તતો વરિષ્ઠઃ સુરદાનવાના- મુદરધીર્વૃષ્ણિકુલપ્રવીરઃ। જહર્ષ રામેણ સ પીડ્ય હસ્તં હસ્તંગતાં પાણ્ડુસુતસ્ય મત્વા
પછી દેવ-દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ, બુદ્ધિશાળી અને વૃષ્ણિ કુળના મુખ્ય શ્રીકૃષ્ણે આનંદ કર્યો, કેમ કે રામે અર્જુનનો હાથ પકડીને સમજ્યું કે હવે પાંડુપુત્રનો હાથ એમના હાથમાં આવ્યો છે.
ન જજ્ઞિરેઽન્યે નૃપવિપ્રમુખ્યાઃ સંછન્નરૂપાનથ પાણ્ડુપુત્રાન્। વિના હિ લોકે ચ યદુપ્રવીરૌ ધૌમ્યં હિ ધર્મં સહ સોદરાંશ્ચ
પણ બીજા મુખ્ય રાજા અને બ્રાહ્મણો પાંડવોને ઓળખી શક્યા નહીં, કેમ કે એમના રૂપ છુપાયેલા હતા; માત્ર જગતમાં બે શ્રેષ્ઠ યાદવો, ધૌમ્ય, ધર્મ અને એમના ભાઈઓ સિવાય.
યદા નિવૃત્તા રાજાનો ધનુષઃ સજ્યકર્મણઃ। અથોદતિષ્ઠદ્વિપ્રાણાં મધ્યાજ્જિષ્ણુરુદારધીઃ
જ્યારે રાજાઓએ ધનુષ્ય ચડાવવાનો પ્રયાસ છોડ્યો, ત્યારે ઉદારમન અર્જુન બ્રાહ્મણોમાંથી ઊભો થયો.
ઉદક્રોશન્વિપ્રમુખ્યા વિધુન્વન્તોઽજિનાનિ ચ। દૃષ્ટ્વા સંપ્રસ્થિતં પાર્થમિન્દ્રકેતુસમપ્રભમ્
શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ અર્જુનને આગળ વધતો જોઈને, એમના કાંસડા હલાવતાં અને જોરથી બોલતાં, કેમ કે એ ઇન્દ્રના ધ્વજ જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો.
કેચિદાસન્વિમનસઃ કેચિદાસન્મુદાન્વિતાઃ। આહુઃ પરસ્પરં કેચિન્નિપુણા બુદ્ધિજીવિનઃ
કેટલાંક નિરાશ થયા, તો કેટલાક આનંદથી ભરાયા; કેટલાક બુદ્ધિશાળી અને કુશળ લોકો પરસ્પર વાતો કરતા હતા.
યત્કર્ણશલ્યપ્રમુખૈઃ ક્ષત્રિયૈર્લોકવિશ્રુતૈઃ। નાનતં બલવદ્ભિર્હિ ધનુર્વેદપરાયણૈઃ
આ ધનુષ્ય, જે મનુષ્યોમાં પ્રસિદ્ધ છે, તેને કર્ણ અને શલ્ય જેવા શક્તિશાળી ક્ષત્રિયોએ, ધનુર્વેદમાં નિષ્ણાત રહીને, હાથમાં લીધું છે.
તત્કથં ત્વકૃતાસ્ત્રેણ પ્રાણતો દુર્બલીયસા। વટુમાત્રેણ શક્યં હિ સજ્યં કર્તું ધનુર્દ્વિજાઃ
તો પછી, જે શસ્ત્રવિદ્યામાં અજાણ, શરીરે દુર્બળ અને માત્ર યુવાન છે, તે કેવી રીતે આ ધનુષ્ય ચડાવી શકે, હે દ્વિજો?
અવહાસ્યા ભવિષ્યન્તિ બ્રાહ્મણાઃ સર્વરાજસુ। કર્મણ્યસ્મિન્નસંસિદ્ધે ચાપલાદપરીક્ષિતે
જો આ કાર્ય પૂરું નહીં થાય અને વિવેક વિના અજાણપણે પ્રયાસ કરવામાં આવે, તો બધા રાજાઓ વચ્ચે બ્રાહ્મણો હાસ્યાસ્પદ બની જશે.
યદ્યેષ દર્પાદ્ધર્ષાદ્વાપ્યથ બ્રાહ્મણચાપલાત્। પ્રસ્થિતો ધનુરાયન્તું વાર્યતાં સાધુ મા ગમત્
જો એ ગર્વ કે અહંકારથી, અથવા બ્રાહ્મણોના ઉતાવળથી ધનુષ્ય ચડાવવા આવ્યો હોય, તો તેને રોકો—એ આગળ ન વધે.
