યસ્યા નૈતન્તવાઃ પઞ્ચ પતયઃ ક્ષત્રિયર્ષભાઃ। બભૂવુઃ પૃથિવીપાલાઃ સર્વૈઃ સમુદિતા ગુણૈઃ
જેનાં માટે એ પાંચ નિતંતુપુત્રો, ક્ષત્રિયોમાં શ્રેષ્ઠ અને પૃથ્વીના રક્ષક, સર્વ ગુણોથી યુક્ત, પતિ બન્યા.
તેષામેકાભવદ્ભાર્યા રાજ્ઞામૌશીનરી શુભા। ભૌમાશ્વી નામ ભદ્રં તે તથારૂપગુણાન્વિતા
ભૌમાશ્વી, ઉશીનરરાજાની પુત્રી, સુંદર સ્વરૂપ અને ગુણોથી યુક્ત, એ પાંચ રાજાઓની એકમાત્ર પત્ની બની.
પઞ્ચભ્યઃ પઞ્ચધા પઞ્ચ દાયાદાન્સા વ્યજાયત। તેભ્યો નૈતન્તવેભ્યસ્તુ રાજશાર્દૂલ વૈ તદા
એ ભૌમાશ્વીએ એ પાંચ પતિઓથી પાંચ પુત્રોને જન્મ આપ્યો, હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, એ રીતે નિતંતુના પુત્રોને વારસદાર મળ્યા.
પૃથગાખ્યાઽભવત્તેષાં ભ્રાતૄણાં પઞ્ચધા ભુવિ। યથાવત્કીર્ત્યમાનાંસ્તાઞ્છૃણુ મે રાજસત્તમ
એ પાંચ ભાઈઓના પાંચ પુત્રો પૃથ્વી પર અલગ અલગ નામથી ઓળખાતા થયા. હે શ્રેષ્ઠ રાજા, હવે તેઓ કેવી રીતે પ્રસિદ્ધ થયા એ મારી પાસેથી સાંભળો.
સાલ્વેયાઃ શૂરસેનાશ્ચ શ્રુતસેનાશ્ચ પાર્થિવાઃ। તિન્દુસારાતિસારાશ્ચ વંશા એષાં નૃપોત્તમ
સાલ્વેય, શૂરસેન, શ્રુતસેન, તિન્દુસાર અને અતિસાર – હે શ્રેષ્ઠ રાજા, એ જ તેમના વંશ છે.
એવમેકાઽભવદ્ભાર્યા ભૌમાશ્વી ભુવિ વિશ્રુતા। તથૈવ દ્રુપદૈષા તે સુતા વૈ દેવરૂપિણી। પઞ્ચાનાં વિહિતા પત્ની કૃષ્ણા પાર્ષત્યનિન્દિતા
આ રીતે પૃથ્વી પર પ્રસિદ્ધ ભૌમાશ્વી એકમાત્ર પત્ની બની. એ જ રીતે, હે દ્રુપદ, તમારી દીકરી કૃષ્ણા, દેવતુલ્ય સ્વરૂપ અને નિર્દોષ, પાંચ પતિઓ માટે નિર્ધારિત થઈ છે.
આસીત્તપોવંને કાચિદૃષેઃ કન્યા મહાત્મનઃ। નાધ્યગચ્છત્પતિં સા તુ કન્યા રૂપવતી સતી
એક વખત આશ્રમમાં એક મહાન ઋષિની પુત્રી હતી. એ રૂપવતી અને પવિત્ર હતી, પણ તેને પતિ મળ્યો નહોતો.
તોષયામાસ તપસા સા કિલોગ્રેણ શઙ્કરમ્। તામુવાચેશ્વરઃ પ્રીતો વૃણુ કામમિતિ સ્વયમ્
એ કન્યાએ કઠિન તપ દ્વારા શંકર ભગવાનને પ્રસન્ન કર્યા. ભગવાન પ્રસન્ન થઈને કહ્યું: 'બેટી, તું જે ઇચ્છે એ વર માંગ.'
