ત્વદર્થમાગતા ભદ્રે ક્ષત્રિયાઃ પ્રથિતા ભુવિ। એતે ભેત્સ્યન્તિ વિક્રાન્તાસ્ત્વદર્થે લક્ષ્યમુત્તમમ્। વિધ્યતે ય ઇદં લક્ષ્યં વરયેથાઃ શુભેઽદ્ય તમ્
હે શુભે, તારા માટે ભૂમિ પર પ્રસિદ્ધ ક્ષત્રિયોએ આવકાર લીધો છે; આ પરાક્રમી લોકો તારા માટે લક્ષ્ય ભેદશે; આજે જે આ લક્ષ્ય ભેદશે, તું તેને પસંદ કરી શકીશ.
તેઽલઙ્કૃતાઃ કુણ્ડલિનો યુવાનઃ પરસ્પરં સ્પર્ધમાના નરેન્દ્રાઃ। અસ્ત્રં બલં ચાત્મનિ મન્યમાનાઃ સર્વેં સમુત્પેતુરુદાયુધાસ્તે
શણગારેલા, કુંડળધારી, યુવાન રાજાઓ એકબીજાથી સ્પર્ધા કરતા, પોતપોતાના શસ્ત્રકૌશલ્ય અને બળમાં વિશ્વાસ રાખી, બધા યુદ્ધ માટે શસ્ત્રો લઈને ઊભા થયા.
રૂપેણ વીર્યેણ કુલે ચૈવ શીલેન વિત્તેન ચ યૌવનેન। સમિદ્ધદર્પા મદવેગભિન્ના મત્તા યથા હૈમવતા ગજેન્દ્રાઃ
રૂપ, પરાક્રમ, વંશ, સ્વભાવ, ધન અને યુવાનીમાં, તેમનો અભિમાન જ્વલતો હતો; મદમાં ચૂર, હિમાલયના મહાબલી હાથીઓ જેવી તેમની દશા હતી.
પરસ્પરં સ્પર્ધયા પ્રેક્ષમાણાઃ સઙ્કલ્પજેનાભિપરિપ્લુતાઙ્ગાઃ। કૃષ્ણા મમૈવેત્યભિભાષમાણા નૃપાઃ સમુત્પેતુરથાસનેભ્યઃ
એકબીજાની સામે સ્પર્ધા કરતા, સંકલ્પથી શરીર ઉગ્ર બન્યું હતું; 'કૃષ્ણા મારી છે' એમ બોલતા, રાજાઓ આસન પરથી ઊભા થયા.
તે ક્ષત્રિયા રઙ્ગગતાઃ સમેતા જિગીષમાણા દ્રુપદાત્મજાં તામ્। ચકાશિરે પર્વતરાજકન્યા- મુમાં યથા દેવગણાઃ સમેતાઃ
એ બધા ક્ષત્રિયો રંગભૂમિમાં ભેગા થયા, દ્રુપદપુત્રીને જીતવા ઇચ્છતા, એ બધા એકઠા દેવતાઓ વચ્ચે પર્વતકન્યા જેવી તેજસ્વી લાગતી હતી.
કન્દર્પબાણાભિનિપીડિતાઙ્ગાં કૃષ્ણાગતૈસ્તે હૃદયૈર્નરેન્દ્રાઃ। રઙ્ગાવતીર્ણા દ્રુપદાત્મજાર્થં દ્વેષં પ્રચક્રુઃ સુહૃદોઽપિ તત્ર
કૃષ્ણામાં મન લગાવી, કામદેવના બાણોથી પીડાતા, રાજાઓ દ્રુપદપુત્રી માટે રંગમાં ઉતર્યા અને ત્યાં મિત્રપણાં પણ સ્પર્ધામાં બદલાઈ ગયા.
અથાયયુર્દેવગણા વિમાનૈ રુદ્રાદિત્યા વસવોઽથાશ્વિનૌ ચ। સાધ્યાશ્ચ સર્વે મરુતસ્તથૈવ યમં પુરસ્કૃત્ય ધનેશ્વરં ચ
પછી દેવતાઓના સમૂહો પોતાના વિમાનોમાં આવ્યા: રુદ્ર, આદિત્ય, વસુ, અશ્વિનીકુમાર, સાધ્ય, બધા મરુત, યમ અને ધનના સ્વામી સાથે.
