કેચિદાહુર્યુવા શ્રીમાન્નાગરાજકરોપમઃ। પીનસ્કન્ધોરુબાહુશ્ચ ધૈર્યેણ હિમવાનિવ
કેટલાંક કહેતા હતા, 'એ યુવાન છે, તેજસ્વી છે, તેના ભુજાઓ અને ખભા નાગરાજ જેવા છે, અને ધૈર્યમાં હિમાલય જેવો અડગ છે.'
સિંહખેલગતિઃ શ્રીમાન્મત્તનાગેન્દ્રવિક્રમઃ। સંભાવ્યમસ્મિન્કર્મેદમુત્સાહાચ્ચાનુમીયતે
એ સિંહ જેવી ચાલે છે, તેજસ્વી છે, અને ઉન્મત્ત હાથી જેવી શૂરતા ધરાવે છે; તેની ઉત્સાહ જોઈને લાગે છે કે એ આ કાર્ય કરી શકે છે.
શક્તિરસ્ય મહોત્સાહા ન હ્યશક્તઃ સ્વયં વ્રજેત્। ન ચ તદ્વિદ્યતે કિંચિત્કર્મ લોકેષુ યદ્ભવેત્
એમાં મોટી શક્તિ અને ઉત્સાહ છે; કેમ કે જેમાં શક્તિ ન હોય, એ પોતે આવીને પ્રયત્ન ન કરે. દુનિયામાં એવું કોઈ કામ નથી, જે શક્ય ન હોય.
બ્રાહ્મણાનામસાધ્યં ચ નૃષુ સંસ્થાનચારિષુ। અબ્ભક્ષા વાયુભક્ષાશ્ચ ફલાહારા દૃઢવ્રતાઃ
માણસોમાં રહેતા બ્રાહ્મણો માટે અશક્ય કંઈ નથી; કેટલાક માત્ર પાણી, વાયુ કે ફળ ખાઈને, દૃઢ વ્રત રાખીને જીવે છે.
દુર્બલા અપિ વિપ્રા હિ બલીયાંસઃ સ્વેતજસા। બ્રાહ્મણો નાવમન્તવ્યઃ સદસદ્વા સમાચરન્
બ્રાહ્મણો જો દુર્બળ હોય તો પણ, પોતાના આંતરિક તેજથી શક્તિશાળી હોય છે; બ્રાહ્મણને ક્યારેય તુચ્છ ન માનવો, તે સારા કે ખરાબ કર્મ કરે ત્યારે પણ.
સુખં દુઃખં મહદ્ધ્રસ્વં કર્મ યત્સમુપાગતમ્। જામદગ્ન્યેન રામેણ નિર્જિતાઃ ક્ષત્રિયા યુધિ
સુખ-દુઃખ, મોટું કે નાનું—જેવું કાર્ય આવે, તેમાં જમદગ્નિના પુત્ર રામે યુદ્ધમાં ક્ષત્રિયોને હરાવ્યા હતા.
પીતઃ સમુદ્રોઽગસ્ત્યેન અગાધો બ્રહ્મતેજસા। તસ્માદ્બ્રુવન્તુ સર્વેઽત્ર વટુરેષ ધનુર્મહાન્
અગસ્ત્યે પોતાના તેજથી, અઘાધ સમુદ્રને પી ગયો હતો; એટલે બધાએ કહો—આ યુવાન મહાન છે અને આ ધનુષ્ય પણ મહાન છે.
આરોપયતુ શીઘ્રં વૈ તથેત્યૂચુર્દ્વિજર્ષભાઃ
'એ ઝડપથી ધનુષ્ય ચડાવે,' એમ શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ કહ્યું.
અર્જુનો ધનુષોઽભ્યાશે તસ્થૌ ગિરિરિવાચલઃ। `અર્જુનઃ પાણ્ડવશ્રેષ્ઠો ધૃષ્ટદ્યુમ્નમથાબ્રવીત્
અર્જુન ધનુષ્યની પાસે પર્વત જેવો અડગ ઊભો રહ્યો; પછી પાંડવોમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુને દ્રુપદપુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્નને કહ્યું.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા ધૃષ્ટદ્યુમ્નોઽબ્રવીદ્વચઃ
તેના એ શબ્દો સાંભળી, ધૃષ્ટદ્યુમ્ને જવાબ આપ્યો.
બ્રાહ્મણો વાથ રાજન્યો વૈશ્યો વા શૂદ્ર એવ વા। એતેષાં યો ધનુઃશ્રેષ્ઠં સજ્યં કુર્યાદ્દ્વિજોત્તમ
બ્રાહ્મણ હોય, ક્ષત્રિય હોય, વૈશ્ય હોય કે શૂદ્ર—even—જે આ શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય ચડાવશે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ,
તસ્મૈ પ્રદેયા ભગિની સત્યમુક્તં મયા વચઃ
એને જ મારી બહેન આપશુ; આ મારું સાચું વચન છે.
