તં દૃષ્ટ્વા દ્રુપદઃ પ્રીતો બભૂવ રિપુસૂદનઃ। સહ સૈન્યૈશ્ચ પાર્થસ્ય સાહાય્યાર્થમિયેષ સઃ
એને જોઈને દુશ્મનોના વિનાશક દ્રુપદ રાજા ખૂબ પ્રસન્ન થયો અને પોતાની સેના સાથે પાર્થને સહાય કરવા ઇચ્છા વ્યક્ત કરી.
તસ્મિંસ્તુ શબ્દે મહતિ પ્રવૃદ્ધે યુધિષ્ઠિરો ધર્મભૃતાં વરિષ્ઠઃ। આવાસમેવોપજગામ શીઘ્રં સાર્ધં યમાભ્યાં પુરુષોત્તમાભ્યામ્
એ મહાન ધ્વનિ વધતો ગયો ત્યારે ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ યુધિષ્ઠિરે, યમના બંને ઉત્તમ પુત્રો સાથે, ઝડપથી પોતાના નિવાસસ્થાને પાછા ફર્યા.
વિદ્ધં તુ લક્ષ્યં પ્રસમીક્ષ્ય કૃષ્ણા પાર્થં ચ શક્રપ્રતિમં નિરીક્ષ્ય। `સ્વભ્યસ્તરૂપાપિ નવેવ નિત્યં વિનાપિ હાસં હસતીવ કન્યા
નિશાન ભેદાયું અને પાર્થને, જે ઇન્દ્ર સમાન હતો, જોઈને કૃષ્ણા બહારથી શાંત રહી, છતાં નવી જેમ ખીલી ઉઠી અને હસ્યા વિના પણ કન્યા જેવી હસતી જણાઈ.
મદાદૃતેઽપિ સ્ખલતીવ ભાવૈ- ર્વાચા વિના વ્યાહરતીવ દૃષ્ટ્યા। આદાય શુક્લં વરમાલ્યદામ જગામ કુન્તીસુતમુત્સ્મયન્તી
મદ વગર પણ ભાવનાથી ડગમગતી જેવી, બોલ્યા વિના પણ નજરથી વાત કરતી, એ કૃષ્ણા સફેદ પસંદગીની વણમાલા લઈને, હળવી સ્મિત સાથે કુંતીપુત્ર પાસે પહોંચી.
ગત્વા ચ પશ્ચાત્પ્રસમીક્ષ્ય કૃષ્ણા પાર્થસ્ય વક્ષસ્યવિશઙ્કમાના। ક્ષિપ્ત્વા સ્રજં પાર્થિવવીરમધ્યે વરાય વવ્રે દ્વિજસઙ્ઘમધ્યે
પછી આગળ જઈ, પાછું જોઈ, કૃષ્ણાએ નિર્ભયતાથી રાજાઓની વચ્ચે પાર્થના છાતી પર માળા મૂકી અને બ્રાહ્મણોના સમૂહમાં તેને પતિ તરીકે પસંદ કર્યો.
શચીવ દેવેન્દ્રમથાગ્નિદેવં સ્વાહેવ લક્ષ્મીશ્ચ યથા મુકુન્દમ્। ઉષેવ સૂર્યં મદનં રતીવ મહેશ્વરં પર્વતરાજપુત્રી
જેમ શચીએ ઇન્દ્રને, સ્વાહાએ અગ્નિને, લક્ષ્મીએ મુકુન્દને, ઉષાએ સૂર્યને, રતીએ કામદેવને અને પાર્વતીએ મહાદેવને પસંદ કર્યા, તેમ તેણે પણ કર્યું.
