અહં તતો નકુલોઽનન્તરં મે પશ્ચાદયં સહદેવસ્તરસ્વી। વૃકોદરોઽહં ચ યમૌ ચ રાજ- ન્નિયં ચ કન્યા ભવતો નિયોજ્યાઃ
પછી હું, પછી મારા પછી નકુલ, અને પછી સહદેવ, ઝડપથી. હે રાજા, ભીમ, હું અને બંને જમલા—આ કન્યાને સૌને સોંપવી જોઈએ.
એવં ગતે યત્કરણીયમત્ર ધર્મ્યં યશસ્યં કુરુ તદ્વિચિન્ત્ય। પાઞ્ચાલરાજસ્ય હિતં ચ યત્સ્યા- ત્પ્રશાધિ સર્વે સ્મ વશે સ્થિતાસ્તે
હવે પરિસ્થિતિ આવી છે, તો અહીં જે યોગ્ય અને યશસ્વી કાર્ય હોય તે વિચારીને કર. અને પંચાલરાજાને જે હિતાવહ હોય, તે નક્કી કર; અમે બધા તારા વશમાં છીએ.
જિષ્ણોર્વચનમાજ્ઞાય ભક્તિસ્નેહસમન્વિતમ્। દૃષ્ટિં નિવેશયામાસુઃ પાઞ્ચાલ્યાં પાણ્ડુનન્દનાઃ
જિષ્ણુના ભક્તિ અને પ્રેમથી ભરેલા શબ્દો સાંભળી, પાંડુપુત્રોએ પોતાની નજર પાંચાલી પર સ્થિર કરી.
દૃષ્ટ્વા તે તત્ર પશ્યન્તીં સર્વે કૃષ્ણાં યશસ્વિનીમ્। સંપ્રેક્ષ્યાન્યોન્યમાસીના હૃદયૈસ્તામધારયન્
ત્યાં સૌએ યશસ્વિ કૃષ્ણાને જોઈ, જે તેમને જોઈ રહી હતી. તેઓ એકબીજાને નિહાળતા બેઠા અને મનમાં તેને સ્થાન આપ્યું.
તેષાં તુ દ્રૌપદીં દૃષ્ટ્વા સર્વેષામમિતૌજસામ્। સંપ્રમથ્યેન્દ્રિયગ્રામં પ્રાદુરાસીન્મનોભવઃ
બધા અપરિમિત શક્તિ ધરાવતા પાંડવો દ્રૌપદીની તેજસ્વિતા જોઈ, તો તેમના મનમાં ઇચ્છા જાગી અને ઇન્દ્રિયો ઉથલપાથલ થઈ.
કામ્યં હિ રૂપં પાઞ્ચાલ્યા વિધાત્રા વિહિતં સ્વયમ્। બભૂવાધિકમન્યાભ્યઃ સર્વભૂતમનોહરમ્
કારણ કે, વિધાતા સ્વયં પાંચાલીની સુંદરતાને એવી બનાવી હતી કે એ સૌને આકર્ષે, બીજી બધી કરતાં વધુ અને સર્વ જીવોને મોહી લે એવી.
તેષામાકારભાવજ્ઞઃ કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। દ્વૈપાયનવચઃ કૃત્સ્નં સસ્માર મનુજર્ષભઃ
કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે, ભાઈઓના ભાવ અને સ્વભાવ જાણતો, દ્વૈપાયનના બધા વચનો યાદ કર્યા.
અબ્રવીત્સહિતાન્ભ્રાતૄન્મિથો ભેદભયાન્નૃપઃ। સર્વેષાં દ્રૌપદી ભાર્યા ભવિષ્યતિ હિ નઃ શુભા
ભાઈઓમાં ફૂટ પડે એ ભયથી, રાજાએ સૌને સાથે કહી દીધું: 'આ શુભ દ્રૌપદી આપણે સૌની પત્ની બનશે.'
સતાઽપિ શક્તેન ચ કેશવેન સજ્યં ધનુસ્તન્ન કૃતં કિમર્થમ્। વિદ્ધં ચ લક્ષ્યં ન ચ કસ્ય હેતો- રાચક્ષ્વ તન્મે દ્વિપદાં વરિષ્ઠ
કેવી રીતે કેશવ શક્તિશાળી હોવા છતાં ધનુષ્ય ચઢાવ્યું નહીં? અને નિશાન ભેદવામાં આવ્યું છતાં એ જીત કેમ ન માનવામાં આવી? હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, કૃપા કરીને મને આ વાત જણાવો.
