ભવિષ્યસિ નૃલોકે ત્વં રાજપુત્રી યશસ્વિ। પાઞ્ચાલરાજસ્ય સુતા દ્રુપદસ્ય મહાત્મનઃ
તમે મનુષ્યલોકમાં પ્રસિદ્ધ રાજકન્યા બનશો, મહાન આત્માવાળા દ્રુપદ રાજાની પુત્રી તરીકે જન્મશો.
ભવિતારસ્તત્ર તવ પતયઃ પઞ્ચ વિપ્લુતાઃ। તૈઃ સાર્ધં મધુરાકારૈશ્ચિરં રતિમવાપ્સ્યસિ
ત્યાં તમારા પાંચ પતિઓ હશે, જે પ્રસિદ્ધ અને સુંદર સ્વરૂપવાળા હશે. તેમના સાથે તમે લાંબા સમય સુધી આનંદ માણશો.
સૈવં શપ્તા તુ વિમના વનં પ્રાગાદ્યશસ્વિની। ભોગૈરતૃપ્તા દેવેશં તપસાઽઽરાધયત્તદા
આવી રીતે શાપ મળતાં, યશસ્વિ દુઃખી થઈ વનમાં ગઈ. ભોગોમાં તૃપ્તિ ન મળતાં, તેણે દેવોના દેવને તપથી પ્રસન્ન કર્યો.
નિરાશીર્મારુતાહારા નિરાહારા તથૈવ ચ। અનુવર્તમાના ત્વાદિત્યં તથા પઞ્ચતપાભવત્
આશા છોડીને, હવામાં જીવતી અને ભોજન વિના રહી, તે સૂર્યનું અનુસરણ કરતી અને પાંચ પ્રકારના તપમાં લીન રહી.
તીવ્રેણ તપસા તસ્યાસ્તુષ્ટઃ પશુપતિઃ સ્વયમ્। વચં પ્રાદાત્તદા રુદ્રઃ સર્વલોકેશ્વરઃ પ્રભુઃ
તેણીનું તીવ્ર તપ જોઈ, પાશુપતિ સ્વયં પ્રસન્ન થયા. ત્યારે સર્વલોકના સ્વામી રુદ્રે તેણીને વચન આપ્યું.
ભવિષ્યતિ પરં જન્મ ભવિષ્યતિ વરાઙ્ગના। ભવિષ્યન્તિ પરં ભદ્રે પતયઃ પઞ્ચ વિશ્રુતાઃ
તારો જન્મ ઉત્તમ થશે, તું ગુણવંતી સ્ત્રી બનશે અને, હે સુભાગ્યવતી, તને પાંચ પ્રસિદ્ધ પતિઓ મળશે.
મહેન્દ્રવપુષઃ સર્વે મહેન્દ્રસમવિક્રમાઃ। તત્રસ્થા ચ મહત્કર્મ સુરાણાં ત્વં કરિષ્યસિ
બધા મહેન્દ્ર જેવા રૂપવાળા અને મહેન્દ્ર જેટલી શક્તિ ધરાવતા હશે. ત્યાં તું દેવોમાં મહાન કાર્યો કરશે.
એકઃ ખલુ મયા ભર્તા વૃતઃ પઞ્ચ ત્વિમે કથમ્। એકો ભવતિ નૈકસ્યા બહવસ્તદ્બ્રવીહિ મે
હું તો એક પતિ પસંદ કર્યો હતો, તો હવે આ પાંચ પતિઓ કેમ થશે? એક સ્ત્રીના ઘણા પતિ કેવી રીતે થઈ શકે, એ મને કહો.
પઞ્ચકૃત્વસ્ત્વયા ચોક્તઃ પતિં દેહીત્યહં પુનઃ। પઞ્ચતે પતયો ભદ્રે ભવિષ્યન્તિ સુખાવહાઃ
પાંચ વાર તું મને કહ્યુ કે, 'મને પતિ આપો'; એટલે, હે સુમધુરા, તને પાંચ પતિ મળશે, અને એ બધા તને સુખ આપશે.
ધર્મ એકઃ પતિઃ સ્ત્રીણાં પૂર્વમે પ્રકલ્પિતઃ। બહુપત્નીકતા પુંસો ધર્મશ્ચ બહુભિઃ કૃતઃ
સ્ત્રીઓ માટે એક પતિ હોવો એ ધર્મ છે, એ પહેલેથી જ નક્કી થયેલું છે; પુરુષો માટે ઘણી પત્નીઓ હોવી માન્ય છે, અને ધર્મ પણ ઘણા સાથે પાળવામાં આવે છે.
સ્ત્રીધર્મઃ પૂર્વમેવાયં નિર્મિતો મુનિભિઃ સદા। સહધર્મચરી ભર્તુરેકા એકસ્ય ચોચ્યતે
મુનિઓએ સ્ત્રીઓ માટેનો ધર્મ પહેલેથી જ નક્કી કર્યો છે – પતિના ધર્મમાં સાથી બનવી, અને એ પણ એક જ પતિ માટે કહેવાય છે.