સ તામુપાદાય વિજિત્ય રઙ્ગે દ્વિજાતિભિસ્તૈરભિપૂજ્યમાનઃ। રઙ્ગાન્નિરક્રામદચિન્ત્યકર્મા પત્ન્યા તયા ચાપ્યનુગમ્યમાનઃ
એને મંચ પર જીત્યા પછી, બ્રાહ્મણો દ્વારા પૂજિત થઈ, અવિચલિત કૃત્યવાળા એ પુરુષ પોતાની પત્ની સાથે સભામાંથી બહાર નીકળી ગયો.
તસ્મૈ દિત્સતિ કન્યાં તુ બ્રાહ્મણાય તદા નૃપે। કોપ આસીન્મહીપાનામાલોક્યાન્યોન્યમન્તિકાત્
જ્યારે રાજાએ પોતાની પુત્રી બ્રાહ્મણને આપવાનો વિચાર કર્યો, ત્યારે હાજર રાજાઓએ એકબીજાને જોઈને ક્રોધ અનુભવો.
ઊચુઃ સર્વે સમાગમ્ય પરસ્પરહિતૈષિણઃ। વયં સર્વે સમાહૂતા દ્રુપદેન દુરાત્મના। સંહત્ય ચાભ્યગચ્છામ સ્વયંવરદિદૃક્ષયા
બધા રાજાઓ એકઠા થઈને, એકબીજાના કલ્યાણની ઈચ્છા રાખીને બોલ્યા: 'અમે બધા દ્રુપદના આમંત્રણથી અહીં આવ્યા છીએ અને સ્વયંવર જોવા માટે ભેગા થયા છીએ.'
અસ્માનયમતિક્રમ્ય તૃણીકૃત્ય ચ સંગતાન્। દાતુમિચ્છતિ વિપ્રાય દ્રૌપદીં યોષિતાં વરામ્
'અમે બધા અહીં ભેગા થયા છતાં, એ અમને અવગણીને, દ્રૌપદી જેવી શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીને બ્રાહ્મણને આપવાનો ઇરાદો રાખે છે.'
અવરોપ્યેહ વૃક્ષસ્તુ ફલકાલે નિપાત્યતે। નિહન્મૈનં દુરાત્માનં યોયમસ્માન્ન મન્યતે
જેમ વૃક્ષ ફળ પાકે ત્યારે કાપી નાખવામાં આવે છે, તેમ આ દુષ્ટ માણસે આપણો અપમાન કર્યો છે, તેને દંડ આપીએ.
ન હ્યર્હત્યેષ સંમાનં નાપિ વૃદ્ધક્રમં ગુણૈઃ। હન્મૈનં સહ પુત્રેણ દુરાચારં નૃપદ્વિષમ્
આ માણસ neither સન્માન લાયક છે, neither વય કે ગુણથી માન પામે છે; ચાલો, આ દુશ્મન અને તેના પુત્રને પણ દંડ આપીએ.
અયં હિ સર્વાનાહૂય સત્કૃત્ય ચ નરાધિપાન્। ગુણવદ્ભોજયિત્વાન્નં તતઃ પશ્ચાન્ન મન્યતે
આ માણસે બધા રાજાઓને બોલાવી, સન્માન આપી, યોગ્ય લોકોને ભોજન કરાવ્યા પછી હવે આપણું અપમાન કર્યું છે.
અસ્મિન્રાજસમવાયે દેવાનામિવ સન્નયે। કિમયં સદૃશં કંચિન્નૃપતિં નૈવ દૃષ્ટવાન્
આ રાજાસભામાં, જે દેવસભા જેવી છે, શું તેને અહીં પોતાને સમાન કોઈ રાજા દેખાયો નથી?
ન ચ વિપ્રેષ્વધીકારો વિદ્યતે વરણં પ્રતિ। સ્વયંવરઃ ક્ષત્રિયાણામિતીયં પ્રથિતા શ્રુતિઃ
બ્રાહ્મણોમાં પસંદગીનો અધિકાર નથી; સ્વયંવર તો ક્ષત્રિય સ્ત્રીઓ માટે જ માન્ય છે, એવી પરંપરા છે.