દૈત્યાઃ સુપર્ણાશ્ચ મહોરગાશ્ચ દેવર્ષયો ગુહ્યકાશ્ચારણાશ્ચ। વિશ્વાવસુર્નારદપર્વતૌ ચ ગન્ધર્વમુખ્યાઃ સહસાઽપ્સરોભિઃ
દૈત્ય, સુપર્ણ, મહાનાગ, દેવર્ષિ, ગુહ્યક, ચારણ; વિશ્વાવસુ, નારદ, પર્વત અને મુખ્ય ગંધર્વો અપ્સરાઓ સાથે.
હલાયુધસ્તત્ર જનાર્દનશ્ચ વૃષ્ણ્યન્ધકાશ્ચૈવ યતાપ્રધાનમ્। પ્રેક્ષાં સ્મ ચક્રુર્યદુપુઙ્ગવાસ્તે સ્થિતાશ્ચ કૃષ્ણસ્ય મતે મહાન્તઃ
ત્યાં હલાયુધ અને જનાર્દન, સાથે વૃષ્ણિ અને અંધક વંશીયો, દરેક પોતપોતાના સ્થાન પ્રમાણે, કૃષ્ણના ઉપદેશ મુજબ સ્થિર રહીને, યદુઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા લોકો ધ્યાનપૂર્વક જોઈ રહ્યા હતા.
દૃષ્ટ્વા તુ તાન્મત્તગજેન્દ્રરૂપા- ન્પઞ્ચાભિપદ્માનિવ વારણેન્દ્રાન્। ભસ્માવૃતાઙ્ગાનિવ હવ્યવાહાન્ કૃષ્ણઃ પ્રદધ્યૌ યદુવીરમુખ્યઃ
પાંચેય પાંડવોને, જેમ કે ઉગ્ર અને ગર્વીલા હાથીઓ હોય, કમળ વચ્ચેના મહાન દંતી હાથીઓ જેવાં, અને જેમના શરીર પર ભસ્મ લગાવેલું હોય એવા અગ્નિ જેવા, એવા પાંડવોને જોઈને, યદુવીરોમાં શ્રેષ્ઠ કૃષ્ણ ઊંડા વિચારમાં પડ્યા.
શશંસ રામાય યુધિષ્ઠિરં સ ભીમં સજિષ્ણું ચ યમૌ ચ વીરૌ। શનૈઃશનૈસ્તાન્પ્રસમીક્ષ્ય રામો જનાર્દનં પ્રીતમના દદર્શ હ
કૃષ્ણે રામને યુધિષ્ઠિર, ભીમ, અર્જુન અને ધર્મપુત્ર બંને વીર ભાઈઓ વિશે જણાવ્યું. પછી રામે ધીરે ધીરે દરેકને નિહાળ્યા અને આનંદથી ભરેલા મનથી જનાર્દનને જોયા.
અન્યે તુ વીરા નૃપપુત્રપૌત્રાઃ કૃષ્ણાગતૈર્નત્રમનઃસ્વભાવૈઃ। વ્યાયચ્છમાના દદૃશુર્ન તાન્વૈ સન્દષ્ટદન્તચ્છદતામ્રનેત્રાઃ
બીજા વીર, રાજકુમારો અને રાજાના પૌત્રો, કૃષ્ણાની હાજરીથી મનમાં અશાંતિ અનુભવી, જોર લગાવીને પણ સાચે જોઈ શક્યા નહીં—તેમના દાંત ભીંચાયેલા અને આંખો લાલ થઈ ગઈ હતી.
તથૈવ પાર્થાઃ પૃથુબાહવસ્તે વીરૌ યમૌ ચૈવ મહાનુભાવૌ। તાં દ્રૌપદીં પ્રેક્ષ્ય તદા સ્મ સર્વે કન્દર્પબાણાભિહતા બભૂવુઃ
એ જ રીતે, પૃથાના વિશાળભુજાવાળા પુત્રો અને ધર્મપુત્ર બંને મહાનુભાવી ભાઈઓએ પણ, દ્રૌપદીને એ સમયે જોઈને, બધા કામદેવના બાણથી ઘાયલ થયેલા જેવાં લાગ્યા.
દેવર્ષિગન્ધર્વસમાકુલં ત- ત્સુપર્ણનાગાસુરસિદ્ધજુષ્ટમ્। દિવ્યેન ગન્ધેન સમાકુલં ચ દિવ્યૈશ્ચ પુષ્પૈરવકીર્યમાણમ્
એ સ્થળ દેવ, ઋષિ, ગંધર્વોથી ભરેલું હતું, સુપર્ણ, નાગ, અસુર અને સિદ્ધો ત્યાં હાજર હતા, દિવ્ય સુગંધથી મહેકતું અને દેવતાના પુષ્પોથી વરસાતું હતું.