એકો હિ ભર્તા નારીણાં કૌમાર ઇતિ લૌકિકઃ। આપત્સુ ચ નિયોગેન ભર્તુર્નાર્યાઃ પરઃ સ્મૃતઃ
લોકોમાં એવું માનવામાં આવે છે કે, યુવાવસ્થામાં સ્ત્રીનો એક જ પતિ હોય; પણ મુશ્કેલીમાં નિયમ પ્રમાણે બીજાને પતિ માનવામાં આવે છે.
ગચ્છેત ન તૃતીયં તુ તસ્યા નિષ્કૃતિરુચ્યતે। ચતુર્થે પતિતા નારી પઞ્ચમે વર્ધકી ભવેત્
સ્ત્રીએ ત્રીજા પુરુષ પાસે ન જવું જોઈએ, એ જ તેનું પ્રાયશ્ચિત માનવામાં આવે છે; ચોથા સાથે સંબંધી થવાથી સ્ત્રી પતિત બને છે, અને પાંચમા સાથે તો વેશ્યા ગણાય છે.
એવં ગતે ધર્મપથે ન વૃણે બહુપુંસ્કતામ્। અલોકાચરિતાત્ત્સમાત્કથં મુચ્યેય સઙ્કરાત્
હું ધર્મના માર્ગે ચાલીને ઘણી પતિઓ રાખવાનો વિચારતી નથી; તો પછી, પરંપરાના વિરુદ્ધ ચાલવાથી જે ગડબડ થાય છે, એમાંથી હું કેમ છુટું?
અનાવૃતાઃ પુરા નાર્યો હ્યાસઞ્શુધ્યન્તિ ચાર્તવે। સકૃદુક્તં ત્વયા નૈતન્નાધર્મસ્તે ભવિષ્યતિ
પહેલા સ્ત્રીઓ મુક્ત હતી અને ઋતુકાળે શુદ્ધ માનાતી; પણ તું એક જ વાર માંગ્યું છે, એટલે એ તારા માટે અધર્મ ગણાશે નહીં.
યદિ મે પતયઃ પઞ્ચ રતિમિચ્છામિ તૈર્મિથઃ। કૌમારં ચ ભવેત્સર્વૈઃ સંગમે સંગમે ચ મે
જો મારા પાંચ પતિ હોય અને હું એમની સાથે સુખ માણવા ઈચ્છું, તો દરેક મિલન વખતે મારું યુવપણું જળવાઈ રહે.
પતિશુશ્રૂષયા ચૈવ સિદ્ધિઃ પ્રાપ્તા મયા પુરા। ભોગેચ્છા ચ મયા પ્રાપ્તા સ ચ ભોગશ્ચ મે ભવેત્
પતિની સેવા કરીને મેં પહેલા સિદ્ધિ મેળવી છે; ભોગની ઇચ્છા પણ મને મળી છે, અને એ આનંદ પણ મને મળશે.
રતિશ્ચ ભદ્રે સિદ્ધિશ્ચ ન ભજેતે પરસ્પરમ્। ભોગાનાપ્સ્યસિ સિદ્ધિં ચ યોગેન ચ મહત્ત્વતામ્
હે ભદ્રે, રતિ અને સિદ્ધિ એકસાથે મળતી નથી; પણ તું યોગ અને મહાનતાથી બંને ભોગ અને સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરશે.
અન્યદેહાન્તરે ચૈવ રૂપભાગ્યગુણાન્વિતા। પઞ્ચભિઃ પ્રાપ્ય કૌમારં મહાભાગા ભવિષ્યસિ
બીજા જન્મમાં તને રૂપ, ભાગ્ય અને ગુણ મળશે; અને તું પાંચ પતિઓ સાથે યુવપણું પામશે, અને ખૂબ ધન્ય બનશે.
ગચ્છ ગઙ્ગાજલસ્થા ચ નરં પશ્યસિ યં શુભે। તમાનય મમાભ્યાશં સુરરાજં શુચિસ્મિતે
હે સુંદર સ્મિતવાળી, હવે તું ગંગાના પાણીમાં ઊભી રહી, જે પુરુષને ત્યાં જુએ, એ દેવરાજને મારા પાસે લાવ.
ઇત્યુક્તા વિશ્વરૂપેણ રુદ્રં કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્। જગામ ગઙ્ગામુદ્દિશ્ય પુણ્યાં ત્રિપથગાં નદીમ્
વિશ્વરૂપે એવુ કહ્યાથી, તેણે રુદ્રની પરિક્રમા કરી અને પવિત્ર ત્રિપથગા ગંગા નદી તરફ ગઈ.
