સ્વરાષ્ટ્રમેવ ગચ્છામો યદ્યાપ્તં વચનં મમ। એતન્મમ મતં સર્વૈઃ ક્રિયતાં યદિ રોચતે। એતદ્ધિ સુકૃતં મન્યે ક્ષેમં ચાપિ મહીભિતામ્
જો મારા શબ્દો તમને યોગ્ય લાગે, તો ચાલો આપણે પોતાના રાજ્યમાં પાછા જઈએ; જો સૌને આ વિચાર પસંદ આવે, તો એ જ કરો. રાજાઓ માટે આ જ યોગ્ય અને સુરક્ષિત માર્ગ છે એવું હું માનું છું.
સૌમદત્તેર્વચઃ શ્રુત્વા કર્ણો વૈકર્તનો વૃષા। ઉવાચ વચનં કાલે કાલજ્ઞઃ સર્વકર્મણામ્
સૌમદત્તિના શબ્દો સાંભળી, વિકાર્તનપુત્ર કર્ણે, જે દરેક કાર્ય માટે યોગ્ય સમય જાણે છે અને બલવાન છે, તે સમયે યોગ્ય વાત કહી.
નીતિપૂર્વમિદં સર્વમુક્તં વચનમર્થવત્। વચનં નાભ્યસૂયામિ શ્રૂયતાં યદ્વચસ્ત્વિતિ
આ બધું સમજદારીપૂર્વક અને અર્થપૂર્ણ કહ્યું છે; હું આ શબ્દોમાં કોઈ ખોટ નથી શોધતો. હવે તમે મારા કહેવું સાંભળો.
દ્વૈધીભાવો ન ગન્તવ્યઃ સર્વકર્મસુ માનવૈઃ। દ્વિધાભૂતેન મનસા અન્યત્કર્મ ન સિધ્યતિ
કોઈ પણ કાર્યમાં મન બે ભાગે વિભાજિત ન કરવું; બે મનથી કરેલું કાર્ય ક્યારેય સફળ થતું નથી.
સંપ્રયાણાસનાભ્યાં તુ કર્શનેન તથૈવ ચ। નૈતચ્છક્યં પુરં હર્તુમાક્રન્દશ્ચાપ્યશોભનઃ
અવરોધ કે આક્રમણથી, કે ધીમે ધીમે તકલીફ આપી, આ શહેર જીતવું શક્ય નથી; અને માત્ર બૂમાબૂમ કરવી યોગ્ય નથી.
અવમર્દનકાલોઽત્ર મતશ્ચિન્તયતો મમ। યાવન્નો વૃષ્ણયઃ પાર્ષ્ણિં ન ગૃહ્ણન્તિરણપ્રિયાઃ
મને વિચારતા એવું લાગે છે કે આ સમયે જોરદાર હુમલો કરવાનો યોગ્ય સમય છે; એ પહેલાં કે યુદ્ધપ્રિય વૃષ્ણિઓ અમારી પાછળથી ઘેરી લે.
ભવન્તશ્ચ તથા હૃષ્ટાઃ સ્વબાહુબલશાલિનઃ। પ્રાકારમવમૃદ્રન્તુ પરિઘાઃ પૂરયન્ત્વપિ
તમારે સૌએ, પોતાની બાહુબળથી, કિલ્લાની દીવાલ તોડી નાખવી જોઈએ અને પરિઘો ખાઈમાં નાખવા જોઈએ.
પ્રસ્રાવયન્તુ સલિલં ક્રિયતાં વિષમં સમમ્। તૃણકાષ્ઠેન મહતા ખાતમસ્ય પ્રપૂર્યતામ્
પાણી બહાર કાઢી લો, જમીન ઊંચી-નીચી અને સમાન બનાવો; અને મોટી ખાઈ ઘાસ અને લાકડાથી ભરી દો.
ઘુષ્યતાં રાજમાર્ગેષુ પરેષાં યો હનિષ્યતિ। નાગમશ્વં પદાતિં વા દાનમાનં સ લપ્સ્યતિ
રાજમાર્ગોમાં જાહેર કરો: જે કોઈ દુશ્મનને — હાથી, ઘોડો કે પદાતી — મારી નાખશે, તેને દાન અને સન્માન મળશે.
નાગે દશસહસ્રાણિ પઞ્ચ ચાશ્વપદાતિષુ। રથે વૈ દ્વિગુણં નાગાદ્વસુ દાસ્યન્તિ પાર્થિવાઃ
હાથી માટે દસ હજાર, ઘોડા અને પદાતી માટે પાંચ હજાર, અને રથ માટે હાથી કરતાં બે ગણા — રાજાઓ આ રીતે ધન આપશે.
