યશ્ચ કામસુખે સક્તો બાલશ્ચ સ્થવિરશ્ચ યઃ। અયુદ્ધમનસો યે ચ તે તુ તિષ્ઠન્તુ ભીરવઃ
જે કોઈ ભોગમાં લિપ્ત છે, બાળક છે, વૃદ્ધ છે, કે જેનું મન યુદ્ધમાં નથી — એ ભયભીત લોકો પાછળ રહી જાય.
પ્રદરશ્ચ ન દાતવ્યો ન ગન્તવ્યમચોદિતૈઃ। યશો રક્ષત ભદ્રં વો જેષ્યામો વૈ રિપૂન્વયમ્
કોઈને માર્ગ આપવો નહીં અને કોઈ બોલાવ્યા વિના બહાર ન જાય; તમારું યશ જાળવો — શુભ રહે — અમે દુશ્મનોને જરૂર જીતશું.
અનુલોમાશ્ચ નો વાતાઃ સતતં મૃગપક્ષિણઃ। અગ્નયશ્ચ વિરાજન્તે શસ્ત્રાણિ કવચાનિ ચ
પવન હંમેશા અમને અનુકૂળ છે, જંગલના પ્રાણી અને પક્ષીઓ પણ; અગ્નિ તેજમાં છે, અને અમારા શસ્ત્રો અને કવચ ચમકે છે.
તતઃ કર્ણવચઃ શ્રુત્વા ધાર્તરાષ્ટ્રપ્રિયૈષિણઃ। નિર્યયુઃ પૃથિવીપાલાશ્ચાલયન્તઃ પરાન્રણે
કર્ણના ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોની ભલાઈ ઈચ્છતા વચન સાંભળી, રાજાઓ યુદ્ધમાં દુશ્મનને હલાવીને બહાર નીકળી.
ન હિ તેષાં મનઃસક્તિરિન્દ્રિયાર્થેષુ સર્વશઃ। યથા પરિરપુઘ્નાનાં પ્રસભં યુદ્ધ એવ ચ
તેમના મન ઇન્દ્રિયના વિષયોમાં ક્યાંય લાગેલા નહોતા; તેઓ માત્ર દુશ્મનને જોરથી હરાવવા અને યુદ્ધમાં જ લાગેલા હતા.
વૈકર્તનપુરોવ્રાતઃ સૈન્ધવોર્મિમહાસ્વનઃ। દુઃશાસનમહામત્સ્યો દુર્યોધનમહાગ્રહઃ
આ સેનાના આગે કર્ણ હતો, જે સિંધુની મહા લહેર જેવો; દુઃશાસન મહા માછલી અને દુર્યોધન મહા શાર્ક જેવો.
સ રાજસાગરો ભીમો ભીમઘોષપ્રદર્શનઃ। અભિદુદ્રાવ વેગેન પુરં તદપસવ્યતઃ
એ રાજસાગર ભીમ, ભયાનક ગર્જન સાથે, જોરથી શહેરની ડાબી બાજુથી દોડી આવ્યો.
તદનીકમનાધૃષ્યં શસ્ત્રાગ્નિવ્યાલદીપિતમ્। સમુત્કમ્પિતમાજ્ઞાય ચુક્રુશુર્દ્રુપદાત્મજાઃ
શસ્ત્ર અને કવચના અગ્નિથી ધધકતી, અપરાજિત અને કાંપતી એ સેનાને જોઈ, દ્રુપદના પુત્રોએ ઉંચે અવાજે બૂમ પાડી.
તે મેઘસમનિર્ઘોષૈર્બલિનઃ સ્યન્દનોત્તમૈઃ। નિર્યયુર્નગરદ્વારાત્ત્રાસયન્તઃ પરાન્ર
એ બલવાન યોદ્ધાઓ, શ્રેષ્ઠ રથો સાથે, મેઘની ગર્જના જેવો અવાજ કરતા, શહેરના દ્વારથી બહાર નીકળી, દુશ્મનને ડરાવતા.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ શિખણ્ડી ચ સુમિત્રઃ પ્રિયદર્શનઃ। ચિત્રકેતુઃ સુકેતુશ્ચ ધ્વજકેતુશ્ચ વીર્યવાન્
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, શિખંડિ, સુમિત્ર, પ્રિયદર્શન, ચિત્રકેતુ, સુકેતુ અને ધ્વજકેતુ — એ બધા પરાક્રમી હતા.
