યોઽસૌ યુવા વ્યાયતલોહિતાક્ષઃ કૃષ્ણાજિની દેવસમાનરૂપઃ। યઃ કાર્મુકાગ્ર્યં કૃતવાનધિજ્યં લક્ષં ચ યઃ પાતિતવાન્પૃથિવ્યામ્
'જે યુવાન, પહોળી લાલ આંખોવાળો, કૃષ્ણમૃગચર્મ પહેરેલો અને દેવ જેવું રૂપ ધરાવતો, જેણે મહાન ધનુષ ચડાવ્યું અને લક્ષ્ય જમીન પર પાડી દીધું—'
અસજ્જમાનશ્ચ તતસ્તરસ્વી વૃતો દ્વિજાગ્ર્યૈરભિપૂજ્યમાનઃ। ચક્રામ વજ્રીવ દિતેઃ સુતેષુ સર્વૈશ્ચ દેવૈર્ઋષિભિશ્ચ જુષ્ટઃ
'જે ઝડપથી, કોઈ સંકોચ વિના, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો દ્વારા પસંદ અને સન્માનિત થયો, અને જે દેવો તથા ઋષિઓથી ઘેરાયેલો ઈન્દ્ર જેવો લાગતો હતો—'
કૃષ્મા પ્રગૃહ્યાજિનમન્વયાત્તં નાગં યથા નાગવધૂઃ પ્રહૃષ્ટા। `શ્યામો યુવા વારણમત્તગામી કૃત્વા મહત્કર્મ સુદુષ્કરં તત્
'કૃષ્ણાએ કૃષ્ણમૃગચર્મ પકડીને આનંદપૂર્વક એના પાછળ ગઈ, જેમ પ્રસન્ન હાથીણ હાથીના પાછળ જાય; એ શ્યામ, યુવાન, ગજગતિવાળો, એ મહાન અને અઘરું કામ કરી બતાવ્યું.'
યઃ સૂતપુત્રેણ ચકાર યુદ્ધં શઙ્કેઽર્જુનં તં ત્રિદશેશવીર્યમ્।' અમૃષ્યમાણેષુ નરાધિપેષુ ક્રુદ્ધેષુ વૈ તત્ર સમાપતત્સુ
'જે સૂતપુત્ર સાથે યુદ્ધ કર્યું—મને લાગે છે એ અર્જુન છે, દેવોના રાજા જેટલી શક્તિ ધરાવતો—જ્યારે ત્યાંના રાજાઓ એ સહન ન કરી ગુસ્સે થઈ એકઠા થયા.'
તતોઽપરઃ પાર્થિવસઙ્ઘમધ્યે પ્રવૃદ્ધમારુજ્ય મહીપ્રરોહમ્। પ્રાકાલયત્તેન સ પાર્થિવૌઘાન્ ભીમોઽન્તકઃ પ્રાણભૃતો યથૈવ
પછી રાજાઓની સભામાં ભીમએ એક મોટું, ફૂલેલું વૃક્ષ પકડીને, એના સહારે, જીવંત પ્રાણીઓમાં મૃત્યુ જેવો બની, સામે બેઠેલા રાજાઓને પરાસ્ત કર્યા.
બાહ્યાં પુરાદ્ભાર્ગવકર્મશાલામ્
શહેરની બહાર ભૃગુવંશીઓની કાર્યશાળા હતી.
તત્રોપવિષ્ટાર્ચિરિવાનલસ્ય તેષાં જનિત્રીતિ મમ પ્રતર્કઃ। તથાવિધૈરેવ નરપ્રવીરૈ- રુપોપવિષ્ટૈસ્ત્રિબિરગ્નિકલ્પૈઃ
ત્યાં એક સ્ત્રી અગ્નિની જ્યોતિ જેવી તેજસ્વી બેઠી હતી, જે એમને માતા હશે એમ મને લાગ્યું. એ સ્ત્રી સાથે ત્રણ પરાક્રમી પુરુષો, અગ્નિ સમાન તેજવાળા, બેસેલા હતા.
તસ્યાસ્તતસ્તાવભિવાદ્ય પાદા- વુક્ત્વા ચ કૃષ્ણામભિવાદયેતિ। સ્થિતૌ ચ તત્રૈવ નિવેદ્ય કૃષ્ણાં ભિક્ષાપ્રચારાય ગતા નરાગ્ર્યાઃ
પછી તેઓએ એ સ્ત્રીના પગે વંદન કર્યું અને કહ્યું: 'કૃષ્ણાને પણ વંદન કરજો.' પછી કૃષ્ણાની હાજરી જણાવી, એ સ્થળે ઊભા રહ્યા અને ભિક્ષા માટે બહાર ગયા.
