ન ચ તે વ્યસનૈર્યોક્તું શક્યા દિષ્ટકૃતેન ચ। શકિતાશ્ચેપ્સવશ્ચૈવ પિતૃપૈતામહં પદમ્
ન તો દુઃખો કે વિપત્તિઓથી, ન તો ભાગ્યથી તેમને દૂર કરી શકાય; તેઓ પોતાના પિતા અને પિતામહનું સ્થાન મેળવવા માટે સક્ષમ અને ઇચ્છુક છે.
પરસ્પરેણ ભેદશ્ચ નાધાતું તેષુ શક્યતે। એકસ્યાં યે રતાઃ પત્ન્યાં ન ભિદ્યન્તે પરસ્પરમ્
પાંડવોમાં પરસ્પર ફૂટ પાડવી પણ શક્ય નથી; એક જ પત્ની પ્રત્યે જે એકાગ્ર છે, એવા ભાઈઓ કદી પરસ્પર વિખૂટા પડતા નથી.
ન ચાપિ કૃષ્ણા શક્યેત તેભ્યો ભેદયિતું પરૈઃ। પરિદ્યૂનાન્વૃતવતી કિમુતાદ્ય મૃજાવતઃ
અને કૃષ્ણા (દ્રૌપદી) ને પણ બીજાઓ દ્વારા પાંડવોમાંથી અલગ કરી શકાય એમ નથી; જ્યારે તેઓ દુઃખમાં હતા ત્યારે પણ એ એમની સાથે રહી, તો હવે જ્યારે તેઓ સુખી છે, ત્યારે તો એ વાતે પ્રશ્ન જ નથી.
ઈપ્સિતશ્ચ ગુણઃ સ્ત્રીણામેકસ્યા બહુભર્તૃતા। તં ચ પ્રાપ્તવતી કૃષ્ણા ન સા ભેદયિતું ક્ષમા
સ્ત્રીઓ માટે જે ગુણ સૌથી વધુ ઇચ્છનીય છે—અર્થાત્ અનેક પતિઓ હોવાનો—એ કૃષ્ણાએ પ્રાપ્ત કર્યો છે; એ હવે પાંડવોને છોડે એવી નથી.
આર્યવ્રતશ્ચ પાઞ્ચાલ્યો ન સ રાજા ધનપ્રિયઃ। ન સંત્યક્ષ્યતિ કૌન્તેયાન્રાજ્યદાનૈરપિ ધ્રુવમ્
પાંચાલપુત્ર આર્યવ્રત પાળે છે, એ રાજા ધનની લાલચ રાખતો નથી; એ કુંતીપુત્રોને રાજ્ય માટે પણ કદી છોડશે નહીં—આ નિશ્ચિત છે.
તથાઽસ્મ પુત્રો ગુણવાનનુરક્તશ્ચ પાણ્ડવાન્। તસ્માન્નોપાયસાધ્યાંસ્તાનહં મન્યે કથંચન
એ જ રીતે, એનો પુત્ર પણ ગુણવાન છે અને પાંડવો પ્રત્યે ખૂબ લાગણી ધરાવે છે; એટલે, હું માનું છું કે તેમને કોઈ રીતે જીતવી શક્ય નથી.
ઇદં ત્વદ્ય ક્ષમં કર્તુમસ્માકં પુરુષર્ષભ। યાવન્ન કૃતમૂલાસ્તે પાણ્ડવેયા વિશાંપતે
હવે, હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, પાંડવો સંપૂર્ણ રીતે સ્થિર થયા નથી ત્યાં સુધી, આપણને જે કરવું યોગ્ય લાગે છે, એ કરવું જોઈએ.
તાવત્પ્રહરણીયાસ્તે તત્તુભ્યં તાત રોચતામ્। અસ્મત્પક્ષો મહાન્યાવદ્યાવત્પાઞ્ચાલકો લઘુઃ। તાવત્પ્રહરણં તેષાં ક્રિયતાં મા વિચારય
ત્યાં સુધી તેમને હરાવવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઈએ—આ વાત તને ગમે તો સારું; જ્યાં સુધી પાંચાલ પક્ષ નબળો છે અને આપણો પક્ષ મજબૂત છે, ત્યાં સુધી તેમને હરાવા માટે પગલાં લે, વધુ વિચાર કરશો નહીં.
વાહનાનિ પ્રભૂતાનિ મિત્રાણિ ચ કુલાનિ ચ। યાવન્ન તેષાં ગાન્ધારે તાવદ્વિક્રમ પાર્થિવ
જ્યાં સુધી તેમના પાસે પૂરતા વાહનો, મિત્રો અને કુટુંબો નથી, હે ગાંધારના રાજા, ત્યાં સુધી તું પુરુષાર્થપૂર્વક કાર્ય કર.
