શશંસ રામાય યુધિષ્ઠિરં સ ભીમં સજિષ્ણું ચ યમૌ ચ વીરૌ। શનૈઃશનૈસ્તાન્પ્રસમીક્ષ્ય રામો જનાર્દનં પ્રીતમના દદર્શ હ
કૃષ્ણે રામને યુધિષ્ઠિર, ભીમ, અર્જુન અને ધર્મપુત્ર બંને વીર ભાઈઓ વિશે જણાવ્યું. પછી રામે ધીરે ધીરે દરેકને નિહાળ્યા અને આનંદથી ભરેલા મનથી જનાર્દનને જોયા.
અન્યે તુ વીરા નૃપપુત્રપૌત્રાઃ કૃષ્ણાગતૈર્નત્રમનઃસ્વભાવૈઃ। વ્યાયચ્છમાના દદૃશુર્ન તાન્વૈ સન્દષ્ટદન્તચ્છદતામ્રનેત્રાઃ
બીજા વીર, રાજકુમારો અને રાજાના પૌત્રો, કૃષ્ણાની હાજરીથી મનમાં અશાંતિ અનુભવી, જોર લગાવીને પણ સાચે જોઈ શક્યા નહીં—તેમના દાંત ભીંચાયેલા અને આંખો લાલ થઈ ગઈ હતી.
તથૈવ પાર્થાઃ પૃથુબાહવસ્તે વીરૌ યમૌ ચૈવ મહાનુભાવૌ। તાં દ્રૌપદીં પ્રેક્ષ્ય તદા સ્મ સર્વે કન્દર્પબાણાભિહતા બભૂવુઃ
એ જ રીતે, પૃથાના વિશાળભુજાવાળા પુત્રો અને ધર્મપુત્ર બંને મહાનુભાવી ભાઈઓએ પણ, દ્રૌપદીને એ સમયે જોઈને, બધા કામદેવના બાણથી ઘાયલ થયેલા જેવાં લાગ્યા.
દેવર્ષિગન્ધર્વસમાકુલં ત- ત્સુપર્ણનાગાસુરસિદ્ધજુષ્ટમ્। દિવ્યેન ગન્ધેન સમાકુલં ચ દિવ્યૈશ્ચ પુષ્પૈરવકીર્યમાણમ્
એ સ્થળ દેવ, ઋષિ, ગંધર્વોથી ભરેલું હતું, સુપર્ણ, નાગ, અસુર અને સિદ્ધો ત્યાં હાજર હતા, દિવ્ય સુગંધથી મહેકતું અને દેવતાના પુષ્પોથી વરસાતું હતું.
મહાસ્વનૈર્દુન્દુભિનાદિતૈશ્ચ બભૂવ તત્સઙ્કુલમન્તરિક્ષમ્। વિમાનસંબાધમભૂત્સમન્તા- ત્સવેણુવીણાપણવાનુનાદમ્
આકાશમાં મહાન ડુંડુભી અને ઢોલના ગર્જનાથી ગુંજારું થયું, ચારે બાજુ વિમાનોની ભીડ હતી, અને વાંસળી, વીણા અને પખાવજના સ્વરોથી વાતાવરણ રણકતું હતું.
સમાજવાટોપરિ સંસ્થિતાનાં મેઘૈઃ સમન્તાદિવ ગર્જમાનૈઃ। તતસ્તુ તે રાજગણાઃ ક્રમેણ કૃષ્ણાનિમિત્તં કૃતવિક્રમાશ્ચ। સકર્ણદુર્યોધનશાલ્વશલ્ય- દ્રૌણાયનિક્રાથસુનીથવક્રાઃ
સભા મંડપ ઉપર, જાણે ચારે બાજુ મેઘો ગર્જી રહ્યા હોય એમ, રાજાઓના સમૂહોએ, એક પછી એક, કૃષ્ણા માટે પોતપોતાનો પરાક્રમ દેખાડ્યો—કર્ણ, દુર્યોધન, શાલ્વ, શલ્ય, દ્રૌણ, નિકૃતિ, સુનીથ અને વક્ર.
