અવરોપ્યેહ વૃક્ષસ્તુ ફલકાલે નિપાત્યતે। નિહન્મૈનં દુરાત્માનં યોયમસ્માન્ન મન્યતે
જેમ વૃક્ષ ફળ પાકે ત્યારે કાપી નાખવામાં આવે છે, તેમ આ દુષ્ટ માણસે આપણો અપમાન કર્યો છે, તેને દંડ આપીએ.
ન હ્યર્હત્યેષ સંમાનં નાપિ વૃદ્ધક્રમં ગુણૈઃ। હન્મૈનં સહ પુત્રેણ દુરાચારં નૃપદ્વિષમ્
આ માણસ neither સન્માન લાયક છે, neither વય કે ગુણથી માન પામે છે; ચાલો, આ દુશ્મન અને તેના પુત્રને પણ દંડ આપીએ.
અયં હિ સર્વાનાહૂય સત્કૃત્ય ચ નરાધિપાન્। ગુણવદ્ભોજયિત્વાન્નં તતઃ પશ્ચાન્ન મન્યતે
આ માણસે બધા રાજાઓને બોલાવી, સન્માન આપી, યોગ્ય લોકોને ભોજન કરાવ્યા પછી હવે આપણું અપમાન કર્યું છે.
અસ્મિન્રાજસમવાયે દેવાનામિવ સન્નયે। કિમયં સદૃશં કંચિન્નૃપતિં નૈવ દૃષ્ટવાન્
આ રાજાસભામાં, જે દેવસભા જેવી છે, શું તેને અહીં પોતાને સમાન કોઈ રાજા દેખાયો નથી?
ન ચ વિપ્રેષ્વધીકારો વિદ્યતે વરણં પ્રતિ। સ્વયંવરઃ ક્ષત્રિયાણામિતીયં પ્રથિતા શ્રુતિઃ
બ્રાહ્મણોમાં પસંદગીનો અધિકાર નથી; સ્વયંવર તો ક્ષત્રિય સ્ત્રીઓ માટે જ માન્ય છે, એવી પરંપરા છે.
અથવા યદિ કન્યેયં ન ચ કંચિદ્બુભૂષતિ। અગ્નાવેનાં પરિક્ષિપ્ય યામ રાષ્ટ્રાણિ પાર્થિવાઃ
અથવા, જો આ કન્યા આપણામાંથી કોઈને પસંદ ન કરતી હોય, તો રાજાઓ, આપણે તેને અગ્નિથી ઘેરી અને પાછા પોતાના રાજ્યમાં જઈએ.
બ્રાહ્મણો યદિ ચાપલ્યાલ્લોભાદ્વા કૃતવાનિદમ્। વિપ્રિયં પાર્થિવેન્દ્રાણાં નૈષ વધ્યઃ કથંચન
જો કોઈ બ્રાહ્મણે અવિચાર કે લોભથી રાજાઓને અપ્રિય એવું કર્યું હોય, તો પણ તેને કોઈ રીતે મારવો યોગ્ય નથી.
બ્રાહ્મણાર્થં હિ નો રાજ્યં જીવિતં હિ વસૂનિ ચ। પુત્રપૌત્રં ચ યચ્ચાન્યદસ્માકં વિદ્યતે ધનમ્
કારણ કે આપણા રાજ્ય, જીવન, ધન, પુત્ર-પૌત્ર અને જે કંઈ સંપત્તિ છે, તે બધું બ્રાહ્મણો માટે જ છે.
અવમાનભયાચ્ચૈવ સ્વધર્મસ્ય ચ રક્ષણાત્। સ્વયંવરાણામન્યેષાં મા ભૂદેવંવિધા ગતિઃ
અપમાનના ભયથી અને પોતાના ધર્મની રક્ષા માટે, બીજા સ્વયંવરોમાં આવી સ્થિતિ કદી ન આવે.
ઇત્યુક્ત્વા રાજશાર્દૂલા રુષ્ટાઃ પરિઘબાહવઃ। દ્રુપદં તુ જિઘાંસન્તઃ સાયુધાઃ સમુપાદ્રવન્
આ રીતે કહી, ગુસ્સે ભરેલા, ગદા ધારણ કરેલા વાઘ જેવા રાજાઓ દ્રુપદને મારવા દોડી આવ્યા.
તાન્ગૃહીતશરાવાપાન્ક્રુદ્ધાનાપતતો બહૂન્। દ્રુપદો વીક્ષ્ય સંગ્રાસાદ્બ્રાહ્મણાઞ્છરણં ગતઃ
ઘણા ક્રોધિત શસ્ત્રધારી લોકો દોડી આવતા જોઈ, ડરથી દ્રુપદે બ્રાહ્મણો પાસે આશરો લીધો.
ન ભયાન્નાપિ કાર્પણ્યાન્ન પ્રાણપરિરક્ષણાત્। જગામ દ્રુપદો વિપ્રાઞ્શમાર્થી પ્રત્યપદ્યત
દ્રુપદે ભયથી, દુર્બળતા કે પ્રાણ બચાવવા માટે નહીં, પણ રક્ષા માટે જ બ્રાહ્મણો પાસે આશરો લીધો.