અથવા યદિ કન્યેયં ન ચ કંચિદ્બુભૂષતિ। અગ્નાવેનાં પરિક્ષિપ્ય યામ રાષ્ટ્રાણિ પાર્થિવાઃ
અથવા, જો આ કન્યા આપણામાંથી કોઈને પસંદ ન કરતી હોય, તો રાજાઓ, આપણે તેને અગ્નિથી ઘેરી અને પાછા પોતાના રાજ્યમાં જઈએ.
બ્રાહ્મણો યદિ ચાપલ્યાલ્લોભાદ્વા કૃતવાનિદમ્। વિપ્રિયં પાર્થિવેન્દ્રાણાં નૈષ વધ્યઃ કથંચન
જો કોઈ બ્રાહ્મણે અવિચાર કે લોભથી રાજાઓને અપ્રિય એવું કર્યું હોય, તો પણ તેને કોઈ રીતે મારવો યોગ્ય નથી.
બ્રાહ્મણાર્થં હિ નો રાજ્યં જીવિતં હિ વસૂનિ ચ। પુત્રપૌત્રં ચ યચ્ચાન્યદસ્માકં વિદ્યતે ધનમ્
કારણ કે આપણા રાજ્ય, જીવન, ધન, પુત્ર-પૌત્ર અને જે કંઈ સંપત્તિ છે, તે બધું બ્રાહ્મણો માટે જ છે.
અવમાનભયાચ્ચૈવ સ્વધર્મસ્ય ચ રક્ષણાત્। સ્વયંવરાણામન્યેષાં મા ભૂદેવંવિધા ગતિઃ
અપમાનના ભયથી અને પોતાના ધર્મની રક્ષા માટે, બીજા સ્વયંવરોમાં આવી સ્થિતિ કદી ન આવે.
ઇત્યુક્ત્વા રાજશાર્દૂલા રુષ્ટાઃ પરિઘબાહવઃ। દ્રુપદં તુ જિઘાંસન્તઃ સાયુધાઃ સમુપાદ્રવન્
આ રીતે કહી, ગુસ્સે ભરેલા, ગદા ધારણ કરેલા વાઘ જેવા રાજાઓ દ્રુપદને મારવા દોડી આવ્યા.
તાન્ગૃહીતશરાવાપાન્ક્રુદ્ધાનાપતતો બહૂન્। દ્રુપદો વીક્ષ્ય સંગ્રાસાદ્બ્રાહ્મણાઞ્છરણં ગતઃ
ઘણા ક્રોધિત શસ્ત્રધારી લોકો દોડી આવતા જોઈ, ડરથી દ્રુપદે બ્રાહ્મણો પાસે આશરો લીધો.
ન ભયાન્નાપિ કાર્પણ્યાન્ન પ્રાણપરિરક્ષણાત્। જગામ દ્રુપદો વિપ્રાઞ્શમાર્થી પ્રત્યપદ્યત
દ્રુપદે ભયથી, દુર્બળતા કે પ્રાણ બચાવવા માટે નહીં, પણ રક્ષા માટે જ બ્રાહ્મણો પાસે આશરો લીધો.
વેગેનાપતતસ્તાંસ્તુ પ્રભિન્નાનિવ વારણાન્। પાણ્ડુપુત્રૌ મહેષ્વાસૌ પ્રતિયાતાવરિન્દમૌ
પછી પાંડુના બંને મહાન ધનુર્ધર પુત્રોએ, ઉગ્ર હાથીઓ જેવી દોડતા દુશ્મનોને પાછા હાંકી દીધા.
તતઃ સમુત્પેતુરુદાયુધાસ્તે મહીક્ષિતો બદ્ધગોધાઙ્ગુલિત્રાઃ। જિઘાંસમાનાઃ કુરુરાજપુત્રા- વમર્ષયન્તોઽર્જુનભીમસેનૌ
પછી શસ્ત્રો ધારણ કરી, હાથમાં ચામડાની પટ્ટી બાંધેલા રાજાઓ, અર્જુન અને ભીમસેનને સહન ન કરી શકતા, તેમને મારવા ઊભા રહ્યા.
