કૃષ્ણે વિષ્ણૌ હૃષીકેશે લોકેશેઽસુરવિદ્વિષિ। યદિ મે નિશ્ચલા ભક્તિર્મમ જીવતુ સા પ્રિયા
જો મારી કૃષ્ણ, વિષ્ણુ, હૃષીકેશ, લોકના સ્વામી અને અસુરોના શત્રુમાં અડગ ભક્તિ છે, તો મારી પ્રિય જીવિત થાય.
વિલપ્યમાને તુ રુરૌ સર્વે દેવાઃ કૃપાન્વિતાઃ। દૂતં પ્રસ્થાપયામાસુઃ સંદિશ્યાસ્ય હિતં વચઃ
રૂરુ વિલાપ કરતો હતો ત્યારે બધા દેવો દયાથી ભરાઈ, એક દૂતને મોકલ્યો અને તેને રૂરુના હિત માટે શબ્દો કહેવા કહ્યું.
સ દૂતસ્ત્વરિતોઽભ્યેત્ય દેવાનાં પ્રિયકૃચ્છુચિઃ। ઉવાચ દેવવચનં રુરુમાભાષ્ય દુઃખિતમ્
એ દેવોનો પવિત્ર અને પ્રિય દૂત ઝડપથી આવ્યો અને દુઃખી રૂરુને દેવોના શબ્દો કહ્યું.
દેવૈઃ સર્વૈરહં બ્રહ્મન્પ્રેષિતોઽસ્મિ તવાન્તિકમ્। ત્વદ્ધિતં ત્વદ્ધિતૈરુક્તં શૃણુ વાક્યં દ્વિજોત્તમ
હું બધા દેવો દ્વારા તારા પાસે મોકલાયો છું, બ્રાહ્મણ; શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, તારા હિત માટે કહેવામાં આવેલા શબ્દો સાંભળ.
અભિધત્સે હ યદ્વાચા રુરો દુઃખાન્ન તન્મૃષા। ન તુ મર્ત્યસ્ય ધર્માત્મન્નાયુરસ્તિ ગતાયુષઃ
રૂરુ, તું દુઃખમાં જે કહે છે, એ વ્યર્થ નથી; પણ, ધર્મનિષ્ઠ મનુષ્ય માટે, એકવાર જીવન જતું હોય, પાછું આવતું નથી.
ગતાયુરેષા કૃપણા ગન્ધર્વાપ્સરસોઃ સુતા। તસ્માચ્છોકે મનસ્તાત મા કૃથાસ્ત્વં કથંચન
એ ગંધર્વ અને અપ્સરાની દિકરી, દુઃખી, હવે જીવિત નથી; તેથી, પ્રિય, તું શોકમાં મન ન લગાડ.
ઉપાયશ્ચાત્ર વિહિતઃ પૂર્વં દેવૈર્મહાત્મભિઃ। તં યદીચ્છસિ કર્તું ત્વં પ્રાપ્સ્યસીહ પ્રમદ્વરામ્
મહાન દેવોએ અગાઉ એક ઉપાય નક્કી કર્યો છે; જો તું એ કરવા ઈચ્છે, તો તું અહીં પ્રમદ્વરા મેળવી શકે છે.
ક ઉપાયઃ કૃતો દેવૈર્બૂહિ તત્ત્વેન ખેચર। કરિષ્યેઽહં તથા શ્રુત્વા ત્રાતુમર્હતિ માં ભવાન્
દેવોએ કયો ઉપાય નક્કી કર્યો છે? સાચું કહો, આકાશમાં વિહાર કરનાર; સાંભળીને હું એ જ રીતે કરીશ—મારે બચાવવું તું યોગ્ય છે.
આયુષોઽર્ધં પ્રયચ્છ ત્વં કન્યાયૈ ભૃગુનન્દન। એવમુત્થાસ્યતિ રુરો તવ ભાર્યા પ્રયદ્વરા
ભૃગુના વંશજ, તમે કન્યાને તમારી આયુષ્યનો અડધો ભાગ આપો; έτσι, તમારી પત્ની પ્રમદ્વરા ફરીથી જીવંત થશે.
આયુષોઽર્ધં પ્રયચ્છામિ કન્યાયૈ ખેચરોત્તમ। શૃઙ્ગારરૂપાભરણા સમુત્તિષ્ઠતુ મે પ્રિયા
હે આકાશમાં ફરતા શ્રેષ્ઠ, હું મારી આયુષ્યનો અડધો ભાગ કન્યાને આપું છું; મારી પ્રિય, સુંદરતા અને આભૂષણોથી સજ્જ, ફરીથી ઉઠી જાય.
