સ મયા ક્રીડતા બાલ્યે કૃત્વા તાર્ણં ભુજંગમમ્। અગ્નિહોત્રે પ્રસક્તસ્તુ ભીષિતઃ પ્રમુમોહ વૈ
બાળપણમાં રમતાં, મેં ઘાસમાંથી સર્પ બનાવ્યો હતો; તે સમયે ખગમ અગ્નિહોત્રમાં વ્યસ્ત હતા, અને એ જોઈને તેઓ ડરથી બેભાન થઈ ગયા.
લબ્ધ્વા સ ચ પુનઃ સંજ્ઞાં મામુવાચ તપોધનઃ। નર્દહન્નિવ કોપેન સત્યવાક્સંશિતવ્રતઃ
પછી જાગીને, એ તપસ્વી, જે સત્ય બોલતા અને કડક વ્રત ધરાવતા હતા, ગુસ્સામાં મને બોલ્યા.
યથાવીર્યસ્ત્વયા સર્પઃ કૃતોઽયં મદ્બિભીષયા। તથાવીર્યો ભુજંગસ્ત્વં મમ શાપાદ્ભવિષ્યસિ
જેમ તું મને ડરાવવા માટે સર્પ બનાવ્યો, તેમ મારા શાપથી તું પણ એ જ શક્તિ ધરાવતો સર્પ બનશે.
તસ્યાહં તપસો વીર્યં જાનન્નાસં તપોધન। ભૃશમુદ્વિગ્નહૃદયસ્તમવોચમહં તદા
મને તેના તપની શક્તિ ખબર હતી, તેથી મારું હૃદય ખૂબ ગભરાઈ ગયું, અને મેં એ સમયે તેને કહ્યું.
પ્રણતઃ સંભ્રમાચ્ચૈવ પ્રાઞ્જલિઃ પુરતઃ સ્થિતઃ। સખેતિ હસતેદં તે નર્માર્થં વૈ કૃતં મયા
ઘણું ગભરાઈને, હું જોડેલા હાથથી તેની સામે ઊભો રહીને કહ્યું: "મિત્ર, આ તો મજાકમાં, રમતમાં કર્યું હતું."
ક્ષન્તુમર્હસિ મે બ્રહ્મઞ્શાપોઽયં વિનિવર્ત્યતામ્। સોઽથ મામબ્રવીદ્દૃષ્ટ્વા ભૃશમુદ્વિગ્નચેતસમ્
મને માફ કરો, બ્રાહ્મણ, આ શાપ પાછો લો. પછી, મને ખૂબ ગભરાયેલો જોઈને, તેણે મને કહ્યું.
મુહુરુષ્ણં વિનિઃશ્વસ્ય સુસંભ્રાન્તસ્તપોધનઃ। નાનૃતં વૈ મયા પ્રોક્તં ભવિતેદં કથંચન
તપસ્વી વારંવાર ઉગ્ર શ્વાસ લઈ, ખૂબ ગભરાઈને બોલ્યા: "હું ક્યારેય ખોટું બોલ્યો નથી; આ તો ચોક્કસ થશે."
યત્તુ વક્ષ્યામિ તે વાક્યં શૃણુ તન્મે તપોધન। શ્રુત્વા ચ હૃદિ તે વાક્યમિદમસ્તુ સદાઽનઘ
પણ, તું જે હું કહું તે સાંભળ, તપસ્વી; અને એ સાંભળીને, એ વાક્ય તારા હૃદયમાં હંમેશા રહેવું જોઈએ, પાપરહિત.
ઉત્પત્સ્યતિ રુરુર્નામ પ્રમતેરાત્મજઃ શુચિઃ। તં દૃષ્ટ્વા શાપમોક્ષસ્તે ભવિતા નચિરાદિવ। `એવમુક્તસ્તુ તેનાહમુરગત્વમવાપ્તવાન્
પ્રમતિના પુત્ર તરીકે શુદ્ધ રૂરુ જન્મ લેશે; તેને જોઈને તારો શાપ ટૂટી જશે, અને થોડા સમયમાં. એમ તેણે કહ્યું, અને હું સર્પ બની ગયો.
સ ત્વં રુરુરિતિ ખ્યાતઃ પ્રમતેરાત્મજોઽપિ ચ। સ્વરૂપં પ્રતિપદ્યાહમદ્ય વક્ષ્યામિ તે હિતમ્
તુ પ્રમતિનો પુત્ર રૂરુ તરીકે ઓળખાય છે; આજે હું મારું સાચું રૂપ મેળવી, તારા હિત માટે તને કહું છું.
