તતઃ કદાચિદઙ્ગુષ્ઠો ભુઞ્જાનસ્ય વ્યશીર્યત। અન્નાદુદ્ધૃત્ય તચ્ચાન્નમુપભુઙ્ક્તેઽવિશઙ્કિતા
એક વખત, જ્યારે એ ખાઈ રહ્યો હતો, ત્યારે એની આંગળી પડી ગઈ; એણે એ જ વાનગીમાંથી ભોજન લઈને નિર્ભયતાથી ખાધું.
તેન તસ્યાઃ પ્રસન્નેન કામવ્યાહારિણા તદા। વરં વૃણીષ્વેત્યસકૃદુક્તા વવ્રે વરં તદા
પછી, એ સમયે, પોતાની ઈચ્છા મુજબ બોલતા એ ઋષિ એના પર પ્રસન્ન થઈને વારંવાર કહ્યું: 'માગ, તું શું ઈચ્છે છે?' ત્યારે એણે પોતાનો વરદાન માગ્યો.
નાહં વૃદ્ધો ન કટુકો નેર્વ્યાવાન્નૈવ કોપનઃ। ન ચ દુર્ગન્ધવદનો ન કૃશો ન ચ લોલુપઃ
હું ન તો વૃદ્ધ છું, ન તો કડક છું, ન તો શક્તિહીન છું, ન તો ગુસ્સાવાળો છું; મારા મોંમાંથી દુર્ગંધ આવતી નથી, હું ન તો દુબળો છું, ન તો લોભી છું.
કથં ત્વાં રમયામીહ કથં ત્વાં વાસયામ્યહમ્। વદ કલ્યાણિ ભદ્રં તે યથા ત્વં મનસેચ્છસિ
હું તને અહીં કેવી રીતે પ્રસન્ન કરું? હું તારી સાથે કેવી રીતે રહી શકું? હે શુભે, જે તારા મનને ગમે તે રીતે મને કહો, તને સદાય સુખ મળે.
સા તમક્લિષ્ટકર્માણં વરદં સર્વકામદમ્। ભર્તારમનવદ્યાઙ્ગી પ્રસન્નં પ્રત્યુવાચ હ
સુંદર અંગવાળી એ સ્ત્રીએ, જેનું મન પ્રસન્ન હતું, પોતાના પતિને, જે નિર્વિઘ્ન કર્મો કરતો, સૌ ઇચ્છાઓ પૂરી પાડતો અને આશીર્વાદ આપતો હતો, ઉત્તર આપ્યો.
પઞ્ચધા પ્રવિભક્તાત્મા ભગવાંલ્લોકવિશ્રુતઃ। રમય ત્વમચિન્ત્યાત્મન્પુનશ્ચૈકત્વમાગતઃ
જે ભગવાન પાંચ ભાગે વિભાજિત થઈ, છતાં ફરી એકરૂપ થયા છે અને સમગ્ર જગતમાં પ્રસિદ્ધ છે, એ અપરિચિત આત્મા, તું મને આનંદ આપ.
તાં તથેત્યબ્રવીદ્ધીમાન્મહર્ષિર્વૈ મહાતપાઃ। સ પઞ્ચધા તુ ભૂત્વા તાં રમયામાસ સર્વતઃ
મહાન તપસ્વી અને બુદ્ધિશાળી મહર્ષીએ 'જેમ તું ઈચ્છે તેમ' એમ કહ્યું અને પછી પાંચ રૂપ ધારણ કરીને સર્વ રીતે તેને પ્રસન્ન કરી.
નાલાયનીં સુકેશાન્તાં મૌદ્ગલ્યશ્ચારુહાસિનીમ્। આશ્રમેષ્વધિકં ચાપિ પૂજ્યમાનો મહર્ષિભિઃ
મૌદગલ્યે આશ્રમોમાં મહર્ષિઓ દ્વારા વિશેષ સન્માન પામતાં, સુંદર વાળ અને મીઠી સ્મિતવાળી નલાયની સાથે રહેતાં, સર્વથી વધુ માન્ય હતા.
સ ચચાર યથાકામં કામરૂપવપુઃ પુનઃ। યદા યયૌ દિવં ચાપિ તત્ર દેવર્ષિભિઃ સહ
તેઓ પોતાની ઈચ્છા મુજબ ફરી વળ્યા, અને જ્યારે સ્વર્ગે ગયા, ત્યારે દેવર્ષિઓ સાથે હતા.