કલિઙ્ગવઙ્ગાધિપપાણ્ડ્યપૌણ્ડ્રા વિદેહરાજો યવનાધિપશ્ચ। અન્યે ચ નાનાનૃપપુત્રપૌત્રા રાષ્ટ્રાધિપાઃ પઙ્કજપત્રનેત્રાઃ
કલીંગ, વંગ, પાંડ્ય, પૌંડ્ર દેશના રાજાઓ, વિદેહના રાજા, યવનપતિ અને અનેક અન્ય રાજકુમારો તથા પૌત્રો, પોતાના રાજ્યના શાસકો, કમળની પાંદડાની જેમ આંખવાળા, ત્યાં હાજર હતા.
કિરીટહારાઙ્ગદચક્રવાલૈ- ર્વિભૂષિતાઙ્ગાઃ પૃથુબાહવસ્તે। અનુક્રમં વિક્રમસત્વયુક્તા બલેન વીર્યેણ ચ નર્દમાનાઃ
એ વિશાળભુજાવાળા, મસ્તક પર મુગટ, હાર, કંકણ અને વળયોથી શોભતા, પરાક્રમ અને બળથી ભરપૂર, એક પછી એક ગર્જના કરતાં પોતાની શક્તિ અને સાહસ દેખાડતા હતા.
તત્કાર્મુકં સંહનનોપપન્નં સજ્યં ન શેકુર્મનસાઽપિ કર્તુમ્। તે વિક્રમન્તઃ સ્ફુરતા દૃઢેન વિક્ષિપ્યમાણા ધનુષા નરેન્દ્રાઃ
એ મહાન ધનુષ્ય, જે મહાન કાર્ય માટે યોગ્ય હતું, તેને મનમાં પણ ચડાવી શક્યા નહીં; રાજાઓએ ઘણી કોશિશ કરી, પણ ધનુષ્યની કંપતી અને મજબૂતતાથી તેઓ હલાઈ ગયા.
વિચેષ્ટમાના ધરણીતલસ્થા યથાબલં શૈક્ષ્યગુણક્રમાશ્ચ। ગતૌજસઃ સ્નસ્તકિરીટહારા વિનિઃશ્વસન્તઃ શમયાંબભૂવુઃ
પોતાની શક્તિ અને કૌશલ્ય પ્રમાણે ધરતી પર સંઘર્ષ કરતા, તેમનો જસ ખૂટી ગયો, મુગટ અને હાર ઢીલા પડી ગયા, અને તેઓ થાકીને ઊંડી શ્વાસ લઈ પાછા વળી ગયા.
હહાકૃતં તદ્ધનુષા દૃઢેન વિસ્રસ્તહારાઙ્ગદચક્રવાલમ્। કૃષ્ણાનિમિત્તં વિનિવૃત્તકામં રાજ્ઞાં તદા મણ્ડલમાર્તમાસીત્
એ મજબૂત ધનુષ્યના અવાજે હાહાકાર મચાવી દીધો; તેમનાં હાર, કંકણ અને વળય છૂટી પડ્યા. કૃષ્ણા માટે રાજાઓનો વર્તુળ નિરાશા અને દુઃખથી ભરાઈ ગયો.
એવં તેષુ નિવૃત્તેષુ ક્ષત્રિયેષુ સમન્તતઃ। ચેદીનામધિપો વીરો બલવાનન્તકોપમઃ
આ રીતે ચારે બાજુના બધા ક્ષત્રિયો પાછા વળી ગયા ત્યારે, ચેદિ દેશના શક્તિશાળી અને યમદૂત જેવા ભયાનક રાજા ઊભા થયા.
દમઘોષાત્મજો ધીમાઞ્શિશુપાલો મહાદ્યુતિઃ। ધનુષોઽભ્યાશમાગમ્ય તસ્થૌ રાજ્ઞાં સમક્ષતઃ
દમઘોષના પુત્ર, બુદ્ધિશાળી અને તેજસ્વી શિશુપાલ, ધનુષ્ય પાસે આવ્યા અને રાજાઓની સામે ઊભા રહ્યા.