શક્તેન કૃષ્ણેન ચ કાર્મુકં ત- ન્નારોપિતં જ્ઞાતુકામેન પાર્થાન્। પરિશ્રવાદેવ બભૂવ લોકે જીવન્તિ પાર્થા ઇતિ નિશ્ચયોઽસ્ય
કેવી રીતે કૃષ્ણે, જે બધું કરી શકે છે, ધનુષ્ય ચઢાવ્યું નહીં? એ તો માત્ર પાંડવો વિશે જાણવાની ઇચ્છા રાખતો હતો. જગતમાં જે વાત ફેલાઈ હતી, એ પરથી તેને ખાતરી થઈ ગઈ હતી કે પાંડવો જીવિત છે.
અન્યાનશક્તાન્નૃપતીન્સમીક્ષ્ય સ્વયંવરે કાર્મુકેણોત્તમેન। ધનઞ્જયસ્તદ્ધનુરેકવીરઃ સજ્યં કરોતીત્યભિવીક્ષ્ય કૃષ્ણઃ
જ્યારે બીજા રાજાઓએ શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય ચઢાવી શક્યા નહીં, ત્યારે કેશવે જોયું કે ધનંજય એકલો એ ધનુષ્ય ચઢાવશે.
ઇતિ સ્વયં વાસુદેવો વિચિન્ત્ય પાર્થાન્વિવિત્સન્વિવિધૈરુપાયૈઃ। ન તદ્ધનુઃ સજ્યમિયેપ કર્તું બભૂવુરસ્યેષ્ટતમા હિ પાર્થાઃ
એ રીતે વાસુદેવએ પોતે વિચારીને અને પાંડવોને જુદા જુદા ઉપાયોથી ઓળખવા ઈચ્છીને એ ધનુષ્ય ચઢાવવાનો પ્રયાસ કર્યો નહીં, કારણ કે પાંડવો તેને સૌથી પ્રિય હતા.
ભ્રાતુર્વચસ્તત્પ્રસમીક્ષ્ય સર્વે જ્યેષ્ઠસ્ય પાણ્ડોસ્તનયાસ્તદાનીમ્। તમેવાર્થં ધ્યાયમાના મનોભિઃ સર્વે ચ તે તસ્થુરદીનસત્વાઃ
ત્યારે, મોટા ભાઈના શબ્દો વિચારીને, પાંડુપુત્રોએ મનથી એ જ ધ્યેય રાખીને અડગ અને નિરાશ થયા વિના ઊભા રહ્યા.
વૃષ્ણિપ્રવીરસ્તુ કુરુપ્રવીરા- નાશંસમાનઃ સહરૌહિણેયઃ। જગામ તાં ભાર્ગવકર્મશાલાં યત્રાસતે તે પુરુષપ્રવીરાઃ
વૃષ્ણિમાં શ્રેષ્ઠ અને રોહિણીપુત્ર સાથે, કુરુવીરોની આશા રાખીને, તે ભાર્ગવની કાર્યશાળામાં ગયા, જ્યાં એ મહાન પુરુષો બેઠા હતા.
તત્રોપવિષ્ટં પૃથુદીર્ઘબાહું દદર્શ કૃષ્ણઃ સહરૌહિણેયઃ। અજાતશત્રું પરિવાર્ય તાંશ્ચા- પ્યુપોપવિષ્ટાઞ્જ્વલનપ્રકાશાન્
ત્યાં, કૃષ્ણે રોહિણીપુત્ર સાથે, પહોળા અને લાંબા હાથવાળા અજાતશત્રુને બેઠેલા જોયા, અને આસપાસ બેઠેલા પુરુષો અગ્નિ જેવો તેજ ધરાવતા હતા.