મહાસ્વનૈર્દુન્દુભિનાદિતૈશ્ચ બભૂવ તત્સઙ્કુલમન્તરિક્ષમ્। વિમાનસંબાધમભૂત્સમન્તા- ત્સવેણુવીણાપણવાનુનાદમ્
આકાશમાં મહાન ડુંડુભી અને ઢોલના ગર્જનાથી ગુંજારું થયું, ચારે બાજુ વિમાનોની ભીડ હતી, અને વાંસળી, વીણા અને પખાવજના સ્વરોથી વાતાવરણ રણકતું હતું.
સમાજવાટોપરિ સંસ્થિતાનાં મેઘૈઃ સમન્તાદિવ ગર્જમાનૈઃ। તતસ્તુ તે રાજગણાઃ ક્રમેણ કૃષ્ણાનિમિત્તં કૃતવિક્રમાશ્ચ। સકર્ણદુર્યોધનશાલ્વશલ્ય- દ્રૌણાયનિક્રાથસુનીથવક્રાઃ
સભા મંડપ ઉપર, જાણે ચારે બાજુ મેઘો ગર્જી રહ્યા હોય એમ, રાજાઓના સમૂહોએ, એક પછી એક, કૃષ્ણા માટે પોતપોતાનો પરાક્રમ દેખાડ્યો—કર્ણ, દુર્યોધન, શાલ્વ, શલ્ય, દ્રૌણ, નિકૃતિ, સુનીથ અને વક્ર.
કલિઙ્ગવઙ્ગાધિપપાણ્ડ્યપૌણ્ડ્રા વિદેહરાજો યવનાધિપશ્ચ। અન્યે ચ નાનાનૃપપુત્રપૌત્રા રાષ્ટ્રાધિપાઃ પઙ્કજપત્રનેત્રાઃ
કલીંગ, વંગ, પાંડ્ય, પૌંડ્ર દેશના રાજાઓ, વિદેહના રાજા, યવનપતિ અને અનેક અન્ય રાજકુમારો તથા પૌત્રો, પોતાના રાજ્યના શાસકો, કમળની પાંદડાની જેમ આંખવાળા, ત્યાં હાજર હતા.
કિરીટહારાઙ્ગદચક્રવાલૈ- ર્વિભૂષિતાઙ્ગાઃ પૃથુબાહવસ્તે। અનુક્રમં વિક્રમસત્વયુક્તા બલેન વીર્યેણ ચ નર્દમાનાઃ
એ વિશાળભુજાવાળા, મસ્તક પર મુગટ, હાર, કંકણ અને વળયોથી શોભતા, પરાક્રમ અને બળથી ભરપૂર, એક પછી એક ગર્જના કરતાં પોતાની શક્તિ અને સાહસ દેખાડતા હતા.
તત્કાર્મુકં સંહનનોપપન્નં સજ્યં ન શેકુર્મનસાઽપિ કર્તુમ્। તે વિક્રમન્તઃ સ્ફુરતા દૃઢેન વિક્ષિપ્યમાણા ધનુષા નરેન્દ્રાઃ
એ મહાન ધનુષ્ય, જે મહાન કાર્ય માટે યોગ્ય હતું, તેને મનમાં પણ ચડાવી શક્યા નહીં; રાજાઓએ ઘણી કોશિશ કરી, પણ ધનુષ્યની કંપતી અને મજબૂતતાથી તેઓ હલાઈ ગયા.
વિચેષ્ટમાના ધરણીતલસ્થા યથાબલં શૈક્ષ્યગુણક્રમાશ્ચ। ગતૌજસઃ સ્નસ્તકિરીટહારા વિનિઃશ્વસન્તઃ શમયાંબભૂવુઃ
પોતાની શક્તિ અને કૌશલ્ય પ્રમાણે ધરતી પર સંઘર્ષ કરતા, તેમનો જસ ખૂટી ગયો, મુગટ અને હાર ઢીલા પડી ગયા, અને તેઓ થાકીને ઊંડી શ્વાસ લઈ પાછા વળી ગયા.
હહાકૃતં તદ્ધનુષા દૃઢેન વિસ્રસ્તહારાઙ્ગદચક્રવાલમ્। કૃષ્ણાનિમિત્તં વિનિવૃત્તકામં રાજ્ઞાં તદા મણ્ડલમાર્તમાસીત્
એ મજબૂત ધનુષ્યના અવાજે હાહાકાર મચાવી દીધો; તેમનાં હાર, કંકણ અને વળય છૂટી પડ્યા. કૃષ્ણા માટે રાજાઓનો વર્તુળ નિરાશા અને દુઃખથી ભરાઈ ગયો.