યશ્ચ કામસુખે સક્તો બાલશ્ચ સ્થવિરશ્ચ યઃ। અયુદ્ધમનસો યે ચ તે તુ તિષ્ઠન્તુ ભીરવઃ
જે કોઈ ભોગમાં લિપ્ત છે, બાળક છે, વૃદ્ધ છે, કે જેનું મન યુદ્ધમાં નથી — એ ભયભીત લોકો પાછળ રહી જાય.
પ્રદરશ્ચ ન દાતવ્યો ન ગન્તવ્યમચોદિતૈઃ। યશો રક્ષત ભદ્રં વો જેષ્યામો વૈ રિપૂન્વયમ્
કોઈને માર્ગ આપવો નહીં અને કોઈ બોલાવ્યા વિના બહાર ન જાય; તમારું યશ જાળવો — શુભ રહે — અમે દુશ્મનોને જરૂર જીતશું.
અનુલોમાશ્ચ નો વાતાઃ સતતં મૃગપક્ષિણઃ। અગ્નયશ્ચ વિરાજન્તે શસ્ત્રાણિ કવચાનિ ચ
પવન હંમેશા અમને અનુકૂળ છે, જંગલના પ્રાણી અને પક્ષીઓ પણ; અગ્નિ તેજમાં છે, અને અમારા શસ્ત્રો અને કવચ ચમકે છે.
તતઃ કર્ણવચઃ શ્રુત્વા ધાર્તરાષ્ટ્રપ્રિયૈષિણઃ। નિર્યયુઃ પૃથિવીપાલાશ્ચાલયન્તઃ પરાન્રણે
કર્ણના ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોની ભલાઈ ઈચ્છતા વચન સાંભળી, રાજાઓ યુદ્ધમાં દુશ્મનને હલાવીને બહાર નીકળી.
ન હિ તેષાં મનઃસક્તિરિન્દ્રિયાર્થેષુ સર્વશઃ। યથા પરિરપુઘ્નાનાં પ્રસભં યુદ્ધ એવ ચ
તેમના મન ઇન્દ્રિયના વિષયોમાં ક્યાંય લાગેલા નહોતા; તેઓ માત્ર દુશ્મનને જોરથી હરાવવા અને યુદ્ધમાં જ લાગેલા હતા.
વૈકર્તનપુરોવ્રાતઃ સૈન્ધવોર્મિમહાસ્વનઃ। દુઃશાસનમહામત્સ્યો દુર્યોધનમહાગ્રહઃ
આ સેનાના આગે કર્ણ હતો, જે સિંધુની મહા લહેર જેવો; દુઃશાસન મહા માછલી અને દુર્યોધન મહા શાર્ક જેવો.
સ રાજસાગરો ભીમો ભીમઘોષપ્રદર્શનઃ। અભિદુદ્રાવ વેગેન પુરં તદપસવ્યતઃ
એ રાજસાગર ભીમ, ભયાનક ગર્જન સાથે, જોરથી શહેરની ડાબી બાજુથી દોડી આવ્યો.
તદનીકમનાધૃષ્યં શસ્ત્રાગ્નિવ્યાલદીપિતમ્। સમુત્કમ્પિતમાજ્ઞાય ચુક્રુશુર્દ્રુપદાત્મજાઃ
શસ્ત્ર અને કવચના અગ્નિથી ધધકતી, અપરાજિત અને કાંપતી એ સેનાને જોઈ, દ્રુપદના પુત્રોએ ઉંચે અવાજે બૂમ પાડી.
તે મેઘસમનિર્ઘોષૈર્બલિનઃ સ્યન્દનોત્તમૈઃ। નિર્યયુર્નગરદ્વારાત્ત્રાસયન્તઃ પરાન્ર
એ બલવાન યોદ્ધાઓ, શ્રેષ્ઠ રથો સાથે, મેઘની ગર્જના જેવો અવાજ કરતા, શહેરના દ્વારથી બહાર નીકળી, દુશ્મનને ડરાવતા.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ શિખણ્ડી ચ સુમિત્રઃ પ્રિયદર્શનઃ। ચિત્રકેતુઃ સુકેતુશ્ચ ધ્વજકેતુશ્ચ વીર્યવાન્
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, શિખંડિ, સુમિત્ર, પ્રિયદર્શન, ચિત્રકેતુ, સુકેતુ અને ધ્વજકેતુ — એ બધા પરાક્રમી હતા.