યાવચ્ચ રાજા પાઞ્ચાલ્યો નોદ્યમે કુરુતે મનઃ। સહ પુત્રૈર્મહાવીર્યૈસ્તાવદ્વિક્રમ પાર્થિવ
જ્યાં સુધી પાંચાલના રાજા અને તેમના બલવાન પુત્રો કોઈ મોટું પગલું લેવાનું નક્કી કરતાં નથી, ત્યાં સુધી, હે રાજા, તું દ્રઢતાપૂર્વક કાર્ય કર.
યાવન્નાયાતિ વાર્ષ્ણેયઃ કર્ષન્યાદવવાહિનીમ્। રાજ્યાર્થે પાણ્ડવેયાનાં પાઞ્ચાલ્યસદનં પ્રતિ
જ્યાં સુધી વૃષ્ણિપુત્ર (કૃષ્ણ) યાદવોની સેના લઈને પાંડવોના રાજ્ય માટે પાંચાલના ઘરમાં આવ્યો નથી—
વસૂનિ વિવિધાન્ભોગાન્રાજ્યમેવ ચ કેવલમ્। નાત્યાજ્યમસ્તિ કૃષ્ણસ્ય પાણ્ડવાર્થે કથંચન
કૃષ્ણ પાંડવો માટે કોઈપણ પ્રકારનું ધન, સુખ કે રાજ્ય કદી છોડે એમ નથી—કોઈ પણ સ્થિતિમાં નહીં.
વિક્રમેણ મહી પ્રાપ્તા ભરતેન મહાત્મના। વિક્રમેણ ચ લોકાંસ્ત્રીઞ્જિતવાન્પાકશાસનઃ
મહાન આત્માવાળા ભરતે પોતાના શૌર્યથી ધરતી મેળવેલી હતી, અને પાકાસુરોના સ્વામી એ પણ પોતાના શૌર્યથી ત્રણેય લોક જીત્યા હતા.
વિક્રમં ચ પ્રશંસન્તિ ક્ષત્રિયસ્ય વિશાંપતે। સ્વકો હિ ધર્મઃ શૂરાણાં વિક્રમઃ પાર્થિવર્ષભ
રાજા, ક્ષત્રિય માટે શૌર્ય એ જ સાચો ધર્મ ગણાય છે; શૂરવીરો માટે શૌર્ય જ યોગ્ય કર્તવ્ય છે, હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ.
તે બલેન વયં રાજન્મહતા ચતુરઙ્ગિણા। પ્રમથ્ય દ્રુપદં શીઘ્રમાનયામેહ પાણ્ડવાન્
રાજા, ચાલો આપણે આપણા મોટાં અને ચારે અંગોથી સજ્જ સેના વડે દ્રુપદને ઝડપથી હરાવીને પાંડવોને અહીં લઈ આવીએ.
ન હિ સામ્ના ન દાનેન ન ભદેન ચ પાણ્ડવાઃ। શક્યાઃ સાધયિતું તસ્માદ્વિક્રમેણૈવ તાઞ્જહિ
પાંડવોને ન તો સમજાવટથી, ન તો દાનથી, ન તો ચાલાકીથી જીતવી શકાય; એટલે માત્ર શૌર્ય વડે જ તેમને હરાવા જોઈએ.
તાન્વિક્રમેણ જિત્વેમામખિલાં ભુઙ્ક્ષ્વ મેદિનીમ્। અતો નાન્યં પ્રપશ્યામિ કાર્યોપાયં જનાધિપ
તેમને શૌર્યથી હરાવીને આખી ધરતીનો આનંદથી ભોગ વિહારો; હે મનુષ્યોના રાજા, આ કામ માટે બીજો કોઈ ઉપાય હું નથી જોતો.
શ્રુત્વા તુ રાધેયવચો ધૃતરાષ્ટ્રઃ પ્રતાપવાન્। અભિપૂજ્ય તતઃ પશ્ચાદિદં વચનમબ્રવીત્
કર્ણના વચન સાંભળીને, પરાક્રમી ધૃતરાષ્ટ્રે તેની માન-આદરપૂર્વક પ્રશંસા કરી અને પછી આ રીતે બોલ્યા.
ઉપપન્નં મહાપ્રાજ્ઞે કૃતાસ્ત્રે સૂતનન્દને। ત્વયિ વિક્રમસંપન્નમિદં વચનમીદૃશમ્
હે વિદ્વાન અને શસ્ત્રકલા જાણનારા સુતપુત્ર, તારા જેવા શૌર્યવાને આવી વાત કહેવી યોગ્ય છે.
