનું જ ધ્યાન રાખતો હતો, અને બધા કામોમાં પોતાના મંત્રીઓ પર આધાર રાખતો હતો.
તસ્યામાત્યો મહાકર્ણિર્બભૂવૈકેશ્વરસ્તદા। સ લબ્ધબલમાત્માનં મન્યમાનોઽવમન્યતે
ત્યારે એના મંત્રી મહાકર્ણી, એકમાત્ર અધિકારી, પોતે શક્તિશાળી માનતો અને બીજાઓને અવગણતો હતો.
સ રાજ્ઞ ઉપભોગ્યાનિ સ્ત્રિયો રત્નધનાનિ ચ। આદદે સર્વશો મૂઢ ઐશ્વર્યં ચ સ્વયં તદા
એ મૂર્ખ માણસે રાજાના બધા આનંદ—સ્ત્રીઓ, રત્નો અને ધન—પોતે લઈ લીધાં અને રાજ્યનું સત્તા પણ પોતે જ રાખી લીધી.
તદાદાય ચ લુબ્ધસ્ય લોભાલ્લોભોઽભ્યવર્ધત। તથાહિ સર્વમાદાય રાજ્યમસ્ય જિહીર્ષતિ
લોભથી એ બધું લઈ લીધાં, તો એનો લોભ વધુ વધી ગયો; અને પછી બધું મેળવ્યા પછી એ રાજ્ય પણ પોતા લેવા ઇચ્છતો હતો.
હીનસ્ય કરણૈઃ સર્વૈરચ્છ્વાસપરમસ્ય ચ। યતમાનોઽપિ તદ્રાજ્યં ન શશાકેતિ નઃ શ્રુતં
રાજા બધા શક્તિઓથી વિહોણો અને માત્ર શ્વાસ લેતો હોવા છતાં, પ્રયત્ન કર્યા છતાં એ રાજ્ય રાખી શક્યો નહીં, એમ આપણે સાંભળ્યું છે.
કિમન્યદ્વિહિતા નૂનં તસ્ય સા પુરુષેન્દ્રતા। યદિ તે વિહિતં રાજ્યં ભવિષ્યતિ વિશાંપતે
એ પુરુષેન્દ્રતાનું સત્તા તેને કismetથી જ મળ્યું હશે; જો રાજ્ય તારા માટે લખાયું છે, તો એ તને મળશે, હે પ્રજાના રાજા.
મિષતઃ સર્વલોકસ્ય સ્થાસ્યતે ત્વયિ તદ્ધુવમ્। અતોઽન્યથા ચેદ્વિહિતં યતમાનો ન લપ્સ્યસે
જ્યારે આખી દુનિયા જોઈ રહી છે, એ રાજ્ય ચોક્કસ તારા પાસે રહેશે; પણ જો કismet બીજું લખ્યું છે, તો તું કેટલો પણ પ્રયત્ન કરે, એ તને નહીં મળે.
એવં વિદ્વન્નુપાદત્સ્વ મન્ત્રિણાં સાધ્વસાધુતામ્। દુષ્ટાનાં ચૈવ બોદ્ધવ્યમદુષ્ટાનાં ચ ભાષિતમ્
એવી રીતે, હે વિદ્વાન, તું તારા મંત્રીઓની સારા-ખરાબી સારી રીતે ઓળખ; દુષ્ટ અને નિર્દોષ બંનેના શબ્દો સમજવા જોઈએ.
વિદ્મ તે ભાવદોષેણ યદર્થમિદમુચ્યતે। દુષ્ટ પાણ્ડવહેતોસ્ત્વં દોષમાખ્યાપયસ્યુત
અમે જાણીએ છીએ કે તું આ વાતો તારા મનના દોષથી બોલે છે; પાંડવોના વિરોધ માટે તું દોષ બતાવે છે.
હિતં તુ પરમં કર્ણ બ્રવીમિ કુલવર્ધનમ્। અથ ત્વં મન્યસે દુષ્ટં બ્રૂહિ યત્પરમં હિતમ્
હું જે વાત કહું છું, કર્ણ, એ સૌથી વધુ લાભદાયી છે અને કુળની પ્રતિષ્ઠા વધારતી છે; પણ જો તું એને હાનિકારક માનતો હોય, તો તું જેને સૌથી વધુ લાભદાયી સમજે, એ મને કહો.
અતોઽન્યથા ચેત્ક્રિયતે યદ્બ્રવીમિ પરં હિતમ્। કુરવો વૈ વિનઙ્ક્ષ્યન્તિ નચિરેણૈવ મે મતિઃ
જો મારા કહેવા મુજબ શ્રેષ્ઠ લાભદાયી કામ ન કરવામાં આવે, તો મારી સમજ મુજબ, કુરુઓ ટૂંક સમયમાં વિનાશ પામશે.
રાજન્નિઃસંશયં શ્રેયો વાચ્યસ્ત્વમસિ બાન્ધવૈઃ। ન ત્વશુશ્રૂષમાણે વૈ વાક્યં સંપ્રતિ તિષ્ઠતિ
રાજા, તું નિશ્ચિતપણે તારા સગાંઓ પાસેથી ભલામણ લાયક છે; પણ જ્યારે તું સાંભળતો નથી, ત્યારે એમની વાતો હાલ કોઈ અર્થ રાખતી નથી.
પ્રિયં હિતં ચ તદ્વાક્યમુક્તવાન્કુરુસત્તમઃ। ભીષ્મઃ શાન્તનવો રાજન્પ્રતિગૃહ્ણાસિ તન્ન ચ
શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ, કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, એ ખુશી અને લાભની વાત કરી છે, રાજા, પણ તું એ સ્વીકારતો નથી, ન તો એનું ધ્યાન રાખે છે.