સ ડૌણ્ડુભં પરિત્યજ્ય રૂપં વિપ્રર્ષભસ્તદા। સ્વરૂપં ભાસ્વરં ભૂયઃ પ્રતિપેદે મહાયશાઃ
પછી, ḍauṇḍubhaનું રૂપ છોડીને, એ મહાન યશવંત બ્રાહ્મણ ઋષિ ફરીથી પોતાનું તેજસ્વી સ્વરૂપ પ્રાપ્ત કરી ગયો.
ઇદં ચોવાચ વચનં રુરુમપ્રતિમૌજસમ્। અહિંસા પરમો ધર્મઃ સર્વપ્રાણભૃતાં વર
એણે અસાધારણ શક્તિ ધરાવતાં રૂરુને કહ્યું: "અહિંસા સર્વ જીવોમાં શ્રેષ્ઠ ધર્મ છે, સર્વ શ્રેષ્ઠ જીવ."
તસ્માત્પ્રાણભૃતઃ સર્વાન્ન હિંસ્યાદ્બ્રાહ્મણઃ ક્વચિત્। બ્રાહ્મણઃ સૌમ્ય એવેહ ભવતીતિ પરા શ્રુતિઃ
તેથી, બ્રાહ્મણે ક્યારેય કોઈ જીવને હાનિ ન કરવી જોઈએ; અહીં શ્રેષ્ઠ શાસ્ત્ર એ છે કે બ્રાહ્મણ સૌમ્ય હોય છે.
વેદવેદાઙ્ગવિન્નામ સર્વભૂતાભયપ્રદઃ। અહિંસા સત્યવચનં ક્ષમા ચેતિ વિનિશ્ચિતમ્
જે વેદ અને તેના અંગો જાણે છે, તે સર્વ જીવને નિર્ભયતા આપે છે; અહિંસા, સત્યવચન અને ક્ષમા એના નિશ્ચિત ગુણ છે.
બ્રાહ્મણસ્ય પરો ધર્મો વેદાનાં ધારણાપિ ચ। ક્ષત્રિયસ્ય હિ યો ધર્મઃ સ નેહેષ્યેત વૈ તવ
બ્રાહ્મણ માટે સર્વોચ્ચ ધર્મ છે વેદોનું સંરક્ષણ; પણ ક્ષત્રિયનો ધર્મ તારો જેવો નથી.
દણ્ડધારણમુગ્રત્વં પ્રજાનાં પરિપાલનમ્। તદિદં ક્ષત્રિયસ્યાસીત્કર્મ વૈ શૃણુ મે રુરો
શાસનનો દંડ ધારણ કરવો, કઠોરતા બતાવવી અને પ્રજાનું રક્ષણ કરવું — આ ક્ષત્રિયના કર્મ છે; રુરુ, મારી વાત સાંભળ.
જનમેજયસ્ય યજ્ઞેઽસ્મિન્સર્પાણાં હિંસનં પુરા। પરિત્રાણં ચ ભીતાનાં સર્પાણાં બ્રાહ્મણાદપિ
જનમેજયના યજ્ઞમાં એક વખત સાપોનો વિનાશ થયો હતો, અને ડરાયેલા સાપોનું બ્રાહ્મણે રક્ષણ પણ કર્યું હતું.
તપોવીર્યબલોપેતાદ્વેદવેદાઙ્ગપારગાત્। આસ્તીકાદ્દ્વિજમુખ્યાદ્વૈ સર્પસત્રે દ્વિજોત્તમ
આસ્તિક, શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, જે તપ, શક્તિ અને વેદ-વિદ્યા ધરાવે છે, એ જ સાપ-યજ્ઞમાં મુક્તિ લાવ્યો હતો, હે બ્રાહ્મણ શ્રેષ્ઠ.
કથં હિંસિતવાન્સર્પાન્સ રાજા જનમેજયઃ। સર્પા વા હિંસિતાસ્તત્ર કિમર્થં દ્વિજસત્તમ
રાજા જનમેજયે કેવી રીતે સાપોને હાનિ પહોંચાડી? અને ત્યાં સાપોને કેમ હાનિ થઈ, હે બ્રાહ્મણ શ્રેષ્ઠ?
કિમર્થં મોક્ષિતાશ્ચૈવ પન્નગાસ્તેન ધીમતા। આસ્તીકેન દ્વિજશ્રેષ્ઠ શ્રોતુમિચ્છામ્યશેષતઃ
બુદ્ધિશાળી આસ્તિકે સાપોને કેમ મુક્ત કર્યા? હે બ્રાહ્મણ શ્રેષ્ઠ, હું બધું વિગતે સાંભળવા ઇચ્છું છું.