ભૂય એવ તુ ભીષ્મશ્ચ દ્રોણો વિદુર એવ ચ। યુવાં ચ કુરુતં બુદ્ધિં ભવેદ્યા નઃ સુખોદયા
પણ, ભીષ્મ, દ્રોણ, વિદુર અને તમે બંને મળીને એવી યોજના વિચારો કે જે અમને સુખ આપે.
તત આનાય્ય તાન્સર્વાન્મન્ત્રિણઃ સુમહાયશાઃ। ધૃતરાષ્ટ્રો મહારાજ મન્ત્રયામાસ વૈ તદા
પછી મહારાજ ધૃતરાષ્ટ્રે બધા પ્રસિદ્ધ મંત્રીઓને બોલાવીને એમની સાથે સલાહ-મશવરો કર્યો.
ન રોચતે વિગ્રહો મે પાણ્ડુપુત્રૈઃ કથંચન। યથૈવ ધૃતરાષ્ટ્રો મે તથા પાણ્ડુરસંશયમ્
મને પાંડુપુત્રો સાથે કોઈપણ રીતે વિવાદ કરવો પસંદ નથી; જેમ ધૃતરાષ્ટ્ર મારા છે, એમ પાંડુ પણ નિશ્ચયે મારા જ છે.
ગાન્ધાર્યાશ્ચ યથા પુત્રાસ્તથા કુન્તીસુતા મમ। યથા ચ મમ તે રક્ષ્યા ધૃતરાષ્ટ્ર તથા તવ
જેમ ગાંધારીના પુત્રો મારા છે, એમ કુંતીના પુત્રો પણ મારા છે; અને જેમ મારા રક્ષણ કરવું છે, એમ તારા પણ, હે ધૃતરાષ્ટ્ર.
યથા ચ મમ રાજ્ઞશ્ચ તથા દુર્યોધનસ્ય તે। તથા કુરૂણાં સર્વેષામન્યેષામપિ પાર્થિવ
જેમ મારા અને રાજાના છે, એમ તારા અને દુર્યોધનના પણ છે; અને એ જ રીતે બધા કુરુઓ અને બીજા રાજાઓ પણ, હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ.
એવં ગતે વિગ્રહં તૈર્ન રોચે સન્ધાય વીરૈર્દીયતામર્ધભૂમિઃ। તેષામપીદં પ્રપિતામહાનાં રાજ્યં પિતુશ્ચૈવ કુરૂત્તમાનામ્
આ રીતે, હું એમની સાથે વિવાદને યોગ્ય માનતો નથી; વીરપુત્રોને શાંતિથી રાજ્યનો અડધો ભાગ આપી દેવો જોઈએ. આ રાજ્ય એમના પૂર્વજો અને પિતાનું છે, અને શ્રેષ્ઠ કુરુઓનું પણ છે.
દુર્યોધન યથા ર્જાયં ત્વમિદં તાત પશ્યસિ। મમ પૈતૃકમિત્યેવં તેઽપિ પશ્યન્તિ પાણ્ડવાઃ
દુર્યોધન, જેમ તું આ રાજ્યને તારા પિતૃપરંપરાગત માને છે, એમ જ પાંડવો પણ તેને એમનું પિતૃસત્તા માને છે.
યદિ રાજ્યં ન તે પ્રાપ્તાઃ પાણ્ડવેયા યશસ્વિનઃ। કુત એવ તવાપીદં ભારતસ્યાપિ કસ્યચિત્
જો પાંડુના વિખ્યાત પુત્રોને રાજ્ય મળ્યું નથી, તો પછી તને કે બીજાને પણ, હે ભારત, એ કેવી રીતે મળી શકે?
અધર્મેણ ચ રાજ્યં ત્વં પ્રાપ્તવાન્ભરતર્ષભ। તેઽપિ રાજ્યમનુપ્રાપ્તાઃ પૂર્વમેવેતિ મે મતિઃ
હે ભારત શ્રેષ્ઠ, જો તું રાજ્ય અધર્મથી મેળવ્યું છે, તો એમણે પણ અગાઉથી એ મેળવ્યું છે – મારી એવી મતિ છે.
મધુરેણૈવ રાજ્યસ્ય તેષામર્ધં પ્રદીયતામ્। એતદ્ધિ પુરુષવ્યાઘ્ર હિતં સર્વજનસ્ય ચ
મીઠાશથી એમને રાજ્યનો અડધો ભાગ આપી દેવો જોઈએ; હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, આ બધાના હિત માટે છે.
અતોઽન્યથા ચેત્ક્રિયતે ન હિતં નો ભવિષ્યતિ। તવાપ્યકીર્તિઃ સકલા ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ
જો એના વિરુદ્ધ કરાશે, તો અમારું કોઈ હિત નહીં થાય; અને તારી બદનામિ બધે ફેલાઈ જશે, એમાં કોઈ શંકા નથી.