તતો ગન્ધર્વરાજશ્ચ દેવદૂતશ્ચ સત્તમૌ। ધર્મરાજમુપેત્યેદં વચનં પ્રત્યભાષતામ્
પછી ગંધર્વ રાજા અને દેવદૂત, બંને ઉત્તમ આત્માઓ, ધર્મરાજ પાસે ગયા અને આ શબ્દો કહ્યા.
ધર્મરાજાયુષોઽર્ધેન રુરોર્ભાર્યા પ્રમદ્વરા। સમુત્તિષ્ઠતુ કલ્યાણી મૃતૈવં યદિ મન્યસે
હે ધર્મરાજ, રૂરુની આયુષ્યના અડધા ભાગથી તેની પત્ની પ્રમદ્વરા, શુભ સ્વરૂપે, ફરીથી ઉઠી જાય—જો તમે એ રીતે ઇચ્છો.
પ્રમદ્વરા રુરોર્ભાર્યા દેવદૂત યદીચ્છસિ। ઉત્તિષ્ઠત્વાયુષોઽર્ધેન રુરોરેવ સમન્વિતા
હે દેવદૂત, જો તમે ઇચ્છો, તો રૂરુની પત્ની પ્રમદ્વરા, રૂરુની આયુષ્યના અડધા ભાગથી, ફરીથી જીવંત થાય.
એવમુક્તે તતઃ કન્યા સોદતિષ્ઠત્પ્રમદ્વરા। રુરોસ્તસ્યાયુષોઽર્ધેન સુપ્તેવ વરવર્ણિની
આ રીતે કહેવામાં આવ્યા પછી, કન્યા પ્રમદ્વરા, રૂરુની આયુષ્યના અડધા ભાગથી, સુવર્ણ રંગે, જાણે ઊંઘમાંથી જાગી હોય, ઉઠી ગઈ.
એતદ્દૃષ્ટં ભવિષ્યે હિ રુરોરુત્તમતેજસઃ। આયુષોઽતિપ્રવૃદ્ધસ્ય ભાર્યાર્થેઽર્ધમલુપ્યત
આ ભવિષ્યમાં જોવા મળ્યું: પોતાની પત્ની માટે, લાંબી આયુષ્ય ધરાવનાર તેજસ્વી રૂરુની આયુષ્યનો અડધો ભાગ ઓછો થયો.
તત ઇષ્ટેઽહનિ તયોઃ પિતરૌ ચક્રતુર્મુદા। વિવાહં તૌ ચ રેમાતે પરસ્પરહિતૈષિણૌ
પછી શુભ દિવસે, બંને પિતાએ આનંદપૂર્વક લગ્ન કરાવ્યા, અને બંને એકબીજાના હિત માટે જીવતા, એકબીજામાં આનંદ પામ્યા.
સ લબ્ધ્વા દુર્લભાં ભાર્યાં પદ્મકિઞ્જલ્કસુપ્રભામ્। વ્રતં ચક્રે વિનાશાય જિહ્મગાનાં ધૃતવ્રતઃ
તેને દુર્લભ અને કમળના પરાગ જેટલી તેજસ્વી પત્ની મળી, પછી તેણે વાંકાવાળા જીવોની વિનાશ માટે પ્રતિજ્ઞા લીધી અને એમાં અડગ રહ્યો.
સ દૃષ્ટ્વા જિહ્મગાન્સર્વાંસ્તીવ્રકોપસમન્વિતઃ। અભિહન્તિ યથાસત્ત્વં ગૃહ્ય પ્રહરણં સદા
તે બધા વાંકાવાળા જીવોને જોઈ, તીવ્ર ક્રોધથી ભરાઈ, હંમેશા શસ્ત્ર લઈ, શક્ય હોય તેટલા તેમને મારતો.
સ કદાચિદ્વનં વિપ્રો રુરુરભ્યાગમન્મહત્। શયાનં તત્ર ચાપશ્યડ્ડુણ્ડુભં વયસાન્વિતમ્
એક વખત બ્રાહ્મણ રૂરુ એક વિશાળ વનમાં ગયો; ત્યાં તેણે વૃદ્ધ ḍુṇḍુભા ને સૂતા જોયા.
તત ઉદ્યમ્ય દમ્ડં સ કાલદણ્ડોપમં તદા। જિઘાંસુઃ કુપિતો વિપ્રસ્તમુવાચાથ ડુણ્ડુભઃ
પછી, સમયના દંડ જેવી લાકડી ઊંચી કરી, ક્રોધિત અને મારવાની ઇચ્છા સાથે, વિપ્રે ḍુṇḍુભા ને કહ્યું.