તેષાં તુ ભૈક્ષં પ્રતિગૃહ્ય કૃષ્ણા દત્વા બલિં બ્રાહ્મણસાચ્ચ કૃત્વા। તાં ચૈવ વૃદ્ધાં પરિવેષ્ય તાંશ્ચ નરપ્રવીરાન્સ્વયમપ્યભુઙ્ક્ત
કૃષ્ણાએ તેમની ભિક્ષા સ્વીકારી, બ્રાહ્મણોને ભાગ આપ્યો, વૃદ્ધ સ્ત્રીને જમાડ્યું અને પછી પોતે પણ એ પરાક્રમી પુરુષો સાથે જમ્યા.
સુપ્તાસ્તુ તે પાર્થિવ સર્વ એવ કૃષ્ણા ચ તેષાં ચરણોપધાને। આસીત્પૃથિવ્યાં શયનં ચ તેષાં દર્ભાજિનાગ્રાસ્તરણોપપન્નમ્
બધા રાજકુમારો સુઈ ગયા અને કૃષ્ણાએ પોતાને તેમના પગ પાસે તાકિયા તરીકે રાખી. તેમની જમીન પરની ખાટલા દર્ભ ઘાસ અને પશુઓની ચામડીથી પથરાયેલી હતી.
તે નર્દમાના ઇવ કાલમેઘાઃ કથા વિચિત્રાઃ કથયાંબભૂવુઃ। ન વૈશ્યશૂદ્રૌપયિકીઃ કથાસ્તા ન ચ દ્વિજાનાં કથયન્તિ વીરાઃ
તેઓ ગાજતાં વાદળો જેવા ગર્જના કરતા વિવિધ વાતો કરતા હતા. તેમની વાતો વેપારીઓ કે શ્રમજીવીઓ માટે નહોતી, અને એ વીરોએ બ્રાહ્મણોની વાતો પણ ન કરી.
નિઃસંશયં ક્ષત્રિયપુંગવાસ્તે યથા હિ યુદ્ધં કથયન્તિ રાજન્। આશા હિ નો વ્યક્તમિયં સમૃદ્ધા મુક્તાન્હિ પાર્થાઞ્શૃણુમોઽગ્નિદાહાત્
નિઃસંદેહ, રાજન, એ શ્રેષ્ઠ ક્ષત્રિયો યુદ્ધની વાતો જ કરતા હતા. હવે આપણું આશા સ્પષ્ટપણે પૂર્ણ થઈ છે, કારણ કે આપણે સાંભળ્યું કે પાંડવો અગ્નિમાંથી બચી ગયા છે.
યથા હિ લક્ષ્યં નિહતં ધનુશ્ચ સજ્યં કૃતં તેન તથા પ્રસહ્ય। યથા હિ ભાષન્તિ પરસ્પરં તે છન્ના ધ્રુવં તે પ્રચરન્તિ પાર્થાઃ
જેમ નિશાનને વાગે અને ધનુષ્ય ચડાવવામાં આવે, તેમ તેમણે પણ શક્તિથી કામ કર્યું. તેમનું પરસ્પર વાતચીત કરવું બતાવે છે કે પાંડવો ચોક્કસ છુપાઈને ફરતા છે.
તતઃ સ રાજા દ્રુપદઃ પ્રહૃષ્ટઃ પુરોહિતં પ્રેષાયામાસ તેષામ્। વિદ્યામ યુષ્માનિતિ ભાષમાણો મહાત્માનઃ પાણ્ડુસુતાઃ સ્થ કચ્ચિત્
પછી રાજા દ્રુપદ આનંદિત થઈને પોતાના પુરોહિતને એમને પાસે મોકલ્યા અને કહ્યું: 'જાઓ, જાણો કે તમે ખરેખર મહાન આત્માવાળા પાંડુપુત્રો છો કે કેમ.'
ગૃહીતવાક્યો નૃપતેઃ પુરોધા ગત્વા પ્રશંસામભિધાય તેષામ્। વાક્યં સમગ્રં નૃપતેર્યથાવ- દુવાચ ચાનુક્રમવિક્રમેણ
રાજાના આદેશ મળ્યા પછી પુરોહિત ત્યાં ગયા, તેમની પ્રશંસા કરી અને રાજાનું આખું સંદેશ યોગ્ય ક્રમ અને રીતથી એમને સંભળાવ્યું.