તદપ્યારોપ્યમાણં તુ માષમાત્રેઽભ્યતાડયત્। ધનુષા પીડ્યમાનસ્તુ જાનુભ્યામગમન્મહીમ્
જ્યારે તેણે ધનુષ્ય ચડાવવાનો પ્રયાસ કર્યો, ત્યારે માત્ર જવાર જેટલું અંતર બાકી હતું ત્યારે તેણે તેને ઝાટક્યું; પણ ધનુષ્યના દબાણથી, તે ઘૂંટણે પડી ગયો.
તત ઉત્થાય રાજા સ સ્વરાષ્ટ્રાણ્યભિજગ્મિવાન્। તતો રાજા જરાસન્ધો મહાવીર્યો મહાબલઃ
પછી એ રાજા ઊભા થઈને પોતાના રાજ્યમાં પાછા ફર્યા; ત્યારબાદ મહા બળવાન અને પરાક્રમી જરાસંધ આવ્યા.
કમ્બુગ્રીવઃ પૃથુવ્યંસો મત્તવારણવિક્રમઃ। મત્તવારણતામ્રાક્ષો મત્તવારણવેગવાન્
જરાસંધ, શંખ જેવી ગળાવાળા, પહોળા છાતીવાળા, ઉગ્ર હાથી જેવી ચાલ અને બળ ધરાવતા, લાલ આંખવાળા અને હાથી જેવી ઝડપ ધરાવતા હતા.
ધનુષોઽભ્યાશમાગત્ય તસ્થૌ ગિરિરિવાચલઃ। ધનુરારોપ્યમાણં તુ સર્ષમાત્રેઽભ્યતાડયત્
ધનુષ્યની નજીક આવીને, એ પર્વત જેવો અડગ ઊભો રહ્યો; અને જ્યારે ધનુષ્ય ચડાવવાનું શરૂ કર્યું, ત્યારે એણે રાયડાની દાણા જેટલું ધનુષ્યને ઝાટક્યું.
તતઃ શલ્યો મહાવીર્યો મદ્રરાજો મહાબલઃ। ધનુરારોપ્યમાણં તુ મુદ્ગમાત્રેઽભ્યતાડયત્
પછી મદ્ર દેશના મહાવીર અને મહાબળવાન શલ્યે, જ્યારે ધનુષ્ય ચડાવવાનું શરૂ કર્યું, ત્યારે એણે મુગની દાણા જેટલું ધનુષ્યને ઝાટક્યું.
તદૈવાગાત્સ્વયં રાજ્યં પશ્ચાદનવલોકયન્। ઇદં ધનુર્વરં કોઽદ્ય સજ્યં કુર્વીત પાર્થિવઃ
એ સમયે રાજા પોતે પાછળ જોયા વિના આવી પહોંચ્યા; 'આજ રોજ કયો રાજા આ ઉત્તમ ધનુષ્ય ચડાવશે?' એમ બોલ્યા.
ઇતિ નિશ્ચિત્ય મનસા ભૂય એવ સ્થિતસ્તદા। તતો દુર્યોધનો રાજા ધાર્તરાષ્ટ્રઃ પરન્તપઃ
આ રીતે મનમાં નક્કી કરીને, એ ફરીથી ત્યાં ઊભો રહ્યો; પછી ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર દુર્યોધન રાજા, શત્રુઓને હરાવનાર,
માની દૃઢાસ્ત્રસંપન્નઃ સર્વૈશ્ચ નૃપલક્ષણૈઃ। ઉત્થિતઃ સહસા તત્ર ભ્રાતૃમધ્યે મહાબલઃ
ગર્વીલા, મજબૂત હથિયારોમાં કુશળ અને રાજાશાહી લક્ષણોથી ભરપૂર, એ મહાબળવાન ભાઈઓ વચ્ચે અચાનક ઊભો થયો.