તતસ્તુ ભીમોઽદ્ભુતભીમકર્મા મહાબલો વજ્રસમાનસારઃ। ઉત્પાટ્ય દોર્ભ્યાં દ્રુમમેકવીરો નિષ્પત્રયામાસ યથા ગજેન્દ્રઃ
પછી ભીમ, જે અદ્ભુત અને ભયાનક કાર્યો કરનાર છે અને વજ્ર જેવી તાકાત ધરાવે છે, તેણે એકલો ઊભો રહી, બંને હાથથી એક વૃક્ષ ઉખાડી નાખ્યું, જેમ હાથીનો રાજા કરે.
તં વૃક્ષમાદાય રિપુપ્રમાથી દણ્ડીવ દણ્ડં પિતૃરાજ ઉગ્રમ્। તસ્થૌ સમીપે પુરુષર્ષભસ્ય પાર્થસ્ય પાર્થઃ પૃથુદીર્ઘબાહુઃ
એ વૃક્ષને દંડ સમાન હથિયાર બનાવી, યમરાજ જેવો ભયાનક દંડ ધારણ કરી, ભીમે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ એવા, વિશાળ અને લાંબા હાથ ધરતા અર્જુનના નજીક ઊભો રહ્યો.
તત્પ્રેક્ષ્ય કર્માતિમનુષ્યબુદ્ધિ- ર્જિષ્ણુઃ સ હિ ભ્રાતુરચિન્ત્યકર્મા। વિસિષ્મિયે ચાપિ ભયં વિહાય તસ્થૌ ધનુર્ગૃહ્ય મહેન્દ્રકર્મા
ભાઈનું માનવ શક્તિથી પરે એવું અદ્ભુત કાર્ય જોઈ, ઇન્દ્ર સમાન કૃત્ય કરનાર અર્જુને આશ્ચર્યચકિત થઈ, ભય છોડીને ધનુષ લઈને ઊભો રહ્યો.
તત્પ્રેક્ષ્ય કર્માતિમનુષ્યબુદ્ધિ- ર્જિષ્ણોઃ સહભ્રાતુરચિન્ત્યકર્મા। દામોદરો ભ્રાતરમુગ્રવીર્યં હલાયુધં વાક્યમિદં બભાષે
ભાઈનું માનવ સમજથી પરનું અદ્ભુત કાર્ય જોઈ, દામોદરે પોતાના પરાક્રમી ભાઈ, હલધારીને આ રીતે કહ્યું.
ય એષ સિંહર્ષભખેલગામી મદદ્ધનુઃ કર્ષતિ તાલમાત્રમ્। એષોઽર્જુનો નાત્ર વિચાર્યમસ્તિ યદ્યસ્મિ સંકર્ષણ વાસુદેવઃ
જે ધીરે ધીરે સિંહ અને વાછરડા જેવી ચાલે છે અને નશામાં ધનુષ્યને પૂરેપૂરું ખેંચે છે—એ અર્જુન જ છે, એમાં શંકા નથી; જો કે એ સંકર્ષણ કે વાસુદેવ ન હોય તો.
યસ્ત્વેષ વૃક્ષં તરસાઽવભજ્ય રાજ્ઞાં નિકારે સહસા પ્રવૃત્તઃ। વૃકોદરાન્નાન્ય ઇહૈતદદ્ય કર્તું સમર્થઃ સમરે પૃથિવ્યામ્
જે તાજી તાકાતથી વૃક્ષ ઉખેડી ને રાજાઓની સ્પર્ધામાં ઉતરી આવ્યો છે—આજે પૃથ્વી પર યુદ્ધમાં ભીમ સિવાય બીજું કોઈ આવું કરી શકે નહીં.