વિજ્ઞાતુમિચ્છત્યવનીશ્વરો વઃ પાઞ્ચાલરાજો વરદો વરાર્હાઃ। લક્ષ્યસ્ય વેદ્ધારમિમં હિ દૃષ્ટ્વા હર્ષસ્ય નાન્તં પ્રતિપદ્યતે સઃ
પાંચાલ દેશના રાજા, ધરતીના સ્વામી, તમને ઓળખવા માંગે છે, હે યોગ્ય લોકો; જેમણે નિશાન ફોડ્યું તેને જોઈને તેઓ આનંદથી ભરાઈ ગયા છે.
આખ્યાત ચ જ્ઞાતિકુલાનુપૂર્વી પદં શિરઃસુ દ્વિષતાં કુરુધ્વમ્। પ્રહ્લાદયધ્વં હૃદયં મમેદં પાઞ્ચાલરાજસ્ય ચ સાનુગસ્ય
તમારી વંશ અને કુળની ઓળખ આપો; દુશ્મનોના મસ્તક પર પગ મૂકો; મારું અને પાંચાલરાજા તથા તેમના અનુયાયીઓનું હૃદય આનંદિત કરો.
પાણ્ડુર્હિ રાજા દ્રુપદસ્ય રાજ્ઞઃ પ્રિયઃ સખા ચાત્મસમો બભૂવ। તસ્યૈષ કામો દુહિતા મમેયં સ્નુષા યદિ સ્યાદિહ કૌરવસ્ય
પાંડુ રાજા દ્રુપદના પ્રિય મિત્ર અને સમકક્ષ હતા; તેમની ઈચ્છા છે કે મારી પુત્રી કૌરવોના કુટુંબમાં વહુ બને.
અયં હિ કામો દ્રુપદસ્ય રાજ્ઞો હૃદિ સ્થિતો નિત્યમનિન્દિતાઙ્ગાઃ। યદર્જુનો વૈ પૃથુદીર્ઘબાહુ- ર્ધર્મેણ વિન્દેત સુતાં મમૈતામ્
આ રાજા દ્રુપદના હૃદયમાં સતત રહેલી ઈચ્છા છે, હે નિર્દોષો: અર્જુન, વિશાળ અને લાંબા હાથવાળો, ધર્મથી મારી પુત્રીને જીતે.
કૃતં હિ તત્સ્યાત્સુકૃતં મમેદં યશશ્ચ પુણ્યં ચ હિતં તદેતત્। અથોક્તવાક્યં હિ પુરોહિતં સ્થિતં તતો વિનીતં સમુદીક્ષ્ય રાજા
જો આવું થાય તો એ મારા માટે મહાન કાર્ય થશે, જેનાથી યશ, પુણ્ય અને કલ્યાણ મળશે. પછી પુરોહિતનું વચન સાંભળીને રાજાએ, તેને વિનમ્ર જોઈ, એમને સંબોધ્યા.
સમીપતો ભીમમિદં શશાસ પ્રદીયતાં પાદ્યમર્ધ્યં તથાઽસ્મૈ। માન્યઃ પુરોધા દ્રુપદસ્ય રાજ્ઞ- સ્તસ્મૈ પ્રયોજ્યાઽભ્યધિકા હિ પૂજા
રાજાએ નજીકમાં રહેલા ભીમને આજ્ઞા આપી: 'પાદ્ય અને શ્રેષ્ઠ આસન લાવો; દ્રુપદના પુરોહિતને સર્વોચ્ચ સન્માન આપો.'
ભીમસ્તતસ્તત્કૃતવાન્નરેન્દ્ર તાં ચૈવ પૂજાં પ્રતિગૃહ્ય હર્ષાત્। સુખોપવિષ્ટં તુ પુરોહિતં તદા યુધિષ્ઠિરો બ્રાહ્મણમિત્યુવાચ
પછી ભીમે એ બધું કર્યું. પુરોહિતે આનંદથી એ સન્માન સ્વીકાર્યો. આરામથી બેઠેલા પુરોહિતને ત્યારબાદ યુધિષ્ઠિરે આ રીતે સંબોધ્યા.
