તતો ગન્ધર્વરાજશ્ચ દેવદૂતશ્ચ સત્તમૌ। ધર્મરાજમુપેત્યેદં વચનં પ્રત્યભાષતામ્
પછી ગંધર્વ રાજા અને દેવદૂત, બંને ઉત્તમ આત્માઓ, ધર્મરાજ પાસે ગયા અને આ શબ્દો કહ્યા.
ધર્મરાજાયુષોઽર્ધેન રુરોર્ભાર્યા પ્રમદ્વરા। સમુત્તિષ્ઠતુ કલ્યાણી મૃતૈવં યદિ મન્યસે
હે ધર્મરાજ, રૂરુની આયુષ્યના અડધા ભાગથી તેની પત્ની પ્રમદ્વરા, શુભ સ્વરૂપે, ફરીથી ઉઠી જાય—જો તમે એ રીતે ઇચ્છો.
પ્રમદ્વરા રુરોર્ભાર્યા દેવદૂત યદીચ્છસિ। ઉત્તિષ્ઠત્વાયુષોઽર્ધેન રુરોરેવ સમન્વિતા
હે દેવદૂત, જો તમે ઇચ્છો, તો રૂરુની પત્ની પ્રમદ્વરા, રૂરુની આયુષ્યના અડધા ભાગથી, ફરીથી જીવંત થાય.
એવમુક્તે તતઃ કન્યા સોદતિષ્ઠત્પ્રમદ્વરા। રુરોસ્તસ્યાયુષોઽર્ધેન સુપ્તેવ વરવર્ણિની
આ રીતે કહેવામાં આવ્યા પછી, કન્યા પ્રમદ્વરા, રૂરુની આયુષ્યના અડધા ભાગથી, સુવર્ણ રંગે, જાણે ઊંઘમાંથી જાગી હોય, ઉઠી ગઈ.
એતદ્દૃષ્ટં ભવિષ્યે હિ રુરોરુત્તમતેજસઃ। આયુષોઽતિપ્રવૃદ્ધસ્ય ભાર્યાર્થેઽર્ધમલુપ્યત
આ ભવિષ્યમાં જોવા મળ્યું: પોતાની પત્ની માટે, લાંબી આયુષ્ય ધરાવનાર તેજસ્વી રૂરુની આયુષ્યનો અડધો ભાગ ઓછો થયો.
તત ઇષ્ટેઽહનિ તયોઃ પિતરૌ ચક્રતુર્મુદા। વિવાહં તૌ ચ રેમાતે પરસ્પરહિતૈષિણૌ
પછી શુભ દિવસે, બંને પિતાએ આનંદપૂર્વક લગ્ન કરાવ્યા, અને બંને એકબીજાના હિત માટે જીવતા, એકબીજામાં આનંદ પામ્યા.
સ લબ્ધ્વા દુર્લભાં ભાર્યાં પદ્મકિઞ્જલ્કસુપ્રભામ્। વ્રતં ચક્રે વિનાશાય જિહ્મગાનાં ધૃતવ્રતઃ
તેને દુર્લભ અને કમળના પરાગ જેટલી તેજસ્વી પત્ની મળી, પછી તેણે વાંકાવાળા જીવોની વિનાશ માટે પ્રતિજ્ઞા લીધી અને એમાં અડગ રહ્યો.
સ દૃષ્ટ્વા જિહ્મગાન્સર્વાંસ્તીવ્રકોપસમન્વિતઃ। અભિહન્તિ યથાસત્ત્વં ગૃહ્ય પ્રહરણં સદા
તે બધા વાંકાવાળા જીવોને જોઈ, તીવ્ર ક્રોધથી ભરાઈ, હંમેશા શસ્ત્ર લઈ, શક્ય હોય તેટલા તેમને મારતો.
સ કદાચિદ્વનં વિપ્રો રુરુરભ્યાગમન્મહત્। શયાનં તત્ર ચાપશ્યડ્ડુણ્ડુભં વયસાન્વિતમ્
એક વખત બ્રાહ્મણ રૂરુ એક વિશાળ વનમાં ગયો; ત્યાં તેણે વૃદ્ધ ḍુṇḍુભા ને સૂતા જોયા.
તત ઉદ્યમ્ય દમ્ડં સ કાલદણ્ડોપમં તદા। જિઘાંસુઃ કુપિતો વિપ્રસ્તમુવાચાથ ડુણ્ડુભઃ
પછી, સમયના દંડ જેવી લાકડી ઊંચી કરી, ક્રોધિત અને મારવાની ઇચ્છા સાથે, વિપ્રે ḍુṇḍુભા ને કહ્યું.