નાપરાધ્યામિ તે કિંચિદહમદ્ય તપોધન। સંરમ્ભાચ્ચ કિમર્થં મામભિહંસિ રુષાન્વિતઃ
હે તપસ્વી, આજે મેં તમારો કોઈ અપમાન કર્યો નથી; તો પછી, કેમ તમે ક્રોધથી મને મારવા માંગો છો?
મમ પ્રાણસમા ભાર્યા દષ્ટાસીદ્ભુજગેન હ। તત્ર મે સમયો ઘોર આત્મનોરગ વૈ કૃતઃ
મારી પત્ની, જે મને જીવ જેટલી પ્રિય હતી, સાપે દંશી હતી; તેથી મેં સાપ સામે ભયાનક પ્રતિજ્ઞા લીધી.
ભુજંગં વૈ સદા હન્યાં યં યં પશ્યેયમિત્યુત। તતોઽહં ત્વાં જિઘાંસામિ જીવિતેનાદ્ય મોક્ષ્યસે
હંમેશા જે સાપ દેખાય, તેને મારવાનો સંકલ્પ કર્યો; તેથી આજે હું તમને મારવા ઈચ્છું છું—તમે આજે જીવ ગુમાવશો.
અન્યે તે ભુજગા બ્રહ્મન્યે દશ્તીહ માનવાન્। ડુણ્ડુભાનહિગન્ધેન ન ત્વં હિંસિતુમર્હસિ
અન્ય સાપોએ અહીં મનુષ્યોને દંશ્યા છે, હે ḍુṇḍુભા, પણ તમે ḍુṇḍુભા ની સુગંધ ધરાવ છો, તેથી તમને હાનિ કરવી યોગ્ય નથી.
એકાનર્થાન્પૃથગ્ધર્માનેકદુઃખાન્પૃથક્સુખાન્। ડુણ્ડુભાન્ધર્મવિદ્ભૂત્વા ન ત્વં હિંસિતુમર્હસિ
અલગ અલગ દુઃખ, અલગ ધર્મ, અનેક દુઃખો અને અલગ સુખો છે; હે ḍુṇḍુભા, ધર્મ જાણનાર તરીકે, તમને હાનિ કરવી યોગ્ય નથી.
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય ડુણ્ડુભસ્ય રુરુસ્તદા। નાવધીદ્ભયસંવિગ્નમૃષિં મત્ત્વાઽથ ડુણ્ડુભમ્
ḍુṇḍુભા ના આ શબ્દો સાંભળીને, રૂરુ એ ḍુṇḍુભા ને ઋષિ તરીકે ઓળખી, ભયથી ભલે, પણ તેને માર્યો નહીં.
ઉવાચ ચૈનં ભગવાન્રુરુઃ સંશમયન્નિવ। કેન ત્વં ભુજગ બ્રૂહિ કોઽસીમાં વિક્રિયાં ગતઃ
ભગવાન રૂરુએ તેને શાંત કરવા માટે પૂછ્યું: "તુ મને કહો, સર્પ, કયા કારણથી તું આવી સ્થિતિમાં આવ્યો છે? અને તું કોણ છે?"
અહં પુરા રુરો નામ્ના ઋષિરાસં સહસ્રપાત્। સોઽહં શાપેન વિપ્રસ્ય ભુજગત્વમુપાગતઃ
હું પહેલાં રૂરુ નામનો ઋષિ હતો, મારા હજારો પગ હતા; પણ એક બ્રાહ્મણના શાપથી હું સર્પ બની ગયો છું.
કિમર્થં શપ્તવાન્કુદ્ધો દ્વિજસ્ત્વાં ભુજગોત્તમ। કિયન્તં ચૈવ કાલં તે વપુરેતદ્ભવિષ્યસિ
સર્પોમાં શ્રેષ્ઠ, એ ક્રોધિત બ્રાહ્મણે તને શા માટે શાપ આપ્યો? અને તું કેટલો સમય આ રૂપમાં રહેશે?
સખા બભૂવ મે પૂર્વં ખગમો નામ વૈ દ્વિજઃ। ભૃશં સંશિતવાક્તાત તપોબલસમન્વિતઃ
પહેલાં મારા મિત્ર ખગમ નામના બ્રાહ્મણ હતા; તેઓ કડક બોલતા, તપસ્વી અને તપની શક્તિથી ભરપૂર હતા.