આત્મપ્રચ્છાદનાર્થં વૈ બાહુવીર્યમુપાશ્રિતઃ। વિપ્રરૂપં વિધાયેદં મન્યે માં પ્રતિયુધ્યસે
મને લાગે છે કે તું તારી સાચી ઓળખ છુપાવવા માટે બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કરી અને બાહુબળના આધારથી મારું સામનો કરવા આવ્યો છે.
ન હિ મામાહવે ક્રુદ્ધમન્યઃ સાક્ષાચ્છચીપતેઃ। પુમાન્યોધયિતું શક્તઃ પાણ્ડવાદ્વા કિરીટિનઃ
યુદ્ધમાં જ્યારે હું ગુસ્સે હોય ત્યારે, ઈન્દ્ર કે અર્જુન સિવાય બીજું કોઈ પુરુષ મને ટકી શકે તેમ નથી.
દગ્ધા જતુગૃહે સર્વે પાણ્ડવાઃ સાર્જુનાસ્તદા। વિનાર્જુનં વા સમરે માં નિહન્તુમશક્નુવન્
જ્યારે અર્જુન સિવાય બધા પાંડવો લાકડાંના મહેલમાં સળગ્યા, ત્યારે પણ અર્જુન વિના તેઓ યુદ્ધમાં મને હરાવી શક્યા નહોતા.
તમેવંવાદિનં તત્ર ફાલ્ગુનઃ પ્રત્યભાષત। નાસ્મિ કર્ણ ધનુર્વેદો નાસ્મિ રામઃ પ્રતાપવાન્
આવી રીતે બોલનાર કર્ણને ફાલ્ગુને જવાબ આપ્યો: કર્ણ, હું ધનુર્વેદ નથી, ન તો પરાક્રમી પરશુરામ છું.
બ્રાહ્મણોઽસ્મિ યુધાં શ્રેષ્ઠઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ। બ્રાહ્મે પૌરન્દરે ચાસ્ત્રે નિષ્ઠિતોગુરુશાસનાત્
હું બ્રાહ્મણ છું, યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ અને બધા શસ્ત્રધારીઓમાં સર્વોપરી; ગુરુના ઉપદેશથી હું બ્રહ્મ અને પૌરંદર અસ્ત્રોમાં નિપુણ છું.
સ્થિતોઽસ્મ્યદ્ય રણે જેતું ત્વાં વૈ વીર સ્થિરો ભવ। `નિર્જિતોઽસ્મીતિ વા બ્રૂહિ તતો વ્રજ યથાસુખમ્
આજે હું તને હરાવવા યુદ્ધમાં મજબૂતીથી ઊભો છું, વીર! તું પણ સ્થિર રહે, નહિ તો 'હું હારી ગયો' એવું કહીને તું શાંતિથી જઈ શકે છે.
એવમુક્ત્વાઽથ કર્ણસ્ય ધનુશ્ચિચ્છેદ પાણ્ડવઃ। તતોઽન્યદ્ધનુરાદાય સંયોદ્ધું સન્દધે શરમ્
આવી રીતે કહીને પાંડવે કર્ણનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું; પછી કર્ણે બીજું ધનુષ્ય લઈને બાણ ચડાવી યુદ્ધ માટે તૈયાર થયો.
દૃષ્ટ્વા તચ્ચાપિ કૌન્તેયશ્છિત્વા તદ્ધનુરાશુગૈઃ। તથા વૈકર્તનં કર્ણં બિભેદ સમરેઽર્જુનઃ
એ જોઈને કૌંતેયે ઝડપથી તે ધનુષ્ય પણ પોતાના બાણોથી કાપી નાખ્યું અને યુદ્ધમાં અર્જુને રાધેય કર્ણને ઘાયલ કર્યો.
તતઃ કર્ણસ્તુ રાધેયઃ છિન્નછન્વા મહાબલઃ। શરૈરતીવ વિદ્ધાઙ્ગઃ પલાયનમથાકરોત્
પછી રાધેય કર્ણ, જે મહાબળવાન હતો, તેનું ધનુષ્ય કપાઈ ગયું અને શરીર બાણોથી ઘાયલ થયું, તો તે યુદ્ધમેદાનમાંથી ભાગી ગયો.
પુનરાયાન્મુહૂર્તેન ગૃહીત્વા સશરં ધનુઃ। વવર્ષ શરવર્ષાણિ પાર્થં વૈકર્તનસ્તથા
થોડા સમય પછી, તે ફરી ધનુષ્ય અને બાણ લઈને પાછો આવ્યો અને રાધેય કર્ણે પાર્થ પર બાણોની વરસાદ વરસાવી.