તતોઽબ્રવીદ્વાસુદેવોઽભિગમ્ય કુન્તીસુતં ધર્મભૃતાં વરિષ્ઠમ્। કૃષ્ણોઽહમસ્મીતિ નિપીડ્ય પાદૌ યુધિષ્ઠિરસ્યાજમીઢસ્ય રાજ્ઞઃ
પછી વાસુદેવ, કુંતીપુત્ર અને ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ એવા યુધિષ્ઠિર પાસે ગયો, તેમના પગ દબાવીને કહ્યું: 'હું કૃષ્ણ છું.'
તથૈવ તસ્યાપ્યનુ રૌહિણેય- સ્તૌ ચાપિ હૃષ્ટાઃ કુરવોઽભ્યનન્દન। પિતૃષ્વસુશ્ચાપિ યદુપ્રવીરા- વગૃહ્ણતાં ભારતમુખ્ય પાદૌ
એ જ રીતે રોહિણીપુત્રએ પણ કર્યું; અને ખુશ થયેલા કુરુઓએ તેમનું સ્વાગત કર્યું. યદુઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભાઈઓએ પણ ભારતવંશના મુખ્યના પગ પકડીને પ્રેમ દર્શાવ્યો.
અજાતશત્રુશ્ચ કુરુપ્રવીરઃ પપ્રચ્છ કૃષ્ણં કુશલં વિલોક્ય। કથં વયં વાસુદેવ ત્વયેહ ગૂઢા વસન્તો વિદિતાશ્ચ સર્વે
કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા અજાતશત્રુએ, કૃષ્ણને સુખી જોઈને પૂછ્યું: 'હે વાસુદેવ, અમે અહીં છુપાઈને રહી રહ્યા છીએ, છતાં બધાને કેવી રીતે ખબર પડી ગઈ?'
તમબ્રવીદ્વાસુદેવઃ પ્રહસ્ય ગૂઢોઽપ્યગ્નિર્જ્ઞાયત એવ રાજન્। તં વિક્રમં પાણ્ડવેયાનતીત્ય કોઽન્યઃ કર્તા વિદ્યતે માનુષેષુ
વાસુદેવે હસીને કહ્યું: 'હે રાજા, અગ્નિ છુપાય છે તો પણ ઓળખાઈ જાય છે. પાંડવોને પાછળ મૂકી આવું કાર્ય બીજું કોણ કરી શકે?'
દિષ્ટ્યા સર્વે પાવકાદ્વિપ્રમુક્તા યૂયં ઘોરાત્પાણ્ડવાઃ શત્રુસાહાઃ। દિષ્ટ્યા પાપો ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રઃ સહામાત્યો ન સકામોઽભવિષ્યત્
સૌભાગ્યથી, હે પાંડવો, તમે બધા ભયાનક અગ્નિમાંથી બચી ગયા. અને સૌભાગ્યથી, ધૃતરાષ્ટ્રના દુષ્ટ પુત્ર અને તેના મંત્રીઓએ પોતાનું મનગમતું હાંસલ કર્યું નહીં.
ભદ્રં વોઽસ્તુ નિહિતં યદ્ગુહાયાં વિવર્ધધ્વં જ્વલના ઇવૈધમાનાઃ। મા વો વિદ્યુઃ પાર્થિવાઃ કેચિદેવ યાસ્યાવહે શિબિરાયૈવ તાવત્। સોઽનુજ્ઞાતઃ પાણ્ડવેનાવ્યયશ્રીઃ પ્રાયાચ્છીઘ્રં બલદેવેન સાર્ધમ્
તમારા માટે શુભ રહે; ગુફામાં છુપાઈને તમે અગ્નિ જેમ વધો. કોઈ રાજા તમને ઓળખી ન જાય, તેટલું ધ્યાન રાખો. હવે તો આપણે શિબિર તરફ જઈએ. પાંડવની મંજૂરીથી, વાસુદેવ અને બલદેવ ઝડપથી ચાલ્યા ગયા.
ધૃષ્ટદ્યુમનસ્તુ પાઞ્ચાલ્યઃ પૃષ્ઠતઃ કુરુનન્દનૌ। અન્વગચ્છત્તદા યાન્તૌ ભાર્ગવસ્ય નિવેશને
પાંચાલપુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, બંને કુરુપુત્રો ભાર્ગવના ઘર તરફ જતા હતા ત્યારે, તેમના પાછળ ગયો.
