તાન્ગૃહીતશરાવાપાન્ક્રુદ્ધાનાપતતો બહૂન્। દ્રુપદો વીક્ષ્ય સંગ્રાસાદ્બ્રાહ્મણાઞ્છરણં ગતઃ
ઘણા ક્રોધિત શસ્ત્રધારી લોકો દોડી આવતા જોઈ, ડરથી દ્રુપદે બ્રાહ્મણો પાસે આશરો લીધો.
ન ભયાન્નાપિ કાર્પણ્યાન્ન પ્રાણપરિરક્ષણાત્। જગામ દ્રુપદો વિપ્રાઞ્શમાર્થી પ્રત્યપદ્યત
દ્રુપદે ભયથી, દુર્બળતા કે પ્રાણ બચાવવા માટે નહીં, પણ રક્ષા માટે જ બ્રાહ્મણો પાસે આશરો લીધો.
વેગેનાપતતસ્તાંસ્તુ પ્રભિન્નાનિવ વારણાન્। પાણ્ડુપુત્રૌ મહેષ્વાસૌ પ્રતિયાતાવરિન્દમૌ
પછી પાંડુના બંને મહાન ધનુર્ધર પુત્રોએ, ઉગ્ર હાથીઓ જેવી દોડતા દુશ્મનોને પાછા હાંકી દીધા.
તતઃ સમુત્પેતુરુદાયુધાસ્તે મહીક્ષિતો બદ્ધગોધાઙ્ગુલિત્રાઃ। જિઘાંસમાનાઃ કુરુરાજપુત્રા- વમર્ષયન્તોઽર્જુનભીમસેનૌ
પછી શસ્ત્રો ધારણ કરી, હાથમાં ચામડાની પટ્ટી બાંધેલા રાજાઓ, અર્જુન અને ભીમસેનને સહન ન કરી શકતા, તેમને મારવા ઊભા રહ્યા.
તતસ્તુ ભીમોઽદ્ભુતભીમકર્મા મહાબલો વજ્રસમાનસારઃ। ઉત્પાટ્ય દોર્ભ્યાં દ્રુમમેકવીરો નિષ્પત્રયામાસ યથા ગજેન્દ્રઃ
પછી ભીમ, જે અદ્ભુત અને ભયાનક કાર્યો કરનાર છે અને વજ્ર જેવી તાકાત ધરાવે છે, તેણે એકલો ઊભો રહી, બંને હાથથી એક વૃક્ષ ઉખાડી નાખ્યું, જેમ હાથીનો રાજા કરે.
તં વૃક્ષમાદાય રિપુપ્રમાથી દણ્ડીવ દણ્ડં પિતૃરાજ ઉગ્રમ્। તસ્થૌ સમીપે પુરુષર્ષભસ્ય પાર્થસ્ય પાર્થઃ પૃથુદીર્ઘબાહુઃ
એ વૃક્ષને દંડ સમાન હથિયાર બનાવી, યમરાજ જેવો ભયાનક દંડ ધારણ કરી, ભીમે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ એવા, વિશાળ અને લાંબા હાથ ધરતા અર્જુનના નજીક ઊભો રહ્યો.
તત્પ્રેક્ષ્ય કર્માતિમનુષ્યબુદ્ધિ- ર્જિષ્ણુઃ સ હિ ભ્રાતુરચિન્ત્યકર્મા। વિસિષ્મિયે ચાપિ ભયં વિહાય તસ્થૌ ધનુર્ગૃહ્ય મહેન્દ્રકર્મા
ભાઈનું માનવ શક્તિથી પરે એવું અદ્ભુત કાર્ય જોઈ, ઇન્દ્ર સમાન કૃત્ય કરનાર અર્જુને આશ્ચર્યચકિત થઈ, ભય છોડીને ધનુષ લઈને ઊભો રહ્યો.
તત્પ્રેક્ષ્ય કર્માતિમનુષ્યબુદ્ધિ- ર્જિષ્ણોઃ સહભ્રાતુરચિન્ત્યકર્મા। દામોદરો ભ્રાતરમુગ્રવીર્યં હલાયુધં વાક્યમિદં બભાષે
ભાઈનું માનવ સમજથી પરનું અદ્ભુત કાર્ય જોઈ, દામોદરે પોતાના પરાક્રમી ભાઈ, હલધારીને આ રીતે કહ્યું.
ય એષ સિંહર્ષભખેલગામી મદદ્ધનુઃ કર્ષતિ તાલમાત્રમ્। એષોઽર્જુનો નાત્ર વિચાર્યમસ્તિ યદ્યસ્મિ સંકર્ષણ વાસુદેવઃ
જે ધીરે ધીરે સિંહ અને વાછરડા જેવી ચાલે છે અને નશામાં ધનુષ્યને પૂરેપૂરું ખેંચે છે—એ અર્જુન જ છે, એમાં શંકા નથી; જો કે એ સંકર્ષણ કે વાસુદેવ ન હોય તો.