વેગેનાપતતસ્તાંસ્તુ પ્રભિન્નાનિવ વારણાન્। પાણ્ડુપુત્રૌ મહેષ્વાસૌ પ્રતિયાતાવરિન્દમૌ
પછી પાંડુના બંને મહાન ધનુર્ધર પુત્રોએ, ઉગ્ર હાથીઓ જેવી દોડતા દુશ્મનોને પાછા હાંકી દીધા.
તતઃ સમુત્પેતુરુદાયુધાસ્તે મહીક્ષિતો બદ્ધગોધાઙ્ગુલિત્રાઃ। જિઘાંસમાનાઃ કુરુરાજપુત્રા- વમર્ષયન્તોઽર્જુનભીમસેનૌ
પછી શસ્ત્રો ધારણ કરી, હાથમાં ચામડાની પટ્ટી બાંધેલા રાજાઓ, અર્જુન અને ભીમસેનને સહન ન કરી શકતા, તેમને મારવા ઊભા રહ્યા.
તતસ્તુ ભીમોઽદ્ભુતભીમકર્મા મહાબલો વજ્રસમાનસારઃ। ઉત્પાટ્ય દોર્ભ્યાં દ્રુમમેકવીરો નિષ્પત્રયામાસ યથા ગજેન્દ્રઃ
પછી ભીમ, જે અદ્ભુત અને ભયાનક કાર્યો કરનાર છે અને વજ્ર જેવી તાકાત ધરાવે છે, તેણે એકલો ઊભો રહી, બંને હાથથી એક વૃક્ષ ઉખાડી નાખ્યું, જેમ હાથીનો રાજા કરે.
તં વૃક્ષમાદાય રિપુપ્રમાથી દણ્ડીવ દણ્ડં પિતૃરાજ ઉગ્રમ્। તસ્થૌ સમીપે પુરુષર્ષભસ્ય પાર્થસ્ય પાર્થઃ પૃથુદીર્ઘબાહુઃ
એ વૃક્ષને દંડ સમાન હથિયાર બનાવી, યમરાજ જેવો ભયાનક દંડ ધારણ કરી, ભીમે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ એવા, વિશાળ અને લાંબા હાથ ધરતા અર્જુનના નજીક ઊભો રહ્યો.
તત્પ્રેક્ષ્ય કર્માતિમનુષ્યબુદ્ધિ- ર્જિષ્ણુઃ સ હિ ભ્રાતુરચિન્ત્યકર્મા। વિસિષ્મિયે ચાપિ ભયં વિહાય તસ્થૌ ધનુર્ગૃહ્ય મહેન્દ્રકર્મા
ભાઈનું માનવ શક્તિથી પરે એવું અદ્ભુત કાર્ય જોઈ, ઇન્દ્ર સમાન કૃત્ય કરનાર અર્જુને આશ્ચર્યચકિત થઈ, ભય છોડીને ધનુષ લઈને ઊભો રહ્યો.
તત્પ્રેક્ષ્ય કર્માતિમનુષ્યબુદ્ધિ- ર્જિષ્ણોઃ સહભ્રાતુરચિન્ત્યકર્મા। દામોદરો ભ્રાતરમુગ્રવીર્યં હલાયુધં વાક્યમિદં બભાષે
ભાઈનું માનવ સમજથી પરનું અદ્ભુત કાર્ય જોઈ, દામોદરે પોતાના પરાક્રમી ભાઈ, હલધારીને આ રીતે કહ્યું.
ય એષ સિંહર્ષભખેલગામી મદદ્ધનુઃ કર્ષતિ તાલમાત્રમ્। એષોઽર્જુનો નાત્ર વિચાર્યમસ્તિ યદ્યસ્મિ સંકર્ષણ વાસુદેવઃ
જે ધીરે ધીરે સિંહ અને વાછરડા જેવી ચાલે છે અને નશામાં ધનુષ્યને પૂરેપૂરું ખેંચે છે—એ અર્જુન જ છે, એમાં શંકા નથી; જો કે એ સંકર્ષણ કે વાસુદેવ ન હોય તો.
યસ્ત્વેષ વૃક્ષં તરસાઽવભજ્ય રાજ્ઞાં નિકારે સહસા પ્રવૃત્તઃ। વૃકોદરાન્નાન્ય ઇહૈતદદ્ય કર્તું સમર્થઃ સમરે પૃથિવ્યામ્
જે તાજી તાકાતથી વૃક્ષ ઉખેડી ને રાજાઓની સ્પર્ધામાં ઉતરી આવ્યો છે—આજે પૃથ્વી પર યુદ્ધમાં ભીમ સિવાય બીજું કોઈ આવું કરી શકે નહીં.