તતઃ પશ્ચાન્મહાતેજાઃ પાણ્ડવો રણદુર્જયઃ।' સ તદ્ધનુઃ પરિક્રમ્ય પ્રદક્ષિણમથાકરોત્
પછી મહાન તેજસ્વી અને અપરાજિત પાંડવએ, જે યુદ્ધમાં અપરાજેય છે, એ ધનુષને ચારેય બાજુથી પરિભ્રમણ કરીને, દક્ષિણ દિશામાં ફર્યો.
પ્રણમ્ય શિરસા દેવમીનં વરદં પ્રભુમ્। કૃષ્ણં ચ મનસા કૃત્વા જગૃહે ચાર્જુનો ધનુઃ
પછી તેણે માથું ઝુકાવીને માછલીરૂપ દેવને, જે વરદાન આપનાર અને સર્વશક્તિમાન છે, વંદન કર્યું. મનમાં કૃષ્ણને સ્મરણ કરીને, અર્જુને એ ધનુષ ઉપાડ્યું.
યત્પાર્થિવૈ રુક્મસુનીથવક્રૈ રાધેયદુર્યોધનશલ્યસાલ્વૈઃ। તદા ધનુર્વેદપરૈર્નૃસિંહૈઃ કૃતં ન સજ્યં મહતોઽપિ યત્નાત્
એ ધનુષ, જેને સુવર્ણ ધ્વજાવાળા અને વાંકા બાણવાળા રાજાઓ—કર્ણ, દુશ્મન દુર્યોધન, શલ્ય અને સાળ્વરાજા—અને ધનુર્વેદમાં પારંગત સિંહ સમાન યોદ્ધાઓએ, બહુ પ્રયત્ન છતાં પણ ચડાવી શક્યું નહોતું,
તદર્જુનો વીર્યવતાં સદર્પ- સ્તદૈન્દ્રિરિન્દ્રાવરજપ્રભાવઃ। સજ્યં ચ ચક્રે નિમિષાન્તરેણ શરાંશ્ચ જગ્રાહ દશાર્દસઙ્ખ્યાન્
એ ધનુષ અર્જુને, જે વીરોમાં અહંકાર ધરાવતો અને ઇન્દ્ર અને ઇન્દ્રના ભાઈ જેવું તેજ ધરાવતો હતો, પળભરમાં ચડાવી દીધું અને પાંચ બાણ હાથમાં લીધા.
વિવ્યાધ લક્ષ્યં નિપપાત તચ્ચ છિદ્રેણ ભૂમૌ સહસાતિવિદ્ધમ્। તતોઽન્તરિક્ષે ચ બભૂવ નાદઃ સમાજમધ્યે ચ મહાન્નિનાદઃ
પછી તેણે નિશાન પર બાણ માર્યું, અને એ નિશાન છિદ્રમાંથી ભેદાઈને ઝડપથી જમીન પર પડી ગયું. ત્યારબાદ આકાશમાં ધ્વનિ થયો અને સભામાં મહાન ગૂંજી ઉઠી.
પુષ્પાણિ દિવ્યાનિ વવર્ષ દેવઃ પાર્થસ્ય મૂર્ધ્નિ દ્વિષતાં નિહન્તુઃ
પાર્થ, જે દુશ્મનોનો સંહારક છે, તેના માથે દેવતાએ દિવ્ય ફૂલોની વર્ષા કરી.
ચેલાનિ વિવ્યધુસ્તત્ર બ્રાહ્મણાશ્ચ સહસ્રશઃ। વિલક્ષિતાસ્તતશ્ચક્રુર્હાહાકારાંશ્ચ સર્વશઃ। ન્યપતંશ્ચાત્ર નભસઃ સમન્તાત્પુષ્પવૃષ્ટયઃ
ત્યાં હજારો બ્રાહ્મણોએ પોતાના વસ્ત્રો હલાવ્યા અને આશ્ચર્યથી ચારેય બાજુથી 'હા હા'ના અવાજો કર્યા. અને આકાશમાંથી સર્વત્ર ફૂલોની વર્ષા થવા લાગી.
શતાઙ્ગાનિ ચ તૂર્યાણિ વાદકાઃ સમવાદયન્। સૂતમાગધસઙ્ઘાશ્ચાપ્યસ્તુવંસ્તત્ર સુસ્વરાઃ
સંગીતકારોએ સોંથી વધુ વાદ્યો વગાડ્યા અને સૂત તથા માગધોના ટોળાએ મીઠા સ્વરે તેની પ્રશંસા કરી.
તં દૃષ્ટ્વા દ્રુપદઃ પ્રીતો બભૂવ રિપુસૂદનઃ। સહ સૈન્યૈશ્ચ પાર્થસ્ય સાહાય્યાર્થમિયેષ સઃ
એને જોઈને દુશ્મનોના વિનાશક દ્રુપદ રાજા ખૂબ પ્રસન્ન થયો અને પોતાની સેના સાથે પાર્થને સહાય કરવા ઇચ્છા વ્યક્ત કરી.