પુત્રા દ્રુપદરાજસ્ય બલવન્તો જયૈષિણઃ। દ્રુપદસ્ય મહાવીર્યઃ પાણ્ડરોષ્ણીષકેતનઃ
દ્રુપદ રાજાના પુત્રો, બલવાન અને વિજય માટે ઉત્સુક, અને દ્રુપદ પોતે, મહા પરાક્રમી, સફેદ પાગડી ધ્વજ તરીકે ધરાવતા.
પાણ્ડરવ્યજનચ્છત્રઃ પાણ્ડરધ્વજવાહનઃ। સ પુત્રગણમધ્યસ્થઃ શુશુભે રાજસત્તમઃ
સફેદ પંખો અને છત્ર, સફેદ ધ્વજવાળો રથ, એ રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, પોતાના પુત્રો વચ્ચે ચમકતો હતો.
ચન્દ્રમા જ્યોતિષાં મધ્યે પૌર્ણમાસ્યામિવોદિતઃ। અથોદ્ધૂતપતાકાગ્રમજિહ્મગતિમવ્યયમ્
જેમ પૂર્ણિમાની રાતે તારા વચ્ચે ચાંદ્રમા ઉગે છે, તેમ એ ધ્વજની ટોચો લહેરાતી, સીધી અને અડીખમ ચાલ સાથે દેખાયો.
દ્રુપદાનીકમાયાન્તં કુરુસૈન્યમભિદ્રવત્। તયોરુભયતો જજ્ઞે તેષાં તુ તુમુલઃ સ્વનઃ
દ્રુપદની સેના આગળ વધી, કુરુ સેનાના સામે દોડી; બંને તરફ જોરદાર અવાજ ઉઠ્યો.
બલયોઃ સંપ્રસરતોઃ સરિતાં સ્રોતસોરિવ। પ્રકીર્ણરથનાગાશ્વૈસ્તાન્યનીકાનિ સર્વશઃ
બંને સેનાઓ નદીઓના પ્રવાહ જેવી આગળ વધી, અને રથ, હાથી, ઘોડા બધે વિખેરાઈ ગયાં.
જ્યોતીંષઈવ પ્રકીર્ણાનિ સર્વતઃ પ્રચકાશિરે। ઉત્કૃષ્ટભેરીનિનદે સંપ્રવૃત્તે મહારવે
બધી બાજુ એ વિખેરાયેલી લાઈટ જેવી ચમકતી હતી; મહા રણમાં ભેરી અને શંખના ગર્જન સાથે જોરદાર અવાજ શરૂ થયો.
અમર્ષિતા મહાત્માનઃ પાણ્ડવા નિર્યયુસ્તતઃ। રથાંશ્ચ મેઘનિર્ઘોષાન્યુક્તાન્પરમવાજિભિઃ
પાંડવોએ, જેમના મનમાં ગુસ્સો ભરેલો હતો અને જે મહાન આત્માવાળા હતા, વજ્રના ઘડાકા જેવો અવાજ કરતી અને શ્રેષ્ઠ ઘોડાઓ જોડાયેલી રથ પર ચડીને બહાર નીકળ્યા.
ધૂન્વન્તો ધ્વજિનઃ શુભ્રાનાસ્થાય ભરતર્ષભાઃ। તતઃ પાણ્ડુસુતાન્દૃષ્ટ્વા રથસ્થાનાત્તકાર્મુકાન્
ભરતવંશના શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓએ ચમકતા ધ્વજોને ઝાંખી, રથ પર ચડીને પાંડુના પુત્રોને તીક્ષ્ણ ધનુષ સાથે ઉભા જોઈને—
નૃપાણામભવત્કમ્પો વેપથુર્હૃદયેષુ ચ। નિર્યાતેષ્વથ પાર્થેષુ દ્રોપદં તદ્બલં રણે
રાજાઓના મનમાં ભય અને હૃદયમાં કંપન પેદા થયું; પણ પાંડવોએ આગળ વધતા, યુદ્ધમાં દ્રુપદની સેના આનંદ અને વિજયની આશાથી ભરાઈ ગઈ.
આવિશત્પરમો હર્ષઃ પ્રમોદશ્ચ જયં પ્રતિ। સુમુહૂર્તં વ્યતિકરઃ સૈન્યાનામભવદ્ભૃશમ્
દ્રુપદની સેના માટે વિજયની આશા સાથે ખૂબ આનંદ અને ઉત્સાહ છવાઈ ગયો; થોડા સમય માટે બંને સેનાઓ વચ્ચે ભારે અથડામણ થઈ.