વિલોક્ય દ્રૌપદીં હૃષ્ટો ધનુષોઽભ્યાશમાગમત્। સ બભૌ ધનુરાદાય શક્રશ્ચાપધરો યથા
દ્રૌપદીને જોઈને ખુશ થઈ, એ ધનુષ્યની નજીક ગયો; અને ધનુષ્ય ઉઠાવીને, એ ઇન્દ્ર પોતાના ધનુષ્ય સાથે જેમ તેજસ્વી લાગતો હતો તેમ દેખાયો.
ધનુરારોપયામાસ તિલમાત્રેઽભ્યતાડયત્। આરોપ્યમાણં તદ્રાજા ધનુષા બલિના તદા
એણે ધનુષ્ય ચડાવવાનું શરૂ કર્યું અને તલની દાણા જેટલું ધનુષ્યને ઝાટક્યું; એ સમયે એ મજબૂત રાજા ધનુષ્ય ચડાવી રહ્યો હતો.
ઉત્તાનશય્યમપતદઙ્ગુલ્યન્તરતાડિતઃ। સ યયૌ તાડિતસ્તેન વ્રીડન્નિવ નરાધિપઃ
આંગળીઓ વચ્ચે વાગતાં, એ સીધો પીઠ પર પડી ગયો; આવું થવાથી, રાજા શરમાયેલી રીતે ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો.
તતો વૈકર્તનઃ કર્ણો વૃષા વૈ સૂતનન્દનઃ। ધનુરભ્યાશમાગમ્ય તોલયામાસ તદ્ધનુઃ
પછી સુતપુત્ર કર્ણ, પુરુષોમાં વાઘ, ધનુષ્યની નજીક આવીને એ ધનુષ્ય ઉઠાવવાનો પ્રયાસ કરવા લાગ્યો.
તં ચાપ્યારોપ્યમાણં તદ્રોમમાત્રેઽભ્યતાડયત્। ત્રૈલોક્યવિજયી કર્ણઃ સત્વે ત્રૈલોક્યવિશ્રુતઃ
અને જ્યારે એ ધનુષ્ય ચડાવી રહ્યો હતો, ત્યારે એણે વાળ જેટલું ધનુષ્યને ઝાટક્યું; ત્રણેય લોકને જીતનાર અને શક્તિથી પ્રસિદ્ધ કર્ણ.
ધનુષા સોઽપિ નિર્ધૂત ઇતિ સર્વે ભયાકુલાઃ। એવં કર્ણે વિનિર્ધૂતે ધનુષા ચ નૃપોત્તમાઃ
એ પણ ધનુષ્યથી ફેંકાઈ ગયો, અને બધાને ભય લાગી ગયો; આવું કરીને, જ્યારે કર્ણ પણ ધનુષ્યથી ફેંકાઈ ગયો, ત્યારે શ્રેષ્ઠ રાજાઓ,
ચક્ષુર્ભિરપિ નાપશ્યન્વિનમ્રમુખપઙ્કજાઃ। દૃષ્ટ્વા કર્ણં વિનિર્ધૂતં લોકે વીરા નૃપોત્તમાઃ
એમના આંખોથી પણ જોઈ શક્યા નહીં, એમના કમળ જેવા ચહેરા નીચે વળી ગયા; કર્ણને ફેંકાતો જોઈ, વીર અને શ્રેષ્ઠ રાજાઓ,
નિરાશા ધનુરુદ્ધારે દ્રૌપદીસંગમેઽપિ ચ
ધનુષ્ય ઉઠાવવાની અને દ્રૌપદી મેળવનાની આશા છોડી દીધી.
તસ્મિંસ્તુ સંભ્રાન્તજને સમાજે નિક્ષિપ્તવાદેષુ જનાધિપેષુ। કુન્તીસુતો જિષ્ણુરિયેષ કર્તું સજ્યં ધનુસ્તત્સશરં ચ વીરઃ
એ સમયે, જ્યારે સભામાં બધું ગુંચવાઈ ગયું હતું અને રાજાઓ આશા છોડીને બેઠા હતા, ત્યારે કુંતીપુત્ર વિજયી અર્જુને ધનુષ્ય અને બાણ સાથે ચડાવવાની તૈયારી કરી.