પુરા વૈ નૈમિશારણ્યે દેવાઃ સત્રમુપાસતે। તત્ર વૈવસ્વતો રાજઞ્શામિત્રમકરોત્તદા
એક વખત નૈમિષારણ્યમાં દેવો યજ્ઞ કરી રહ્યા હતા; ત્યાં વૈવસ્વત રાજાએ શામિત્રિ સાથે સંધિ કરી.
તતો યમો દીક્ષિતસ્તત્ર રાજ- ન્નામારયત્કંચિદપિ પ્રજાનામ્। તતઃ પ્રજાસ્તા બહુલા બભૂવુઃ કાલાતિપાતાન્મરણપ્રહીણાઃ
પછી યમરાજે ત્યાં દીક્ષા લીધી અને કોઈ પણ પ્રજાનું મૃત્યુ લાવ્યું નહીં; એથી પ્રજાઓ બહુ વધી ગઈ અને સમય જતાં મૃત્યુ બંધ થઈ ગયું.
સોમશ્ચ શક્રો વરુણઃ કુબેરઃ સાધ્યા રુદ્રા વસવોઽથાશ્વિનૌ ચ। પ્રજાપતિર્ભુવનસ્ય પ્રણેતા સમાજગ્મુસ્તત્ર દેવાસ્તથાઽન્યે
સોમ, શક્ર, વરુણ, કુબેર, સાધ્ય, રુદ્ર, વસુ અને અશ્વિનીકુમાર, તેમજ જગતના પ્રજાપતિ અને બીજા દેવતાઓ ત્યાં એકઠા થયા.
તતોઽબ્રુવઁલ્લોકગુરું સમેતા ભયાત્તીવ્રાન્માનુષાણાં વિવૃદ્ધ્યા। તસ્માદ્ભયાદુદ્વિજન્તઃ સુખેપ્સવઃ પ્રયામ સર્વે શરણં ભવન્તમ્
પછી બધા ભયથી એકઠા થઈને લોકગુરુને કહ્યું: માનવોની બહુ વધારાથી અમને ભય છે; એ ભયથી અને સુખની ઈચ્છાથી અમે બધા તારી શરણે આવ્યા છીએ.
કિં વો ભયં માનુષેભ્યો યૂયં સર્વે યદાઽમરાઃ। મા વો મર્ત્યસકાશાદ્વૈ ભયં ભવિતુમર્હતિ
તમે બધા અમર છો, તો માનવોમાંથી તમને શું ભય છે? મરણધારીમાંથી તમને ક્યારેય ડરવું ન જોઈએ.
મર્ત્યા અમર્ત્યાઃ સંવૃત્તા ન વિશેષોઽસ્તિ કશ્ચન। અવિશેષાદુદ્વિજન્તો વિશેષાર્થમિહાગતાઃ
મરણારા અને અમર, બંનેમાં હવે કોઈ ફરક રહ્યો નથી. આ ભેદ ન હોવાને કારણે બધા ચિંતિત થઈ અહીં ભેદ મેળવવા આવ્યા છે.
વૈવસ્વતો વ્યાપૃતઃ સત્રહેતો- સ્તેન ત્વિમે ન મ્રિયન્તે મનુષ્યાઃ। તસ્મિન્નેકાગ્રે કૃતસર્વકાર્યે તત એષાં ભવિતૈવાન્તકાલઃ
વૈવસ્વત યજ્ઞમાં વ્યસ્ત છે, એટલે આ મનુષ્યો મરે નથી. જ્યારે તે એકાગ્ર ચિત્તે બધું કાર્ય પૂર્ણ કરશે, ત્યારે જ એમનો અંતનો સમય આવશે.
વૈવસ્વતસ્યૈવ તનુર્વિભક્તા વીર્યેણ યુષ્માકમુત પ્રવૃદ્ધા। સૈષામન્તો ભવિતા હ્યન્તકાલે ન તત્ર વીર્યં ભવિતા નરેષુ
વૈવસ્વતનો જ એક અંશ અહીં પ્રગટ થયો છે, અને એ તમારાં બળથી વધુ શક્તિશાળી થયો છે. એનો અંત નિશ્ચિત સમયે આવશે; ત્યારે મનુષ્યોમાં તમારું બળ ચાલશે નહીં.
તતસ્તુ તે પૂર્વજદેવવાક્યં શ્રુત્વા જગ્મુર્યત્ર દેવા યજન્તે। સમાસીનાસ્તે સમેતા મહાબલા ભાગીરથ્યાં દદૃશુઃ પુણ્ડરીકમ્
પહેલાંના દેવોના વચન સાંભળી, તેઓ ત્યાં ગયા જ્યાં દેવો યજ્ઞ કરે છે. બધા મહાબળવાન એકઠા બેઠા અને ભાગીરથીની કાંઠે એક કમળ જોયું.