નાવહાસ્યા ભવિષ્યામો ન ચ લાઘવમાસ્થિતાઃ। ન ચ વિદ્વિષ્ટતાં લોકે ગમિષ્યામો મહીક્ષિતામ્
અમે હાસ્યના પાત્ર નહીં બનીએ, ન તો અમને કોઈ તુચ્છ માને, અને ન તો ધરતીના રાજાઓ અમારો દ્વેષ કરશે.
કેચિદાહુર્યુવા શ્રીમાન્નાગરાજકરોપમઃ। પીનસ્કન્ધોરુબાહુશ્ચ ધૈર્યેણ હિમવાનિવ
કેટલાંક કહેતા હતા, 'એ યુવાન છે, તેજસ્વી છે, તેના ભુજાઓ અને ખભા નાગરાજ જેવા છે, અને ધૈર્યમાં હિમાલય જેવો અડગ છે.'
સિંહખેલગતિઃ શ્રીમાન્મત્તનાગેન્દ્રવિક્રમઃ। સંભાવ્યમસ્મિન્કર્મેદમુત્સાહાચ્ચાનુમીયતે
એ સિંહ જેવી ચાલે છે, તેજસ્વી છે, અને ઉન્મત્ત હાથી જેવી શૂરતા ધરાવે છે; તેની ઉત્સાહ જોઈને લાગે છે કે એ આ કાર્ય કરી શકે છે.
શક્તિરસ્ય મહોત્સાહા ન હ્યશક્તઃ સ્વયં વ્રજેત્। ન ચ તદ્વિદ્યતે કિંચિત્કર્મ લોકેષુ યદ્ભવેત્
એમાં મોટી શક્તિ અને ઉત્સાહ છે; કેમ કે જેમાં શક્તિ ન હોય, એ પોતે આવીને પ્રયત્ન ન કરે. દુનિયામાં એવું કોઈ કામ નથી, જે શક્ય ન હોય.
બ્રાહ્મણાનામસાધ્યં ચ નૃષુ સંસ્થાનચારિષુ। અબ્ભક્ષા વાયુભક્ષાશ્ચ ફલાહારા દૃઢવ્રતાઃ
માણસોમાં રહેતા બ્રાહ્મણો માટે અશક્ય કંઈ નથી; કેટલાક માત્ર પાણી, વાયુ કે ફળ ખાઈને, દૃઢ વ્રત રાખીને જીવે છે.
દુર્બલા અપિ વિપ્રા હિ બલીયાંસઃ સ્વેતજસા। બ્રાહ્મણો નાવમન્તવ્યઃ સદસદ્વા સમાચરન્
બ્રાહ્મણો જો દુર્બળ હોય તો પણ, પોતાના આંતરિક તેજથી શક્તિશાળી હોય છે; બ્રાહ્મણને ક્યારેય તુચ્છ ન માનવો, તે સારા કે ખરાબ કર્મ કરે ત્યારે પણ.
સુખં દુઃખં મહદ્ધ્રસ્વં કર્મ યત્સમુપાગતમ્। જામદગ્ન્યેન રામેણ નિર્જિતાઃ ક્ષત્રિયા યુધિ
સુખ-દુઃખ, મોટું કે નાનું—જેવું કાર્ય આવે, તેમાં જમદગ્નિના પુત્ર રામે યુદ્ધમાં ક્ષત્રિયોને હરાવ્યા હતા.
પીતઃ સમુદ્રોઽગસ્ત્યેન અગાધો બ્રહ્મતેજસા। તસ્માદ્બ્રુવન્તુ સર્વેઽત્ર વટુરેષ ધનુર્મહાન્
અગસ્ત્યે પોતાના તેજથી, અઘાધ સમુદ્રને પી ગયો હતો; એટલે બધાએ કહો—આ યુવાન મહાન છે અને આ ધનુષ્ય પણ મહાન છે.
આરોપયતુ શીઘ્રં વૈ તથેત્યૂચુર્દ્વિજર્ષભાઃ
'એ ઝડપથી ધનુષ્ય ચડાવે,' એમ શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ કહ્યું.
અર્જુનો ધનુષોઽભ્યાશે તસ્થૌ ગિરિરિવાચલઃ। `અર્જુનઃ પાણ્ડવશ્રેષ્ઠો ધૃષ્ટદ્યુમ્નમથાબ્રવીત્
અર્જુન ધનુષ્યની પાસે પર્વત જેવો અડગ ઊભો રહ્યો; પછી પાંડવોમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુને દ્રુપદપુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્નને કહ્યું.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા ધૃષ્ટદ્યુમ્નોઽબ્રવીદ્વચઃ
તેના એ શબ્દો સાંભળી, ધૃષ્ટદ્યુમ્ને જવાબ આપ્યો.