સૈવમુક્તાઽબ્રવીત્કન્યા દેવં વરદમીશ્વરમ્। પતિં સર્વગુણોપેતમિચ્છામીતિ પુનઃપુનઃ
ત્યારે એ કન્યાએ repeatedly ભગવાનને કહ્યું: 'હું સર્વ ગુણોથી યુક્ત પતિ ઈચ્છું.'
દદૌ તસ્યૈ સ દેવેશસ્તં વરં પ્રીતમાનસઃ। પઞ્ચ તે પતયો ભદ્રે ભવિષ્યન્તીતિ શઙ્કરઃ
દેવતાઓના સ્વામી શંકરે પ્રસન્ન થઈને તેને એ વર આપ્યો: 'હે શુભે, તને પાંચ પતિ મળશે.' એમ શંકરે કહ્યું.
સા પ્રસાદયતી દેવમિદં ભૂયોઽભ્યભાષત। એકં પતિં ગુણોપેતં ત્વત્તોઽર્હામીતિ શઙ્કર
તે દેવને પ્રસન્ન કરવા માટે ફરી બોલી: 'હે શંકર, મને તારી પાસેથી ગુણોથી ભરપૂર એક જ પતિ આપ, કેમ કે હું એ માટે યોગ્ય છું.'
તાં દેવદેવઃ પ્રીતાત્મા પુનઃ પ્રાહ શુભં વચઃ। પઞ્ચકૃત્વસ્ત્વયોક્તોઽહં પતિં દેહીતિ વૈ પુનઃ
ત્યારે દેવોના દેવ ખુશ થઈને, એ સ્ત્રીને ફરી શુભ વચન કહ્યાં: 'તું મને પાંચ વાર પતિ માંગ્યો છે, વારંવાર.'
તત્તથા ભવિતા ભદ્રે વચસ્તદ્ભદ્રમસ્તુ તે। દેહમન્યં ગતાયાસ્તે સર્વમેતદ્ભવિષ્યતિ
હે શુભે, એવું જ થશે, અને આ વચન તને શુભતા આપે. જ્યારે તું બીજું શરીર ધારણ કરશે ત્યારે આ બધું તારા માટે પૂરું થશે.
દ્રુપદૈષા હિ સા જજ્ઞે સુતા વૈ દેવરૂપિણી। પઞ્ચાનાં વિહિતા પત્ની કૃષ્ણા પાર્ષત્યનિન્દિતા
એ જ સ્ત્રી દ્રુપદની દીકરી રૂપે જન્મી, દેવતાવત સુંદર હતી, અને કૃષ્ણા, પૃષતની નિર્દોષ પુત્રી, પાંચ પતિઓ માટે નિર્ધારિત થઈ.
સૈવ નાલાયની ભૂત્વા રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ। મૌદ્ગલ્યં પતિમાસ્થાય શિવાદ્વરમભીપ્સતી
એ જ ભૂમિ પર અનન્ય રૂપાળી નાલાયની બની, મુદગલને પતિ સ્વીકારી, શિવ પાસે વર માંગતી હતી.
એતદ્દેવરહસ્યં તે શ્રાવિતં રાજસત્તમ। નાખ્યાતવ્યં કસ્યચિદ્વૈ દેવગુહ્યમિદં યતઃ
હે રાજાશ્રેષ્ઠ, આ દેવગમ્ય રહસ્ય તને સંભળાવાયું છે; આ દેવતાઓનું ગુપ્ત છે, કોઈને કહવું નહીં.
સ્વર્ગશ્રીઃ પાણ્ડવાર્થં તુ સમુત્પન્ના મહામખે। સેહ તપ્ત્વા તપો ઘોરં દુહિતૃત્વં તવાગતા
પાંડવો માટે સ્વર્ગની કાંતિ મહાયજ્ઞમાં પ્રગટ થઈ; અહીં કઠિન તપ કરીને, એ તારી દીકરી બનીને આવી છે.