નાપરાધ્યામિ તે કિંચિદહમદ્ય તપોધન। સંરમ્ભાચ્ચ કિમર્થં મામભિહંસિ રુષાન્વિતઃ
હે તપસ્વી, આજે મેં તમારો કોઈ અપમાન કર્યો નથી; તો પછી, કેમ તમે ક્રોધથી મને મારવા માંગો છો?
મમ પ્રાણસમા ભાર્યા દષ્ટાસીદ્ભુજગેન હ। તત્ર મે સમયો ઘોર આત્મનોરગ વૈ કૃતઃ
મારી પત્ની, જે મને જીવ જેટલી પ્રિય હતી, સાપે દંશી હતી; તેથી મેં સાપ સામે ભયાનક પ્રતિજ્ઞા લીધી.
ભુજંગં વૈ સદા હન્યાં યં યં પશ્યેયમિત્યુત। તતોઽહં ત્વાં જિઘાંસામિ જીવિતેનાદ્ય મોક્ષ્યસે
હંમેશા જે સાપ દેખાય, તેને મારવાનો સંકલ્પ કર્યો; તેથી આજે હું તમને મારવા ઈચ્છું છું—તમે આજે જીવ ગુમાવશો.
અન્યે તે ભુજગા બ્રહ્મન્યે દશ્તીહ માનવાન્। ડુણ્ડુભાનહિગન્ધેન ન ત્વં હિંસિતુમર્હસિ
અન્ય સાપોએ અહીં મનુષ્યોને દંશ્યા છે, હે ḍુṇḍુભા, પણ તમે ḍુṇḍુભા ની સુગંધ ધરાવ છો, તેથી તમને હાનિ કરવી યોગ્ય નથી.
એકાનર્થાન્પૃથગ્ધર્માનેકદુઃખાન્પૃથક્સુખાન્। ડુણ્ડુભાન્ધર્મવિદ્ભૂત્વા ન ત્વં હિંસિતુમર્હસિ
અલગ અલગ દુઃખ, અલગ ધર્મ, અનેક દુઃખો અને અલગ સુખો છે; હે ḍુṇḍુભા, ધર્મ જાણનાર તરીકે, તમને હાનિ કરવી યોગ્ય નથી.
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય ડુણ્ડુભસ્ય રુરુસ્તદા। નાવધીદ્ભયસંવિગ્નમૃષિં મત્ત્વાઽથ ડુણ્ડુભમ્
ḍુṇḍુભા ના આ શબ્દો સાંભળીને, રૂરુ એ ḍુṇḍુભા ને ઋષિ તરીકે ઓળખી, ભયથી ભલે, પણ તેને માર્યો નહીં.
ઉવાચ ચૈનં ભગવાન્રુરુઃ સંશમયન્નિવ। કેન ત્વં ભુજગ બ્રૂહિ કોઽસીમાં વિક્રિયાં ગતઃ
ભગવાન રૂરુએ તેને શાંત કરવા માટે પૂછ્યું: "તુ મને કહો, સર્પ, કયા કારણથી તું આવી સ્થિતિમાં આવ્યો છે? અને તું કોણ છે?"
અહં પુરા રુરો નામ્ના ઋષિરાસં સહસ્રપાત્। સોઽહં શાપેન વિપ્રસ્ય ભુજગત્વમુપાગતઃ
હું પહેલાં રૂરુ નામનો ઋષિ હતો, મારા હજારો પગ હતા; પણ એક બ્રાહ્મણના શાપથી હું સર્પ બની ગયો છું.
કિમર્થં શપ્તવાન્કુદ્ધો દ્વિજસ્ત્વાં ભુજગોત્તમ। કિયન્તં ચૈવ કાલં તે વપુરેતદ્ભવિષ્યસિ
સર્પોમાં શ્રેષ્ઠ, એ ક્રોધિત બ્રાહ્મણે તને શા માટે શાપ આપ્યો? અને તું કેટલો સમય આ રૂપમાં રહેશે?
સખા બભૂવ મે પૂર્વં ખગમો નામ વૈ દ્વિજઃ। ભૃશં સંશિતવાક્તાત તપોબલસમન્વિતઃ
પહેલાં મારા મિત્ર ખગમ નામના બ્રાહ્મણ હતા; તેઓ કડક બોલતા, તપસ્વી અને તપની શક્તિથી ભરપૂર હતા.