યોઽસૌ પુરસ્તાત્કમલાયતાક્ષો મહાતનુઃ સિંહગતિર્વિનીતઃ। ગૌરઃ પ્રલમ્બોજ્જ્વલચારુઘોણો વિનિઃસૃતઃ સોઽપ્યુત ધર્મપુત્રઃ
આપણા સામે જે કમળ જેવી આંખો ધરાવે છે, ઊંચા કદના છે, સિંહ જેવી ચાલે છે, વિનમ્ર છે, ગોરા છે, ઊંચા છે અને ચમકતી સુંદર નાક ધરાવે છે—એ પણ નિશ્ચયે ધર્મપુત્ર જ છે.
યૌ તૌ કુમારાવિવ કાર્તિકેયૌ દ્વાવાશ્વિનેયાવિતિ મે વિતર્કઃ। મુક્તા હિ તસ્માજ્જતુવેશ્મદાહા- ન્મયા શ્રુતાઃ પાણ્ડુસુતાઃ પૃથા ચ
જે બે યુવાન છે, તેઓ અશ્વિનીકુમારો કે કાર્તિકેયા જેવા લાગે છે; મને શંકા છે કે એ અશ્વિનીકુમારો જ છે, કેમ કે મેં સાંભળ્યું છે કે પાંડુપુત્રો અને પૃથા લાકડાની મહેલમાંથી બચી ગયા હતા.
તમબ્રવીન્નિર્જલતોયદાભો હલાયુધોઽનન્તરજં પ્રતીતઃ। પ્રીતોઽસ્મિ દૃષ્ટ્વા હિ પિતૃષ્વસારં પૃથાં વિમુક્તાં સહ કૌરવાગ્ર્યૈઃ
પછી હલાયુધે આનંદથી અને વિશ્વાસપૂર્વક અનંતના નાના ભાઈને કહ્યું: 'મને આનંદ છે કે મારી પિતૃસ્વસરી પૃથા કૌરવોના શ્રેષ્ઠો સાથે મુક્ત થઈને મળી છે.'
અજિનાનિ વિધુન્વન્તઃ કરકાશ્ચ દ્વિજર્ષભાઃ। ઊચુસ્તે ભીર્ન કર્તવ્યા વયં યોત્સ્યામહે પરાન્
મૃગચર્મ અને લાકડી હલાવતાં મહાન બ્રાહ્મણોએ કહ્યું: 'ડરશો નહીં, અમે બીજાઓ સામે લડીશું.'
તાનેવં વદતો વિપ્રાનર્જુનઃ પ્રહસન્નિવ। ઉવાચ પ્રેક્ષકા ભૂત્વા યૂયં તિષ્ઠત પાર્શ્વતઃ
બ્રાહ્મણો આવું બોલતા, અર્જુને હસતાં કહ્યું: 'તમે બધાએ બાજુએ ઊભા રહીને જોવું.'
અહમેનાનજિહ્માગ્રૈઃ શતશો વિકિરઞ્છરૈઃ। વારયિષ્યામિ સંક્રુદ્ધાન્મન્ત્રૈરાશીવિષાનિવ
હું સીધા અને તીખા બાણોથી, જેમ મંત્રથી સાપને રોકે છે તેમ, આ ક્રોધિત લોકોને રોકીશ.
ઇતિ તદ્ધનુરાનમ્ય શુલ્કાવાપ્તં મહાબલઃ। ભ્રાત્રા ભીમેન સહિતસ્તસ્થૌ ગિરિરિવાચલઃ
આ રીતે એ મહાબળવાને ઇનામમાં મળેલું ધનુષ્ય વાળી, ભીમ સાથે પર્વતની જેમ અડગ ઊભો રહ્યો.
તતઃ કર્ણમુખાન્દૃષ્ટ્વા ક્ષત્રિયાન્યુદ્ધદુર્મદાન્। સંપેતતુરભીતૌ તૌ ગજૌ પ્રતિગજાનિવ
પછી યુદ્ધ માટે ઉત્સુક અને ગર્વિત ક્ષત્રિયોને જોઈને, એ બે હાથીઓ સામસામે હાથીઓ પર તૂટી પડ્યા.
ઊચુશ્ચ વાચઃ પરુષાસ્તે રાજાનો યુયુત્સવઃ। આહવે હિ દ્વિજસ્યાપિ વધો દૃષ્ટો યુયુત્સતઃ
યુદ્ધ માટે આતુર રાજાઓએ કઠોર વાણી કહી: 'યુદ્ધમાં લડવા ઈચ્છે તો બ્રાહ્મણનું મૃત્યુ પણ જોઈ શકાય છે.'
ઇત્યેવમુક્ત્વા રાજાનઃ સહસા દુદ્રુવુર્દ્વિજાન્। તતઃ કર્ણો મહાતેજા જિષ્ણું પ્રતિ યયૌ રણે
આવું કહી રાજાઓ અચાનક બ્રાહ્મણો પર તૂટી પડ્યા; પછી તેજસ્વી કર્ણ અર્જુન સામે યુદ્ધ માટે આવ્યો.