પાઞ્ચાલરાજેન સુતા નિસૃષ્ટા સ્વધર્મદૃષ્ટેન યથા ન કામાત્। પ્રદિષ્ટશુંલ્કા દ્રુપદેન રાજ્ઞા સા તેન વીરેણ તથાઽનુવૃત્તા
પાંચાલ દેશના રાજાએ પોતાની દીકરીને પોતાનું કર્તવ્ય માનીને આપી, કોઈ ઈચ્છા કે લાલચથી નહીં. રાજા દ્રુપદે નક્કી કરેલું વરમૂલ્ય હતું અને એવી રીતે એવી વિરુદ્ધ દીકરીએ એ મહાન વીરને અપાઈ.
ન તત્ર વર્ણેષુ કૃતા વિવક્ષા ન ચાપિ શીલે ન કુલે ન ગોત્રે। કૃતેન સજ્યેન હિ કાર્મુકેણ વિદ્ધેન લક્ષ્યેણ હિ સા વિસૃષ્ટા
અહીં કોઈ જાત, સ્વભાવ, કુળ કે વંશનું ધ્યાન રાખવામાં આવ્યું નહોતું; bow ચડાવવાનો અને નિશાન ભેદવાનો શરત જે પૂર્ણ કરે એ જને દીકરી અપાઈ.
સેયં તથાઽનેન મહાત્મનેહ કૃષ્ણા જિતા પાર્થિવસઙ્ઘમધ્યે। નૈવં ગતે સૌમકિરદ્ય રાજા સન્તાપમર્હત્યસુખાય કર્તુમ્
આ રીતે, એ મહાન આત્માએ રાજાઓની સભામાં કૃષ્ણાને જીતેલી છે; એટલે, હે સૌમકિ, આજે રાજાને દુઃખી થવાની કે પોતાનું સુખ શોધવાની કોઈ જરૂર નથી.
કામશ્ચ યોઽસૌ દ્રુપદસ્ય રાજ્ઞઃ સ ચાપિ સંપત્સ્યતિ પાર્થિવસ્ય। સંપ્રાપ્યરૂપાં હિ નરેન્દ્રકન્યા- મિમામહં બ્રાહ્મણ સાધુ મન્યે
રાજા દ્રુપદની જે ઈચ્છા હતી તે પણ હવે પૂર્ણ થશે; આવી સુંદર રાજકન્યા મળવાથી, હે બ્રાહ્મણ, હું આને ખૂબ શુભ માનું છું.
ન તદ્ધનુર્મન્દબલેન શક્યં મૌર્વ્યા સમાયોજયિતું તથાહિ। ન ચાકૃતાસ્ત્રેણ ન હીનજેન લક્ષ્યં તથા પાતયિતું હિ શક્યમ્
એ ધનુષ્ય કમજોર માણસથી ચડાવી શકાતું નહોતું, અને જે શસ્ત્રકલા જાણતો ન હોય કે શક્તિમાં નબળો હોય એ નિશાન ભેદી શકતો નહોતો.
તસ્માન્ન તાપં દુહિતુર્નિમિત્તં પાઞ્ચાલરાજોઽર્હતિ કર્તુમદ્ય। ન ચાપિ તત્પાતનમન્યથેહ કર્તું હિ શક્યં ભુવિ માનવેન
એટલે આજે પાંચાલ દેશના રાજાએ દીકરીના કારણે દુઃખી થવું જોઈએ નહીં; અને એ નિશાન પૃથ્વી પર કોઈ માણસથી બીજું રીતે પડી શક્યું ન હોત.
એવં બ્રુવત્યેવ યુધિષ્ઠિરે તુ પાઞ્ચાલરાજસ્ય સમીપતોઽન્યઃ। તત્રાજગામાશુ નરો દ્વિતીયો નિવેદયિષ્યન્નિહ સિદ્ધમન્નમ્
યુધિષ્ઠિરે આમ બોલતા, પાંચાલ રાજાના બાજુએથી બીજો માણસ ઝડપથી આવ્યો, જે અન્ન તૈયાર છે એ જાણાવવા ઇચ્છતો હતો.
જન્યાર્થમન્નં દ્રુપદેન રાજ્ઞા વિવાહહેતોરુપસંસ્કૃતં ચ। તદાપ્નુવધ્વં કૃતસર્વકાર્યાઃ કૃષ્ણા ચ તત્રૈતુ ચિરં ન કાર્યમ્
પાંચાલ દેશના રાજા દ્રુપદે મહેમાનો અને લગ્ન માટે ભોજન તૈયાર કરાવ્યું હતું; હવે બધું પૂરું થઈ ગયું છે, એ ભોજન ગ્રહણ કરો અને કૃષ્ણા પણ વિલંબ કર્યા વિના ત્યાં આવી જાય.