સ મયા ક્રીડતા બાલ્યે કૃત્વા તાર્ણં ભુજંગમમ્। અગ્નિહોત્રે પ્રસક્તસ્તુ ભીષિતઃ પ્રમુમોહ વૈ
બાળપણમાં રમતાં, મેં ઘાસમાંથી સર્પ બનાવ્યો હતો; તે સમયે ખગમ અગ્નિહોત્રમાં વ્યસ્ત હતા, અને એ જોઈને તેઓ ડરથી બેભાન થઈ ગયા.
લબ્ધ્વા સ ચ પુનઃ સંજ્ઞાં મામુવાચ તપોધનઃ। નર્દહન્નિવ કોપેન સત્યવાક્સંશિતવ્રતઃ
પછી જાગીને, એ તપસ્વી, જે સત્ય બોલતા અને કડક વ્રત ધરાવતા હતા, ગુસ્સામાં મને બોલ્યા.
યથાવીર્યસ્ત્વયા સર્પઃ કૃતોઽયં મદ્બિભીષયા। તથાવીર્યો ભુજંગસ્ત્વં મમ શાપાદ્ભવિષ્યસિ
જેમ તું મને ડરાવવા માટે સર્પ બનાવ્યો, તેમ મારા શાપથી તું પણ એ જ શક્તિ ધરાવતો સર્પ બનશે.
તસ્યાહં તપસો વીર્યં જાનન્નાસં તપોધન। ભૃશમુદ્વિગ્નહૃદયસ્તમવોચમહં તદા
મને તેના તપની શક્તિ ખબર હતી, તેથી મારું હૃદય ખૂબ ગભરાઈ ગયું, અને મેં એ સમયે તેને કહ્યું.
પ્રણતઃ સંભ્રમાચ્ચૈવ પ્રાઞ્જલિઃ પુરતઃ સ્થિતઃ। સખેતિ હસતેદં તે નર્માર્થં વૈ કૃતં મયા
ઘણું ગભરાઈને, હું જોડેલા હાથથી તેની સામે ઊભો રહીને કહ્યું: "મિત્ર, આ તો મજાકમાં, રમતમાં કર્યું હતું."
ક્ષન્તુમર્હસિ મે બ્રહ્મઞ્શાપોઽયં વિનિવર્ત્યતામ્। સોઽથ મામબ્રવીદ્દૃષ્ટ્વા ભૃશમુદ્વિગ્નચેતસમ્
મને માફ કરો, બ્રાહ્મણ, આ શાપ પાછો લો. પછી, મને ખૂબ ગભરાયેલો જોઈને, તેણે મને કહ્યું.
મુહુરુષ્ણં વિનિઃશ્વસ્ય સુસંભ્રાન્તસ્તપોધનઃ। નાનૃતં વૈ મયા પ્રોક્તં ભવિતેદં કથંચન
તપસ્વી વારંવાર ઉગ્ર શ્વાસ લઈ, ખૂબ ગભરાઈને બોલ્યા: "હું ક્યારેય ખોટું બોલ્યો નથી; આ તો ચોક્કસ થશે."
યત્તુ વક્ષ્યામિ તે વાક્યં શૃણુ તન્મે તપોધન। શ્રુત્વા ચ હૃદિ તે વાક્યમિદમસ્તુ સદાઽનઘ
પણ, તું જે હું કહું તે સાંભળ, તપસ્વી; અને એ સાંભળીને, એ વાક્ય તારા હૃદયમાં હંમેશા રહેવું જોઈએ, પાપરહિત.
ઉત્પત્સ્યતિ રુરુર્નામ પ્રમતેરાત્મજઃ શુચિઃ। તં દૃષ્ટ્વા શાપમોક્ષસ્તે ભવિતા નચિરાદિવ। `એવમુક્તસ્તુ તેનાહમુરગત્વમવાપ્તવાન્
પ્રમતિના પુત્ર તરીકે શુદ્ધ રૂરુ જન્મ લેશે; તેને જોઈને તારો શાપ ટૂટી જશે, અને થોડા સમયમાં. એમ તેણે કહ્યું, અને હું સર્પ બની ગયો.
સ ત્વં રુરુરિતિ ખ્યાતઃ પ્રમતેરાત્મજોઽપિ ચ। સ્વરૂપં પ્રતિપદ્યાહમદ્ય વક્ષ્યામિ તે હિતમ્
તુ પ્રમતિનો પુત્ર રૂરુ તરીકે ઓળખાય છે; આજે હું મારું સાચું રૂપ મેળવી, તારા હિત માટે તને કહું છું.