શ્રોષ્યસિ ત્વં રુરો સર્વમાસ્તીકચરિતં મહત્। બ્રાહ્મણાનાં કથયતાં ત્વરાવાન્ગમને હ્યહમ્
રુરુ, તું આસ્તિકની મહાન કથા બ્રાહ્મણો પાસેથી સંપૂર્ણ સાંભળશે; હું તો હવે જલદી જવું છું.
ઇત્યુક્ત્વાન્તર્હિતે યોગાત્તસ્મિન્નૃષિવરે પ્રભૌ। સંભ્રમાવિષ્ટહૃદયો રુરુર્મેને તદદ્ભુતમ્
આ રીતે કહીને, તે મહાન ઋષિ યોગશક્તિથી અદૃશ્ય થઈ ગયો; રુરુના હૃદયમાં આશ્ચર્ય છવાઈ ગયું અને તેને એ અદભુત લાગ્યું.
બલં પરમમાસ્થાય પર્યધાવત્સમન્તતઃ। તમૃષિં નષ્ટમન્વિચ્છન્સંશ્રાન્તો ન્યપતદ્ભુવિ
પુરી શક્તિથી રુરુ ચારે બાજુ દોડ્યો, ઋષિને શોધવા પ્રયત્ન કર્યો, પણ થાકી ને જમીન પર પડી ગયો.
સ મોહે પરમં ગત્વા નષ્ટસંજ્ઞ ઇવાભવત્। તદૃષેર્વચનં તથ્યં ચિન્તયાનઃ પુનઃપુનઃ
તે ઊંડા અચેતનમાં ગયો, જાણે સંજ્ઞા ગુમાવી, ઋષિના શબ્દોનું સત્ય વારંવાર વિચારતો રહ્યો.
લબ્ધસંજ્ઞો રુરુશ્ચાયાત્તદાચખ્યૌ પિતુસ્તદા। `પિત્રે તુ સર્વમાખ્યાય ડુણ્ડુભસ્ય વચોઽર્થવત્
સંજ્ઞા મળતાં, રુરુએ પિતાને બધું કહ્યું, ḍુṇḍુભિના અર્થપૂર્ણ શબ્દો પણ સંભળાવ્યા.
અપૃચ્છત્પિતરં ભૂયઃ સોસ્તીકસ્ય વચસ્તદા। આખ્યાપયત્તદાઽઽખ્યાનં ડુણ્ડુભેનાથ કીર્તિતમ્
તે ફરી પિતાને આસ્તિકના શબ્દો વિશે પૂછ્યું, અને પિતાએ ḍુṇḍુભિએ કહેલી કથા સંભળાવી.
તત્કીર્ત્યમાનં ભગવઞ્શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ।' પિતા ચાસ્ય તદાખ્યાનં પૃષ્ટઃ સર્વં ન્યવેદયત્
ભગવાને એ કથા સાચી રીતે સાંભળવા ઇચ્છા હતી; પિતાએ પૂછતાં, બધું વિગતે સંભળાવ્યું.
કિમર્થં રાજશાર્દૂલઃ સ રાજા જનમેજયઃ। સર્પસત્રેણ સર્પાણાં ગતોઽન્તં તદ્વદસ્વ મે
એ રાજાશાર્દૂલ જનમેજયે સાપ-યજ્ઞથી સાપોના વિનાશ માટે કેમ પ્રયત્ન કર્યો? મને એ કહો.
નિખિલેન યથાતત્ત્વં સૌતે સર્વમશેષતઃ। આસ્તીકશ્ચ દ્વિજશ્રેષ્ઠઃ કિમર્થં જપતાં વરઃ
હે સૌતિ, બધું સંપૂર્ણ અને સાચું કહો; અને આસ્તિક, શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, જપમાં શ્રેષ્ઠ, તેણે સાપોને કેમ મુક્ત કર્યા?
મોક્ષયામાસ ભુજગાન્પ્રદીપ્તાદ્વસુરેતસઃ। કસ્ય પુત્રઃ સ રાજાસીત્સર્પસત્રં ય આહરત્
આસ્તિકે જ્ઞાનથી blazing યજ્ઞમાંથી સાપોને મુક્ત કર્યા, એ રાજા કોના પુત્ર હતા, જેમણે સાપ-યજ્ઞ કર્યો?