સૈષા દેવી રુચિરા દેવજુષ્ટા પઞ્ચાનામેકા સ્વકૃતેનેહ કર્મણા। સૃષ્ટા સ્વયં દેવપત્ની સ્વયંભુવા શ્રુત્વા રાજન્દ્રુપદેષ્ટં કુરુષ્વ
આ સુંદર દેવી, દેવતાઓને પ્રિય, પોતાના કર્મથી પાંચ પતિઓની એક જ પત્ની બની છે; સ્વયંભૂએ દેવપત્ની તરીકે સર્જી છે. હે રાજા, હવે દ્રુપદ જે કહે છે તે પ્રમાણે કર.
અશ્રુત્વૈવં વચનં તે મહર્ષે મયા પૂર્વં યતિતં સંવિધાતુમ્। ન વૈ શક્યં વિહિતસ્યાપયાનં તદેવેદમુપપન્નં વિધાનમ્
હે મહર્ષિ, તારા આ વચન સાંભળ્યા વિના, મેં અગાઉ વ્યવસ્થા ગોઠવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો; પણ જે નિર્ધારિત છે તે પાછું ફેરવી શકાતું નથી—એથી આવી વ્યવસ્થા બની છે.
દિષ્ટસ્ય ગ્રન્થિરનિવર્તનીયઃ સ્વકર્મણા વિહિતં તેન કિંચિત્। કૃતં નિમિત્તમિહ નૈકહેતો- સ્તદેવેદમુપન્નં વિધાનમ્
ભાગ્યનો નિયમ પાછો ફેરવી શકાયો નથી; પોતાના કર્મથી જે નિર્ધારિત થયું છે એ જ થાય છે. અહીં એક કારણથી નહીં, અનેકથી—એથી આવી વ્યવસ્થા બની છે.
યથૈવ કૃષ્ણોક્તવતી પુરસ્તા- ન્નૈકાન્પતીન્મે ભગવાન્દદાતુ। સ ચાપ્યેવં વરમિત્યબ્રવીત્તાં દેવો હિ વેત્તા પરમં યદત્ર
જેમ કૃષ્ણાએ પહેલાં કહ્યું હતું: 'ભગવાને મને અનેક પતિઓ ન આપે,' તેમ છતાં દેવએ કહ્યું: 'એવું જ થાશે, તને વર મળ્યો.' કારણ કે દેવ અહીંનું સર્વોચ્ચ તત્વ જાણે છે.
યદિ ચૈવં વિહિતઃ શઙ્કરેણ ધર્મોઽધર્મો વા નાત્ર મમાપરાધઃ। ગૃહ્ણન્ત્વિમે વિધિતત્પાણિમસ્યા યથોપજોષં વિહિતૈષાં હિ કૃષ્ણા
અને જો શંકરે આવું નક્કી કર્યું હોય, તો એ ધર્મ છે કે અધર્મ, તેમાં મારો કોઈ દોષ નથી. જેમને માટે નિર્ધારિત થયું છે, એ બધા, પોતાની ઈચ્છાથી કૃષ્ણાનો હાથ પકડી લે, કારણ કે કૃષ્ણા એમના માટે નિર્ધારિત છે.
નાયં વિધિર્માનુષાણાં વિવાહે દેવા હ્યેતે દ્રૌપદી ચાપિ લક્ષ્મીઃ। પ્રાક્કર્મણઃ સુકૃતાત્પાણ્ડવાનાં પઞ્ચાનાં ભાર્યા દેવદેવપ્રસાદાત્
આ માનવીઓમાં લગ્નની રીત નથી; એ બધા દેવતા છે અને દ્રૌપદી તો લક્ષ્મી છે. પૂર્વકર્મના પુણ્ય અને દેવોના દેવની કૃપાથી એ પાંચ પાંડવોની પત્ની બની છે.