તાનિ વૈ શરજાલાનિ કૌન્તેયોઽભ્યહનચ્છરૈઃ। જ્ઞાત્વા સર્વાઞ્શરાન્ઘોરાન્કર્ણોઽદાવદ્દ્રુતં બહિઃ
કૌંતેયે તે બાણોની વરસાદને પોતાના બાણોથી રોકી નાખી; અને પોતાના ભયાનક બધા બાણ નિષ્ફળ જતા જોઈ, કર્ણ ઝડપથી પાછો ફર્યો.
બ્રાહ્મં તેજસ્તદાઽજય્યં મન્યમાનો મહારથઃ। અપરસ્મિન્વનોદ્દેશે વીરૌ શલ્યવૃકોદરૌ
બ્રાહ્મણનું તેજ અપરાજેય છે એમ માની મહારથી કર્ણ બીજા જંગલના ભાગે ગયો, જ્યાં શલ્ય અને ભીમસેન જેવા વીર હાજર હતા.
બલિનૌ યુદ્ધસંપન્નૌ વિદ્યયા ચ બલેન ચ। અન્યોન્યમાહ્વયન્તૌ તુ મત્તાવિવ મહાગજૌ
બન્ને બળવાન અને યુદ્ધકૌશલ્યમાં પારંગત હતા, જ્ઞાન અને બળમાં સમાન, અને એકબીજાને લલકારતા, જાણે બે ઉન્મત્ત મહાઘોડા સામસામે ઊભા હોય.
મુષ્ટિભિર્જાનુભિશ્ચૈવ નિઘ્નન્તાવિતરેતરમ્। પ્રકર્ષણાકર્ષણયોરભ્યાકર્ષવિકર્ષણૈઃ
બન્ને એકબીજાને મુઠ્ઠી અને ઘૂંટણથી મારતા, ખેંચતા અને પછાડવાનો પ્રયાસ કરતા, બળથી એકબીજાને દબાવવા પ્રયત્ન કરતા.
આચકર્ષતુરન્યોન્યં મુષ્ટિભિશ્ચાપિ જઘ્નતુઃ। તતશ્ચટચટાશબ્દઃ સુઘોરો હ્યભવત્તયોઃ
એ બંનેએ એકબીજાને ખેંચ્યા અને મુઠીઓથી માર્યા; પછી બંને તરફથી ભયાનક ચડચડાટનો અવાજ આવ્યો.
પાષાણસંપાતનિભૈઃ પ્રહારૈરભિજઘ્નતુઃ। મુહૂર્તં તૌ તદાઽન્યોન્યં સમરે પર્યકર્ષતામ્
એ બંનેએ પથ્થર અથડાય તેવા ઘા માર્યા અને થોડો સમય માટે યુદ્ધમાં એકબીજાને ખેંચતા રહ્યા.
તતો ભીમઃ સમુત્ક્ષિપ્ય બાહુભ્યાં શલ્યમાહવે। અપાતયત્કુરુશ્રેષ્ઠો બ્રાહ્મણા જહસુસ્તદા
પછી ભીમએ યુદ્ધમાં પોતાના હાથથી શલ્યને ઉંચકી જમીન પર ફેંકી દીધો; ત્યારે કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા બ્રાહ્મણો હસ્યા.
તત્રાશ્ચર્યં ભીમસેનશ્ચકાર પુરુષર્ષભઃ। યચ્છલ્યં પાતિતં ભૂમૌ નાવધીદ્બલિનં બલી
ત્યાં ભીમસેને, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, અદ્ભુત કામ કર્યું: શલ્યને જમીન પર ફેંક્યા છતાં પણ, શક્તિશાળી ભીમે શક્તિશાળી શલ્યને મારી નાંખ્યો નહીં.
પાતિતે ભીમસેનેન શલ્યે કર્ણે ચ શઙ્કિતે। `વિસ્મયઃ પરમો જજ્ઞે સર્વેષાં પશ્યતાં નૃણામ્
ભીમસેને શલ્યને ફેંકી દીધા પછી અને કર્ણ ચિંતિત થયો ત્યારે, જોતા બધા લોકોમાં ભારે આશ્ચર્ય ફેલાયું.
તતો રાજસમૂહસ્ય પશ્યતો વૃક્ષમારુજત્। તતસ્તુ ભીમં સંજ્ઞાભિર્વારયામાસ ધર્મરાટ્
પછી રાજાઓની સભા જોઈ રહી હતી ત્યારે, શલ્ય વૃક્ષ પર ચડી ગયો; અને ધર્મરાજાએ સંકેત કરીને ભીમને રોક્યો.