બ્રાહ્મણો વાથ રાજન્યો વૈશ્યો વા શૂદ્ર એવ વા। એતેષાં યો ધનુઃશ્રેષ્ઠં સજ્યં કુર્યાદ્દ્વિજોત્તમ
બ્રાહ્મણ હોય, ક્ષત્રિય હોય, વૈશ્ય હોય કે શૂદ્ર—even—જે આ શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય ચડાવશે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ,
તસ્મૈ પ્રદેયા ભગિની સત્યમુક્તં મયા વચઃ
એને જ મારી બહેન આપશુ; આ મારું સાચું વચન છે.
તતઃ પશ્ચાન્મહાતેજાઃ પાણ્ડવો રણદુર્જયઃ।' સ તદ્ધનુઃ પરિક્રમ્ય પ્રદક્ષિણમથાકરોત્
પછી મહાન તેજસ્વી અને અપરાજિત પાંડવએ, જે યુદ્ધમાં અપરાજેય છે, એ ધનુષને ચારેય બાજુથી પરિભ્રમણ કરીને, દક્ષિણ દિશામાં ફર્યો.
પ્રણમ્ય શિરસા દેવમીનં વરદં પ્રભુમ્। કૃષ્ણં ચ મનસા કૃત્વા જગૃહે ચાર્જુનો ધનુઃ
પછી તેણે માથું ઝુકાવીને માછલીરૂપ દેવને, જે વરદાન આપનાર અને સર્વશક્તિમાન છે, વંદન કર્યું. મનમાં કૃષ્ણને સ્મરણ કરીને, અર્જુને એ ધનુષ ઉપાડ્યું.
યત્પાર્થિવૈ રુક્મસુનીથવક્રૈ રાધેયદુર્યોધનશલ્યસાલ્વૈઃ। તદા ધનુર્વેદપરૈર્નૃસિંહૈઃ કૃતં ન સજ્યં મહતોઽપિ યત્નાત્
એ ધનુષ, જેને સુવર્ણ ધ્વજાવાળા અને વાંકા બાણવાળા રાજાઓ—કર્ણ, દુશ્મન દુર્યોધન, શલ્ય અને સાળ્વરાજા—અને ધનુર્વેદમાં પારંગત સિંહ સમાન યોદ્ધાઓએ, બહુ પ્રયત્ન છતાં પણ ચડાવી શક્યું નહોતું,
તદર્જુનો વીર્યવતાં સદર્પ- સ્તદૈન્દ્રિરિન્દ્રાવરજપ્રભાવઃ। સજ્યં ચ ચક્રે નિમિષાન્તરેણ શરાંશ્ચ જગ્રાહ દશાર્દસઙ્ખ્યાન્
એ ધનુષ અર્જુને, જે વીરોમાં અહંકાર ધરાવતો અને ઇન્દ્ર અને ઇન્દ્રના ભાઈ જેવું તેજ ધરાવતો હતો, પળભરમાં ચડાવી દીધું અને પાંચ બાણ હાથમાં લીધા.
વિવ્યાધ લક્ષ્યં નિપપાત તચ્ચ છિદ્રેણ ભૂમૌ સહસાતિવિદ્ધમ્। તતોઽન્તરિક્ષે ચ બભૂવ નાદઃ સમાજમધ્યે ચ મહાન્નિનાદઃ
પછી તેણે નિશાન પર બાણ માર્યું, અને એ નિશાન છિદ્રમાંથી ભેદાઈને ઝડપથી જમીન પર પડી ગયું. ત્યારબાદ આકાશમાં ધ્વનિ થયો અને સભામાં મહાન ગૂંજી ઉઠી.
પુષ્પાણિ દિવ્યાનિ વવર્ષ દેવઃ પાર્થસ્ય મૂર્ધ્નિ દ્વિષતાં નિહન્તુઃ
પાર્થ, જે દુશ્મનોનો સંહારક છે, તેના માથે દેવતાએ દિવ્ય ફૂલોની વર્ષા કરી.
ચેલાનિ વિવ્યધુસ્તત્ર બ્રાહ્મણાશ્ચ સહસ્રશઃ। વિલક્ષિતાસ્તતશ્ચક્રુર્હાહાકારાંશ્ચ સર્વશઃ। ન્યપતંશ્ચાત્ર નભસઃ સમન્તાત્પુષ્પવૃષ્ટયઃ
ત્યાં હજારો બ્રાહ્મણોએ પોતાના વસ્ત્રો હલાવ્યા અને આશ્ચર્યથી ચારેય બાજુથી 'હા હા'ના અવાજો કર્યા. અને આકાશમાંથી સર્વત્ર ફૂલોની વર્ષા થવા લાગી.
શતાઙ્ગાનિ ચ તૂર્યાણિ વાદકાઃ સમવાદયન્। સૂતમાગધસઙ્ઘાશ્ચાપ્યસ્તુવંસ્તત્ર સુસ્વરાઃ
સંગીતકારોએ સોંથી વધુ વાદ્યો વગાડ્યા અને સૂત તથા માગધોના ટોળાએ મીઠા સ્વરે તેની પ્રશંસા કરી.