ચચાર સોઽમૃતાહારઃ સુરલોકે ચચાર હ। પૂજ્યમાનસ્તથા શચ્યા શક્રસ્ય ભવનેષ્વપિ
તેઓ દેવલોકમાં અમૃતનું આહાર કરીને ફર્યા અને શચી દ્વારા તથા ઇન્દ્રના મહેલોમાં પણ સન્માન પામ્યા.
મહેન્દ્રસેનયા સાર્ધં પર્યધાવદ્રિરંસયા। સૂર્યસ્ય ચ રથં દિવ્યમારુહ્ય ભગવાન્પ્રભુઃ
મહેન્દ્રની સેના સાથે, ભગવાન પર્વતો પર દોડ્યા અને પછી સૂર્યના દિવ્ય રથ પર આરૂઢ થયા.
પર્યુપેત્ય પુનર્મેરુ મેરૌ વાસમરોચયત્। આકાશગઙ્ગામાપ્લુત્ય તયા સહ તપોધનઃ
પછી ફરીથી મેરુ પર જઈ, ત્યાં નિવાસ સ્થાપ્યો; આકાશગંગામાં સ્નાન કરીને, તે તપસ્વીએ તેની સાથે સમય વિતાવ્યો.
રશ્મિજાલેષુ ચન્દ્રસ્ય ઉવાચ ચ યથાઽનિલઃ। ગિરિરૂપધરો યોગી સ મહર્ષિસ્તદા પુનઃ
ચંદ્રની કિરણોની જાળીમાં, પવનની જેમ બોલ્યા અને પછી મહર્ષિ યોગી પર્વતરૂપ ધારણ કરીને યોગમાં તત્પર થયા.
તત્પ્રભાવેન સા તસ્ય મધ્યે જજ્ઞે મહાનદી। યદા પુષ્પાકુલઃ સાલઃ સંજજ્ઞે ભગવાનૃષિઃ
તેમની શક્તિથી, તેમના મધ્યમાંથી એક મહાન નદી ઉત્પન્ન થઈ; જ્યારે સાલ વૃક્ષ ફૂલો થી છલકાયું, ત્યારે ભગવાન ઋષિ પ્રગટ થયા.
લતાત્વમનુસંપેદે તમેવાભ્યનુવેષ્ટતી। પુપોષ ચ વપુર્યસ્ય તસ્ય તસ્યાનુગં પુનઃ
લતા તેમનું અનુસરણ કરતી, તેમને વળી જતી અને તેમનું શરીર પોષતી, હંમેશા તેમની સાથે રહેતી.
સા પુપોષ સમં ભર્ત્રા સ્કન્ધેનાપિ ચચાર હ। તતસ્તસ્ય ચ તસ્યાશ્ચ તુલ્યા પ્રીતિરવર્ધત
તે લતા પતિ સાથે તેમને પોષતી અને સ્કંદ સાથે પણ ફરતી; પછી બંને વચ્ચે સમાન પ્રેમ વધતો ગયો.
તથા સા ભગવાંસ્તસ્યાઃ પ્રસાદાદૃષિસત્તમઃ। વિરરામ ચ સા ચૈવ દૈવયોગેન ભામિની
એ રીતે, તેના અનુકંપાથી, મહાન ઋષિ અને તે તેજસ્વિ સ્ત્રી, દૈવી ઈચ્છાથી શાંત થયા.
સ ચ તાં તપસા દેવીં રમયામાસ યોગતઃ। એકપત્ની તથા ભૂત્વા સદૈવાગ્રે યશસ્વિની
તેમણે તપ અને યોગ દ્વારા તે દેવીને પ્રસન્ન કરી; અને એકપત્ની બની, તે હંમેશા પ્રતિષ્ઠામાં પ્રથમ રહી.
અરુન્ધતીવ સીતેવ બભૂવાતિપતિવ્રતા। દમયન્ત્યાશ્ચ માતુઃ સ વિશેષમધિકં યયૌ
અરુંધતી અને સીતા જેવી, તે અત્યંત પતિવ્રતા બની; અને તે દમયંતીની માતા કરતાં પણ વિશેષ મહાન થયા.
એતત્તથ્યં મહારાજ મા તે ભૂદ્બુદ્ધિરન્યથા। સા વૈ નાલાયની જજ્ઞે દૈવયોગેન કેનચિત્
હે મહારાજ, આ સાચું છે, તારો મન બીજું કંઈ ન વિચારે; એ નલાયની ખરેખર દૈવી ઈચ્છાથી જન્મી હતી.