યસ્ત્વેષ વૃક્ષં તરસાઽવભજ્ય રાજ્ઞાં નિકારે સહસા પ્રવૃત્તઃ। વૃકોદરાન્નાન્ય ઇહૈતદદ્ય કર્તું સમર્થઃ સમરે પૃથિવ્યામ્
જે તાજી તાકાતથી વૃક્ષ ઉખેડી ને રાજાઓની સ્પર્ધામાં ઉતરી આવ્યો છે—આજે પૃથ્વી પર યુદ્ધમાં ભીમ સિવાય બીજું કોઈ આવું કરી શકે નહીં.
યોઽસૌ પુરસ્તાત્કમલાયતાક્ષો મહાતનુઃ સિંહગતિર્વિનીતઃ। ગૌરઃ પ્રલમ્બોજ્જ્વલચારુઘોણો વિનિઃસૃતઃ સોઽપ્યુત ધર્મપુત્રઃ
આપણા સામે જે કમળ જેવી આંખો ધરાવે છે, ઊંચા કદના છે, સિંહ જેવી ચાલે છે, વિનમ્ર છે, ગોરા છે, ઊંચા છે અને ચમકતી સુંદર નાક ધરાવે છે—એ પણ નિશ્ચયે ધર્મપુત્ર જ છે.
યૌ તૌ કુમારાવિવ કાર્તિકેયૌ દ્વાવાશ્વિનેયાવિતિ મે વિતર્કઃ। મુક્તા હિ તસ્માજ્જતુવેશ્મદાહા- ન્મયા શ્રુતાઃ પાણ્ડુસુતાઃ પૃથા ચ
જે બે યુવાન છે, તેઓ અશ્વિનીકુમારો કે કાર્તિકેયા જેવા લાગે છે; મને શંકા છે કે એ અશ્વિનીકુમારો જ છે, કેમ કે મેં સાંભળ્યું છે કે પાંડુપુત્રો અને પૃથા લાકડાની મહેલમાંથી બચી ગયા હતા.
તમબ્રવીન્નિર્જલતોયદાભો હલાયુધોઽનન્તરજં પ્રતીતઃ। પ્રીતોઽસ્મિ દૃષ્ટ્વા હિ પિતૃષ્વસારં પૃથાં વિમુક્તાં સહ કૌરવાગ્ર્યૈઃ
પછી હલાયુધે આનંદથી અને વિશ્વાસપૂર્વક અનંતના નાના ભાઈને કહ્યું: 'મને આનંદ છે કે મારી પિતૃસ્વસરી પૃથા કૌરવોના શ્રેષ્ઠો સાથે મુક્ત થઈને મળી છે.'
અજિનાનિ વિધુન્વન્તઃ કરકાશ્ચ દ્વિજર્ષભાઃ। ઊચુસ્તે ભીર્ન કર્તવ્યા વયં યોત્સ્યામહે પરાન્
મૃગચર્મ અને લાકડી હલાવતાં મહાન બ્રાહ્મણોએ કહ્યું: 'ડરશો નહીં, અમે બીજાઓ સામે લડીશું.'
તાનેવં વદતો વિપ્રાનર્જુનઃ પ્રહસન્નિવ। ઉવાચ પ્રેક્ષકા ભૂત્વા યૂયં તિષ્ઠત પાર્શ્વતઃ
બ્રાહ્મણો આવું બોલતા, અર્જુને હસતાં કહ્યું: 'તમે બધાએ બાજુએ ઊભા રહીને જોવું.'
અહમેનાનજિહ્માગ્રૈઃ શતશો વિકિરઞ્છરૈઃ। વારયિષ્યામિ સંક્રુદ્ધાન્મન્ત્રૈરાશીવિષાનિવ
હું સીધા અને તીખા બાણોથી, જેમ મંત્રથી સાપને રોકે છે તેમ, આ ક્રોધિત લોકોને રોકીશ.
ઇતિ તદ્ધનુરાનમ્ય શુલ્કાવાપ્તં મહાબલઃ। ભ્રાત્રા ભીમેન સહિતસ્તસ્થૌ ગિરિરિવાચલઃ
આ રીતે એ મહાબળવાને ઇનામમાં મળેલું ધનુષ્ય વાળી, ભીમ સાથે પર્વતની જેમ અડગ ઊભો રહ્યો.
તતઃ કર્ણમુખાન્દૃષ્ટ્વા ક્ષત્રિયાન્યુદ્ધદુર્મદાન્। સંપેતતુરભીતૌ તૌ ગજૌ પ્રતિગજાનિવ
પછી યુદ્ધ માટે ઉત્સુક અને ગર્વિત ક્ષત્રિયોને જોઈને, એ બે હાથીઓ સામસામે હાથીઓ પર તૂટી પડ્યા.
ઊચુશ્ચ વાચઃ પરુષાસ્તે રાજાનો યુયુત્સવઃ। આહવે હિ દ્વિજસ્યાપિ વધો દૃષ્ટો યુયુત્સતઃ
યુદ્ધ માટે આતુર રાજાઓએ કઠોર વાણી કહી: 'યુદ્ધમાં લડવા ઈચ્છે તો બ્રાહ્મણનું મૃત્યુ પણ જોઈ શકાય છે.'