તસ્મિંસ્તુ શબ્દે મહતિ પ્રવૃદ્ધે યુધિષ્ઠિરો ધર્મભૃતાં વરિષ્ઠઃ। આવાસમેવોપજગામ શીઘ્રં સાર્ધં યમાભ્યાં પુરુષોત્તમાભ્યામ્
એ મહાન ધ્વનિ વધતો ગયો ત્યારે ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ યુધિષ્ઠિરે, યમના બંને ઉત્તમ પુત્રો સાથે, ઝડપથી પોતાના નિવાસસ્થાને પાછા ફર્યા.
વિદ્ધં તુ લક્ષ્યં પ્રસમીક્ષ્ય કૃષ્ણા પાર્થં ચ શક્રપ્રતિમં નિરીક્ષ્ય। `સ્વભ્યસ્તરૂપાપિ નવેવ નિત્યં વિનાપિ હાસં હસતીવ કન્યા
નિશાન ભેદાયું અને પાર્થને, જે ઇન્દ્ર સમાન હતો, જોઈને કૃષ્ણા બહારથી શાંત રહી, છતાં નવી જેમ ખીલી ઉઠી અને હસ્યા વિના પણ કન્યા જેવી હસતી જણાઈ.
મદાદૃતેઽપિ સ્ખલતીવ ભાવૈ- ર્વાચા વિના વ્યાહરતીવ દૃષ્ટ્યા। આદાય શુક્લં વરમાલ્યદામ જગામ કુન્તીસુતમુત્સ્મયન્તી
મદ વગર પણ ભાવનાથી ડગમગતી જેવી, બોલ્યા વિના પણ નજરથી વાત કરતી, એ કૃષ્ણા સફેદ પસંદગીની વણમાલા લઈને, હળવી સ્મિત સાથે કુંતીપુત્ર પાસે પહોંચી.
ગત્વા ચ પશ્ચાત્પ્રસમીક્ષ્ય કૃષ્ણા પાર્થસ્ય વક્ષસ્યવિશઙ્કમાના। ક્ષિપ્ત્વા સ્રજં પાર્થિવવીરમધ્યે વરાય વવ્રે દ્વિજસઙ્ઘમધ્યે
પછી આગળ જઈ, પાછું જોઈ, કૃષ્ણાએ નિર્ભયતાથી રાજાઓની વચ્ચે પાર્થના છાતી પર માળા મૂકી અને બ્રાહ્મણોના સમૂહમાં તેને પતિ તરીકે પસંદ કર્યો.
શચીવ દેવેન્દ્રમથાગ્નિદેવં સ્વાહેવ લક્ષ્મીશ્ચ યથા મુકુન્દમ્। ઉષેવ સૂર્યં મદનં રતીવ મહેશ્વરં પર્વતરાજપુત્રી
જેમ શચીએ ઇન્દ્રને, સ્વાહાએ અગ્નિને, લક્ષ્મીએ મુકુન્દને, ઉષાએ સૂર્યને, રતીએ કામદેવને અને પાર્વતીએ મહાદેવને પસંદ કર્યા, તેમ તેણે પણ કર્યું.
સ તામુપાદાય વિજિત્ય રઙ્ગે દ્વિજાતિભિસ્તૈરભિપૂજ્યમાનઃ। રઙ્ગાન્નિરક્રામદચિન્ત્યકર્મા પત્ન્યા તયા ચાપ્યનુગમ્યમાનઃ
એને મંચ પર જીત્યા પછી, બ્રાહ્મણો દ્વારા પૂજિત થઈ, અવિચલિત કૃત્યવાળા એ પુરુષ પોતાની પત્ની સાથે સભામાંથી બહાર નીકળી ગયો.
તસ્મૈ દિત્સતિ કન્યાં તુ બ્રાહ્મણાય તદા નૃપે। કોપ આસીન્મહીપાનામાલોક્યાન્યોન્યમન્તિકાત્
જ્યારે રાજાએ પોતાની પુત્રી બ્રાહ્મણને આપવાનો વિચાર કર્યો, ત્યારે હાજર રાજાઓએ એકબીજાને જોઈને ક્રોધ અનુભવો.
ઊચુઃ સર્વે સમાગમ્ય પરસ્પરહિતૈષિણઃ। વયં સર્વે સમાહૂતા દ્રુપદેન દુરાત્મના। સંહત્ય ચાભ્યગચ્છામ સ્વયંવરદિદૃક્ષયા
બધા રાજાઓ એકઠા થઈને, એકબીજાના કલ્યાણની ઈચ્છા રાખીને બોલ્યા: 'અમે બધા દ્રુપદના આમંત્રણથી અહીં આવ્યા છીએ અને સ્વયંવર જોવા માટે ભેગા થયા છીએ.'
અસ્માનયમતિક્રમ્ય તૃણીકૃત્ય ચ સંગતાન્। દાતુમિચ્છતિ વિપ્રાય દ્રૌપદીં યોષિતાં વરામ્
'અમે બધા અહીં ભેગા થયા છતાં, એ અમને અવગણીને, દ્રૌપદી જેવી શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીને બ્રાહ્મણને આપવાનો ઇરાદો રાખે છે.'