તેષામેવાયં વિહિતઃ સ્યાદ્વિવાહો યથા હ્યેષ દ્રૌપદીપાણ્ડવાનામ્। અન્યેષાં નૃણાં યોષિતાં ચ ન ધર્મઃ સ્યાન્માનવોક્તો નરેન્દ્ર
આ લગ્ન ફક્ત એ માટે જ નિર્ધારિત છે, જેમ દ્રૌપદી પાંડવો માટે છે; બીજા પુરુષો અને સ્ત્રીઓ માટે, હે રાજા, આ માનવોમાં ધર્મ ગણાતો નથી.
તત આજગ્મતુસ્તત્ર તૌ વ્યાસદ્રુપદાવુભૌ। કુન્તી સપુત્રા યત્રાસ્તે ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ પાર્ષતઃ। તતો દ્વૈપાયનઃ કૃષ્ણો યુધિષ્ઠિરમથાગમત્
પછી વ્યાસ અને દ્રુપદ બંને ત્યાં આવ્યા, જ્યાં કુંતી પોતાના પુત્રો અને પૃષતપુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન સાથે હતા. ત્યારબાદ કૃષ્ણ દ્વૈપાયન યુધિષ્ઠિર પાસે આવ્યા.
તતોઽબ્રવીદ્ભગવાન્ધર્મરાજ- મદ્યૈવ પુણ્યેઽહનિ પાણ્ડવેય। પુણ્યે પુષ્યે યોગમુપૈતિ ચન્દ્રમાઃ પાણિં કૃષ્ણાયાસ્ત્વં ગૃહાણાદ્ય પૂર્વં
પછી ભગવાને ધર્મરાજા યુધિષ્ઠિરને કહ્યું: 'આ પવિત્ર દિવસે, હે પાંડુપુત્ર, જ્યારે ચંદ્ર પુષ્ય નક્ષત્ર સાથે જોડાય છે, ત્યારે આજે તું સૌપ્રથમ કૃષ્ણાનો હાથ પકડી લે.'
એવમુક્ત્વા ધર્મરાજં ભીમાદીનપ્યભાષત
આ રીતે ધર્મરાજાને કહી, તેમણે ભીમ અને બીજાઓને પણ સંબોધ્યા.
ક્રમેણ પુરુષવ્યાઘ્રાઃ પાણિં ગૃહ્ણન્તુ પાણિભિઃ। એવમેવ મયા સર્વં દૃષ્ટમેતત્પુરાઽનઘાઃ
'પુરુષશ્રેષ્ઠો, તમે બધા ક્રમશઃ પોતાના હાથથી કૃષ્ણાનો હાથ પકડી લો; મેં આ બધું અગાઉ જોઈ લીધું છે, હે નિર્દોષો.'
તતો રાજા યજ્ઞસેનઃ સપુત્રો જન્યાર્થણુક્તં બહુ તત્તદગ્ર્યમ્। 'સમર્થયામાસ મહાનુભાવો હૃષ્ટઃ સપુત્રઃ સહબન્ધુવર્ગઃ।' સમાનયામાસ સુતાં ચ કૃષ્ણા- માપ્લાવ્ય રત્નૈર્બહુભિર્વિભૂષ્ય
પછી રાજા યજ્ઞસેનએ પોતાના પુત્ર સાથે લગ્ન માટે માગવામાં આવેલા બધા સુંદર અને બહોળા દાનને આનંદપૂર્વક મંજૂર કર્યા. પુત્ર અને સગાં-સંબંધીઓ સાથે ખુશ થઈ, તેણે પોતાની દીકરી કૃષ્ણાને બોલાવી, અનેક રત્નોથી શોભાયમાન બનાવી.
તતસ્તુ સર્વે સુહૃદો નૃપસ્ય સમાજગ્મુઃ સહિતા મન્ત્રિણશ્ચ। દ્રષ્ટું વિવાહં પરમપ્રતીતા દ્વિજાશ્ચ પૌરાશ્ચ યથાપ્રધાનાઃ
પછી રાજાના બધા મિત્રો અને મંત્રીઓ, તેમજ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો અને નાગરિકો, દરેક પોતાના સ્થાન પ્રમાણે, લગ્ન જોવા માટે ઉત્સાહપૂર્વક એકઠા થયા.