રાજંસ્તવાત્મજા કૃષ્ણા વેદ્યાં તેજસ્વિની શુભા। તસ્મિંસ્તસ્યા મનઃ સક્તં ન ચચાલ કદાચન
રાજા, તમારી પુત્રી કૃષ્ણા તેજસ્વી અને શુભ છે. તેનું મન હંમેશાં તેના પર જ અડગ રહ્યું, ક્યારેય ડગ્યું નહીં.
તથા પ્રણિહિતો હ્યાત્મા તસ્યાસ્તસ્મિન્દ્વિજોત્તમે
એમ કરીને, તેણીનું મન પણ એ મહાન બ્રાહ્મણ તરફ મજબૂતીથી જોડાયું હતું.
બ્રૂહિ તત્કારણં યેન બ્રહ્મન્નાલાયની શુભા। જાતા મમાધ્વરે કૃષ્મા સર્વવેદવિદાં વર
હે બ્રાહ્મણ, કહો તો સાચું, એવી શુભ નાલાયની મારા યજ્ઞમાં કૃષ્ણા રૂપે કેમ જન્મી, એનું કારણ શું છે? હે સર્વ વેદોમાં પારંગત શ્રેષ્ઠ, મને કહો.
શૃણુ રાજન્યથા હ્યસ્યા દત્તો રુદ્રેણ વૈ વરઃ। યદર્થં ચૈવ સંભૂતા તવ ગેહે યશસ્વિની
હે રાજા, સાંભળો, કેવી રીતે રુદ્રે તેણીને વરદાન આપ્યું હતું અને તે યશસ્વિ તમારા ઘરે કયા હેતુથી જન્મી.
હન્ત ત કથયિષ્યામિ કૃષ્માયાઃ પૌર્વદેહિકમ્। ઇન્દ્રસેનેતિ વિખ્યાતા પુરા નાલાયની શુભા
હા, હવે હું કૃષ્ણાની પૂર્વજાતિ વિશે કહું છું. એ શુભ નાલાયની પહેલાં ઇન્દ્રસેના નામે જાણીતી હતી.
મૌદ્ગલ્યસ્ય પતિમાસાદ્ય ચચાર વિગતજ્વરા। મૌદ્ગલ્યસ્ય મહર્ષેશ્ચ રમમાણસ્ય વૈ તયા
મૌદગલ્યને પતિ તરીકે પામી, તેણી નિર્વિકાર રહીને જીવન વિતાવ્યું. મહર્ષિ મૌદગલ્ય સાથે આનંદપૂર્વક રહી.
સંવત્સરગણા રાજન્વ્યતીયુઃ ક્ષણવત્તદા। તતઃ કદાચિદ્ધર્માત્મા તૃપ્તઃ કામૈર્વ્યરજ્યત
હે રાજા, વર્ષો વર્ષ વીતી ગયા, જાણે પળમાં જ. પછી ક્યારેક ધર્મનિષ્ઠ પતિ ભોગોમાં તૃપ્ત થઈ, વૈરાગી બન્યા.
અન્વિચ્છન્પરમં ધર્મં બ્રહ્મયોગપરોઽભવત્। ઉત્સસર્જ સ તાં વિપ્રઃ સા તદા ચાપતદ્ભુવિ। મૌદ્ગલ્યો રાજશાર્દૂલ તપોભિર્ભાવિતઃ સદા
પછી, પરમ ધર્મની શોધમાં તે બ્રહ્મયોગમાં લાગ્યા. તેમણે તેણીને છોડી દીધી, અને તે ધરતી પર પડી. હે રાજાવર, મૌદગલ્ય હંમેશાં તપથી પવિત્ર હતા.
પ્રસીદ ભગવન્મહ્યં ન મામુત્સ્રષ્ટુમર્હસિ। અવિતૃપ્તાસ્મિ બ્રહ્મર્ષે કામાનાં કામસેવનાત્
હે ભગવાન, કૃપા કરો, મને છોડી ન દો. હે બ્રહ્મર્ષિ, હું ઇચ્છાઓમાં તૃપ્ત નથી થઈ.
યસ્માત્ત્વં મામનિઃશઙ્કા હ્યવક્તવ્યં ભાષસે। આચરન્તી તપોવિઘ્નં તસ્માચ્છૃણુ વચો મમ
કારણ કે, તમે નિર્ભયપણે એવું બોલ્યા જે કહેવું યોગ્ય નહોતું, અને તપમાં વિઘ્ન ઊભું કર્યું, તેથી હવે મારા વચન સાંભળો.