સોજ્ઞાયમાનઃ પુરુષાનવધાય સમન્તતઃ। સ્વયમારાન્નિલીનોઽભૂદ્ભાર્ગવસ્ય નિવેશને
તેણે આસપાસના પુરુષોને ઓળખી અને ધ્યાનપૂર્વક જોઈને, પોતે ભાર્ગવના ઘરમાં છુપાઈ રહ્યો.
સાયં ચ ભીમસ્તુ રિપુપ્રમાથી જિષ્ણુર્યમૌ ચાપિ મહાનુભાવૌ। ભૈક્ષં ચરિત્વા તુ યુધિષ્ઠિરાય નિવેદયાંચક્રુરદીનસત્વાઃ
સાંજે, દુશ્મનોને હરાવનાર ભીમ અને મહાન યમદ્વયી, ભિક્ષા મેળવીને, નિરાશ થયા વિના યુધિષ્ઠિરને જાણ કરી.
તતસ્તુ કુન્તી દ્રુપદાત્મજાં તા- મુવાચ કાલે વચનં વદાન્યા। તતોઽગ્રમાદાય કુરુષ્વ ભદ્રે બલિં ચ વિપ્રાય ચ દેહિ ભિક્ષામ્
પછી, યોગ્ય સમયે, કુન્તીએ દયાળુ વાણીથી દ્રુપદપુત્રીને કહ્યું: 'પહેલાં ભાગ લઈ, એ બ્રાહ્મણને આપ અને ભિક્ષા આપ.'
યે ચાન્નમિચ્છન્તિ દદસ્વ તેભ્યઃ પરિશ્રિતા યે પરિતો મનુષ્યાઃ। તતશ્ચ શેષં પ્રવિભજ્ય શીઘ્ર- મર્ધં ચતુર્ણાં મમ ચાત્મનશ્ચ
જેને ખાવાનું જોઈએ છે, તેમને આપ; આસપાસ જે લોકો ભેગા થયા છે, તેમને પણ આપ. પછી, જે બચ્યું છે, એ ઝડપથી વહેંચી, અડધું ચાર જણ માટે અને અડધું મારા માટે રાખ.
અર્ધં તુ ભીમાય ચ દેહિ ભદ્રે ય એષ નાગર્ષભતુલ્યરૂપઃ। ગૌરો યુવા સંહનનોપપન્ન એષો હિ વીરો બહુભુક્ સદૈવ
પ્યારી, આ ભીમને અડધી જમવાનું આપ, જે પુરુષોમાં વાઘ સમાન છે; ગોરો, યુવાન, મજબૂત શરીરવાળો આ વીર હંમેશા ઘણું જમતો રહે છે.
સા હૃષ્ટરૂપૈવ તુ રાજપુત્રી તસ્યા વચઃ સાધ્વવિશઙ્કમાના। યથાવદુક્તં પ્રચકાર સાધ્વી તે ચાપિ સર્વે બુભુજુસ્તદન્નમ્
રાજકન્યા આનંદિત થઈ, કોઈ શંકા વિના જે કહ્યું તે પ્રમાણે જ કરી; અને બધા એ જમવાનું આનંદથી જમ્યા.
કુશૈસ્તુ ભૂમૌ શયનં ચકાર માદ્રીપુત્રઃ સહદેવસ્તપસ્વી। અથાત્મકીયાન્યજિનાનિ સર્વે સંસ્તીર્ય વીરાઃ સુષુપુર્ધરણ્યામ્
માદ્રીપુત્ર સહદેવ, જે તપસ્વી છે, એણે જમીન પર કુશ ઘાસ પાથરી શયન તૈયાર કર્યું; પછી બધા વીરોએ પોતપોતાના મૃગચર્મ પાથરીને ધરતી પર સુઈ ગયા.
અગસ્ત્યકાન્તામભિતો દિશં તુ શિરાંસિ તેષાં કુરુસત્તમાનામ્। કુન્તી પુરસ્તાત્તુ બભૂવ તેષાં પાદાન્તરે ચાથ બભૂવ કૃષ્ણા
અગસ્ત્યપ્રિય દિશા તરફ માથું કરીને તે કુરુશ્રેષ્ઠો સુઈ ગયા; તેમની સામે કુંતી હતી અને પગ પાસે કૃષ્ણા (દ્રૌપદી) સુઈ હતી.