પુત્રા દ્રુપદરાજસ્ય બલવન્તો જયૈષિણઃ। દ્રુપદસ્ય મહાવીર્યઃ પાણ્ડરોષ્ણીષકેતનઃ
દ્રુપદ રાજાના પુત્રો, બલવાન અને વિજય માટે ઉત્સુક, અને દ્રુપદ પોતે, મહા પરાક્રમી, સફેદ પાગડી ધ્વજ તરીકે ધરાવતા.
પાણ્ડરવ્યજનચ્છત્રઃ પાણ્ડરધ્વજવાહનઃ। સ પુત્રગણમધ્યસ્થઃ શુશુભે રાજસત્તમઃ
સફેદ પંખો અને છત્ર, સફેદ ધ્વજવાળો રથ, એ રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, પોતાના પુત્રો વચ્ચે ચમકતો હતો.
ચન્દ્રમા જ્યોતિષાં મધ્યે પૌર્ણમાસ્યામિવોદિતઃ। અથોદ્ધૂતપતાકાગ્રમજિહ્મગતિમવ્યયમ્
જેમ પૂર્ણિમાની રાતે તારા વચ્ચે ચાંદ્રમા ઉગે છે, તેમ એ ધ્વજની ટોચો લહેરાતી, સીધી અને અડીખમ ચાલ સાથે દેખાયો.
દ્રુપદાનીકમાયાન્તં કુરુસૈન્યમભિદ્રવત્। તયોરુભયતો જજ્ઞે તેષાં તુ તુમુલઃ સ્વનઃ
દ્રુપદની સેના આગળ વધી, કુરુ સેનાના સામે દોડી; બંને તરફ જોરદાર અવાજ ઉઠ્યો.
બલયોઃ સંપ્રસરતોઃ સરિતાં સ્રોતસોરિવ। પ્રકીર્ણરથનાગાશ્વૈસ્તાન્યનીકાનિ સર્વશઃ
બંને સેનાઓ નદીઓના પ્રવાહ જેવી આગળ વધી, અને રથ, હાથી, ઘોડા બધે વિખેરાઈ ગયાં.
જ્યોતીંષઈવ પ્રકીર્ણાનિ સર્વતઃ પ્રચકાશિરે। ઉત્કૃષ્ટભેરીનિનદે સંપ્રવૃત્તે મહારવે
બધી બાજુ એ વિખેરાયેલી લાઈટ જેવી ચમકતી હતી; મહા રણમાં ભેરી અને શંખના ગર્જન સાથે જોરદાર અવાજ શરૂ થયો.
અમર્ષિતા મહાત્માનઃ પાણ્ડવા નિર્યયુસ્તતઃ। રથાંશ્ચ મેઘનિર્ઘોષાન્યુક્તાન્પરમવાજિભિઃ
પાંડવોએ, જેમના મનમાં ગુસ્સો ભરેલો હતો અને જે મહાન આત્માવાળા હતા, વજ્રના ઘડાકા જેવો અવાજ કરતી અને શ્રેષ્ઠ ઘોડાઓ જોડાયેલી રથ પર ચડીને બહાર નીકળ્યા.
ધૂન્વન્તો ધ્વજિનઃ શુભ્રાનાસ્થાય ભરતર્ષભાઃ। તતઃ પાણ્ડુસુતાન્દૃષ્ટ્વા રથસ્થાનાત્તકાર્મુકાન્
ભરતવંશના શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓએ ચમકતા ધ્વજોને ઝાંખી, રથ પર ચડીને પાંડુના પુત્રોને તીક્ષ્ણ ધનુષ સાથે ઉભા જોઈને—
નૃપાણામભવત્કમ્પો વેપથુર્હૃદયેષુ ચ। નિર્યાતેષ્વથ પાર્થેષુ દ્રોપદં તદ્બલં રણે
રાજાઓના મનમાં ભય અને હૃદયમાં કંપન પેદા થયું; પણ પાંડવોએ આગળ વધતા, યુદ્ધમાં દ્રુપદની સેના આનંદ અને વિજયની આશાથી ભરાઈ ગઈ.
આવિશત્પરમો હર્ષઃ પ્રમોદશ્ચ જયં પ્રતિ। સુમુહૂર્તં વ્યતિકરઃ સૈન્યાનામભવદ્ભૃશમ્
દ્રુપદની સેના માટે વિજયની આશા સાથે ખૂબ આનંદ અને ઉત્સાહ છવાઈ ગયો; થોડા સમય માટે બંને સેનાઓ વચ્ચે ભારે અથડામણ થઈ.