એવં તેષુ નિવૃત્તેષુ ક્ષત્રિયેષુ સમન્તતઃ। ચેદીનામધિપો વીરો બલવાનન્તકોપમઃ
આ રીતે ચારે બાજુના બધા ક્ષત્રિયો પાછા વળી ગયા ત્યારે, ચેદિ દેશના શક્તિશાળી અને યમદૂત જેવા ભયાનક રાજા ઊભા થયા.
દમઘોષાત્મજો ધીમાઞ્શિશુપાલો મહાદ્યુતિઃ। ધનુષોઽભ્યાશમાગમ્ય તસ્થૌ રાજ્ઞાં સમક્ષતઃ
દમઘોષના પુત્ર, બુદ્ધિશાળી અને તેજસ્વી શિશુપાલ, ધનુષ્ય પાસે આવ્યા અને રાજાઓની સામે ઊભા રહ્યા.
તદપ્યારોપ્યમાણં તુ માષમાત્રેઽભ્યતાડયત્। ધનુષા પીડ્યમાનસ્તુ જાનુભ્યામગમન્મહીમ્
જ્યારે તેણે ધનુષ્ય ચડાવવાનો પ્રયાસ કર્યો, ત્યારે માત્ર જવાર જેટલું અંતર બાકી હતું ત્યારે તેણે તેને ઝાટક્યું; પણ ધનુષ્યના દબાણથી, તે ઘૂંટણે પડી ગયો.
તત ઉત્થાય રાજા સ સ્વરાષ્ટ્રાણ્યભિજગ્મિવાન્। તતો રાજા જરાસન્ધો મહાવીર્યો મહાબલઃ
પછી એ રાજા ઊભા થઈને પોતાના રાજ્યમાં પાછા ફર્યા; ત્યારબાદ મહા બળવાન અને પરાક્રમી જરાસંધ આવ્યા.
કમ્બુગ્રીવઃ પૃથુવ્યંસો મત્તવારણવિક્રમઃ। મત્તવારણતામ્રાક્ષો મત્તવારણવેગવાન્
જરાસંધ, શંખ જેવી ગળાવાળા, પહોળા છાતીવાળા, ઉગ્ર હાથી જેવી ચાલ અને બળ ધરાવતા, લાલ આંખવાળા અને હાથી જેવી ઝડપ ધરાવતા હતા.
ધનુષોઽભ્યાશમાગત્ય તસ્થૌ ગિરિરિવાચલઃ। ધનુરારોપ્યમાણં તુ સર્ષમાત્રેઽભ્યતાડયત્
ધનુષ્યની નજીક આવીને, એ પર્વત જેવો અડગ ઊભો રહ્યો; અને જ્યારે ધનુષ્ય ચડાવવાનું શરૂ કર્યું, ત્યારે એણે રાયડાની દાણા જેટલું ધનુષ્યને ઝાટક્યું.
તતઃ શલ્યો મહાવીર્યો મદ્રરાજો મહાબલઃ। ધનુરારોપ્યમાણં તુ મુદ્ગમાત્રેઽભ્યતાડયત્
પછી મદ્ર દેશના મહાવીર અને મહાબળવાન શલ્યે, જ્યારે ધનુષ્ય ચડાવવાનું શરૂ કર્યું, ત્યારે એણે મુગની દાણા જેટલું ધનુષ્યને ઝાટક્યું.
તદૈવાગાત્સ્વયં રાજ્યં પશ્ચાદનવલોકયન્। ઇદં ધનુર્વરં કોઽદ્ય સજ્યં કુર્વીત પાર્થિવઃ
એ સમયે રાજા પોતે પાછળ જોયા વિના આવી પહોંચ્યા; 'આજ રોજ કયો રાજા આ ઉત્તમ ધનુષ્ય ચડાવશે?' એમ બોલ્યા.
ઇતિ નિશ્ચિત્ય મનસા ભૂય એવ સ્થિતસ્તદા। તતો દુર્યોધનો રાજા ધાર્તરાષ્ટ્રઃ પરન્તપઃ
આ રીતે મનમાં નક્કી કરીને, એ ફરીથી ત્યાં ઊભો રહ્યો; પછી ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર દુર્યોધન રાજા, શત્રુઓને હરાવનાર,