આકારજ્ઞસ્તથા ભ્રાતુઃ પાણ્ડવોઽપિ ન્યવર્તત। ધર્મરાજશ્ચ કૌરવ્ય દુર્યોધનમમર્ષણમ્
પાંડવએ ભાઈના સંકેતને સમજીને પીછેહઠ કરી; અને ધર્મરાજાએ, હે કૌરવ, ગુસ્સે ભરેલા દુર્યોધનને અટકાવ્યો.
અયોધયત્સભામધ્યે પશ્યતાં વૈ મહીક્ષિતામ્। તતો દુર્યોધનસ્તં તુ હ્યવજ્ઞાય યુધિષ્ઠિરમ્
દુર્યોધને રાજાઓની સભામાં, સૌની સામે યુદ્ધ કર્યું; પછી તેણે યુધિષ્ઠિરને અવગણના કરી અને એ સમયે તેની સાથે યુદ્ધ કર્યું નહીં.
નાયોધયત્તદા તેન બલવાન્વૈ સુયોધનઃ। એતસ્મિન્નન્તરેઽવિધ્યદ્બાણેનાનતપર્વણા
એ સમયે ધર્મરાજા યુધિષ્ઠિરે દુશ્મનોના વિનાશક દુર્યોધનને તીક્ષ્ણ બાણથી ઘાયલ કર્યો.
દુર્યોધનમમિત્રઘ્નં ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ। તતો દુર્યોધનઃ ક્રુદ્ધો દણ્ડાહત ઇવોરગઃ
પછી દુર્યોધન લાકડીના ઘા ખાધેલા સાપ જેવો ગુસ્સે થયો અને રાજાને પૂરી તાકાતથી સામે પડ્યો.
પ્રત્યયુધ્યત રાજાનં યત્નં પરમમાસ્થિતઃ। છિત્ત્વા રાજા ધનુઃ સજ્યં ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સંયુગે
દુર્યોધને પૂરી મહેનતથી રાજા સામે યુદ્ધ કર્યું; રાજાએ યુદ્ધમાં ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રનું તણાયેલું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું અને બાણવર્ષા કરી, પછી યુદ્ધસ્થળ છોડ્યું.
અભ્યવર્ષચ્છરૌઘૈસ્તં સ હિત્વા પ્રાદ્રવદ્રણમ્। દુઃશાસનસ્તુ સંક્રુદ્ધઃ સહદેવેન પાર્થિવ
રાજાએ દુશ્મન પર બાણવર્ષા કરી અને પછી યુદ્ધસ્થળ છોડ્યું; પણ દુઃશાસન ભારે ગુસ્સે થઈ સહદેવ સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યો.
યુદ્ધ્વા ચ સુચિરં કાલં સહદેવેન નિર્જિતઃ। ઉત્સૃજ્ય ચ ધનુઃ સઙ્ખ્યે જાનુભ્યામવનીં ગતઃ। ઉત્થાય સોઽભિદુદ્રાવ સોસિં જગ્રાહ ચર્મ ચ
સહદેવ સાથે લાંબો સમય યુદ્ધ કર્યા પછી, દુઃશાસન હારી ગયો; તેણે યુદ્ધમાં ધનુષ્ય છોડી દીધું અને ઘૂંટણે પડી ગયો; પછી ઊભો રહી તલવાર અને ઢાલ લઈ દોડી આવ્યો.
વિકર્ણચિત્રસેનાભ્યાં નિગૃહીતશ્ચ કૌરવઃ। મા યુદ્ધમિતિ કૌરવ્ય બ્રાહ્મણેનાબલેન વૈ
વિકર્ણ અને ચિત્રસેનાએ કૌરવને રોકી લીધો; અને એક નિર્વળી બ્રાહ્મણે કહ્યું: 'યુદ્ધ ન કરો, હે કૌરવ.'
દુઃસહો નકુલશ્ચોભૌ યુદ્ધં કર્તું સમુદ્યતૈ। તૌ દૃષ્ટ્વા કૌરવા યુદ્ધં વાક્યમૂચુર્મહાબલૌ
દુઃસહ અને નકુલ બંને યુદ્ધ કરવા ઉત્સુક હતા; એ બંનેને જોઈ કૌરવો, જે મહાબલી હતા, એમણે કહ્યું:
નિવર્તન્તાં ભવન્તો વૈ કુતો વિપ્રેષુ ક્રૂરતા। દુર્બલા બ્રાહ્મણાશ્ચેમે ભવન્તો વૈ મહાબલાઃ
'તમે બધા પાછા વળો; બ્રાહ્મણો પર એવી ક્રૂરતા કેમ? આ બ્રાહ્મણો નિર્વળી છે અને તમે બધા મહાબલી છો.'