ઇત્યેવમુક્ત્વા રાજાનઃ સહસા દુદ્રુવુર્દ્વિજાન્। તતઃ કર્ણો મહાતેજા જિષ્ણું પ્રતિ યયૌ રણે
આવું કહી રાજાઓ અચાનક બ્રાહ્મણો પર તૂટી પડ્યા; પછી તેજસ્વી કર્ણ અર્જુન સામે યુદ્ધ માટે આવ્યો.
યુદ્ધાર્થી વાસિતાહેતોર્ગજઃ પ્રતિગજં યથા। ભીમસેનં યયૌ શલ્યો મદ્રાણામીશ્વરો બલી
યુદ્ધની ઈચ્છાથી, એક હાથી બીજા હાથી સામે જાય તેમ, મદ્રદેશના રાજા શક્તિશાળી શલ્ય ભીમસેન સામે આવ્યા.
દુર્યોધનાદયઃ સર્વે બ્રાહ્મણૈઃ સહ સંગતાઃ। મૃદુપૂર્વમયત્નેન પ્રત્યયુધ્યંસ્તદાઽઽહવે
પછી બધા ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો બ્રાહ્મણો સાથે મળીને એ સ્પર્ધામાં સરળતાથી, effort વગર લડવા લાગ્યા.
તતોઽર્જુનઃ પ્રત્યવિધ્યદાપતન્તં શિતૈઃ શરૈઃ। કર્ણં વૈકર્તનં શ્રીમાન્વિકૃષ્ય બલવદ્ધનુઃ
પછી અર્જુને પોતાનું શક્તિશાળી ધનુષ્ય ખેંચી, આગળ વધતા કર્ણને તીખા બાણોથી ઘાયલ કર્યો.
તેષાં શરાણાં વેગેન શિતાનાં તિગ્મતેજસામ્। વિમુહ્યમાનો રાધેયો યત્નાત્તમનુધાવતિ
એ તીખા અને પ્રખર બાણોની ઝડપથી કર્ણ ગભરાઈ ગયો, છતાં પ્રયત્નપૂર્વક એનો પીછો કરતો રહ્યો.
તાવુભાવપ્યનિર્દેશ્યૌ લાઘવાજ્જયતાં વરૌ। અયુધ્યેતાં સુસંરબ્ધાવન્યોન્યવિજિગીષિણૌ
બન્ને, ઝડપમાં ઓળખી ન શકાય એવા, વિજયમાં શ્રેષ્ઠ, એકબીજાને હરાવા માટે ભારે ઉગ્રતાથી લડ્યા.
કૃતે પ્રતિકૃતં પશ્ય પશ્ય બાહુબલં ચ મે। ઇતિ શૂરાર્થવચનૈરભાષેતાં પરસ્પરમ્
'મારા પ્રહારનો જવાબ જો, મારી બાંયની તાકાત જો!'—આવી શૂરવીર વાણીથી બન્ને એકબીજાને સંબોધતા હતા.
તતોઽર્જુનસ્ય ભુજયોર્વીર્યમપ્રતિમં ભુવિ। જ્ઞાત્વા વૈકર્તનઃ કર્ણઃ સંરબ્ધઃ સમયોધયત્
પછી, જ્યારે કર્ણે અર્જુનના બાહુબળનું અનન્ય પરાક્રમ ઓળખ્યું, ત્યારે રાધેય કર્ણ ગુસ્સે ભરાઈને અર્જુનને યુદ્ધ માટે લલકાર્યો.
અર્જુનેન પ્રયુક્તાંસ્તાન્બાણાન્વેગવતસ્તદા। પ્રતિહત્ય નનાદોચ્ચૈઃ સૈન્યાનિ તદપૂજયન્
એ સમયે, અર્જુને છોડેલા ઝડપી બાણોને કર્ણે રોકી નાખ્યા અને ઉંચે અવાજે ગર્જના કરી; આ પરાક્રમથી સૈનિકોએ તેની પ્રશંસા કરી.
તુષ્યામિ તે વિપ્રમુખ્ય ભુજવીયર્સ્ય સંયુગે। અવિષાદસ્ય ચૈવાસ્ય શસ્ત્રાસ્ત્રવિજયસ્ય ચ
હું તારા પર ખુશ છું, બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ, કેમ કે તું યુદ્ધમાં બાહુબળ ધરાવે છે, નિર્ભય છે અને શસ્ત્ર-અસ્ત્રોમાં પારંગત છે.
કિં ત્વં સાક્ષાદ્ધનુર્વેદો રામો વા વિપ્રસત્તમ। અથ સાક્ષાદ્ધરિહયઃ સાક્ષાદ્વા વિષ્ણુરચ્યુતઃ
શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, શું તું ધનુર્વેદ સ્વયં છે, કે પરશુરામ છે? કે પછી તું હરિ, હય, કે વિષ્ણુ સ્વયં છે?