તતો દ્વન્દ્વમયુધ્યન્ત મૃત્યું કૃત્વા પુરસ્કૃતમ્। જઘ્નતુઃ સમરે તસ્મિન્સુમિત્રપ્રિયદર્શનૌ
પછી, મૃત્યુને આગળ રાખીને, બધા જોડીઓમાં યુદ્ધ કરવા લાગ્યા; એ યુદ્ધમાં સુમિત્ર અને પ્રિયદર્શન બંને માર્યા ગયા.
જયદ્રથશ્ચ કર્ણશ્ચ પશ્યતઃ સવ્યસાચિનઃ। અર્જુનઃ પ્રેક્ષ્ય નિહતૌ સૌમિત્રપ્રિયદર્શનૌ
જયદ્રથ અને કર્ણે, અર્જુનના નજર સામે, સુમિત્ર અને પ્રિયદર્શનને માર્યા; તેમને મૃત્યુ પામેલા જોઈ, અર્જુન—
જયદ્રથસુતં તત્ર જઘાન પિતુરન્તિકે। વૃષસેનાદવરજં સુદામાનં ધનંજયઃ
ત્યાં, અર્જુને જયદ્રથના પુત્ર અને વૃષસેનાના નાના ભાઈ સુદામાને, તેના પિતાના સામે જ, માર્યો.
કર્ણપુત્રં મહેષ્વાસં રથનીડાદપાતયત્। તૌ સુતૌ નિહતૌ દૃષ્ટ્વા રાજસિંહૌ તરસ્વિનૌ
મહાન ધનુર્ધારી અર્જુને કર્ણના પુત્રને, જે મહાન યોદ્ધા હતો, રથ પરથી નીચે પાડી દીધો; તેમના બે વીર પુત્રોને મૃત્યુ પામેલા જોઈ—
નામૃષ્યેતાં મહાબાહૂ પ્રહારમિવ સદ્ગજૌ। તૌ જગ્મતુરસંભ્રાન્તૌ ફલ્ગુનસ્ય રથંપ્રતિ
મહાન બાહુવાળા એ બે રાજાઓ, જેમ મહાન હાથીઓ પ્રહાર સહન કરી શકતા નથી, તેમ એ દુઃખ સહન કરી શક્યા નહીં; અને નિર્ભય થઈને અર્જુનના રથ તરફ આગળ વધ્યા.
પ્રતિમુક્તતલત્રાણૌ શપમાનૌ પરસ્પરમ્। સન્નિપાતસ્તયોરાસીદતિઘોરો મહામૃધે
એ બંનેએ તલવારના કવચ પહેરીને, એકબીજાને શાપ આપતા, સામસામે આવ્યા; એ મહાન યુદ્ધમાં તેમના વચ્ચે ભયાનક અથડામણ થઈ.
વૃત્રશમ્બરયોઃ સઙ્ક્યે વજ્રિણેવ મહારણે। ત્રીનશ્વાઞ્જઘ્નતુસ્તસ્ય ફલ્ગુનસ્ય નર્ષભૌ
વૃત્ર અને શંબરના યુદ્ધમાં વજ્રધારી દેવની જેમ, એ બંને પુરુષસિંહોએ અર્જુનના ત્રણ ઘોડાઓને માર્યા.
તતઃ કિલિકિલાશબ્દઃ કુરૂણામભવત્તદા। તાન્હયાન્નિહતાન્દૃષ્ટ્વા ભીમસેનઃ પ્રતાપવાન્
પછી, કુરુઓમાં ભારે કલકલનો અવાજ થયો; એ ઘોડાઓને મૃત્યુ પામેલા જોઈ, પરાક્રમી ભીમસેન—
નિમેષાન્તરમાત્રેણ રથમશ્વૈરયોજયત્। ઉપયાતં રથં દૃષ્ટ્વા દુર્યોધનપુરઃસરૌ
એક પળમાં જ નવા ઘોડાઓ રથમાં જોડ્યા; એ રીતે તૈયાર થયેલો રથ જોઈ, દુર્યોધન અને તેના સાથીઓ—
સૌબલઃ સૌમદત્તિશ્ચ સમેયાતાં પરન્તપૌ। તૈઃ પઞ્ચભિરદીનાત્મા ભીમસેનો મહાબલઃ
સૌબલ અને સૌમદત્તિ, દુશ્મનોનો નાશ કરનારા, આગળ આવ્યા; એ પાંચ યોદ્ધાઓ સાથે, મહાબલી ભીમસેન—