નાનાગુલ્મલતાચ્છન્નં નાનાદ્રુમસમાવૃતમ્। અરણ્યં ઘોરસન્નાદં શાપગ્રસ્તઃ પરિભ્રમન્
ઘણા ઝાડ-વેલીઓથી ઢંકાયેલું, અનેક વૃક્ષોથી ભરેલું અને ભયાનક અવાજોથી ગુંજતું એ જંગલમાં, શાપગ્રસ્ત રાજા ભટકતો રહ્યો.
સ કદાચિત્ક્ષુધાવિષ્ટો મૃગયન્ભક્ષ્યમાત્મનઃ। દદર્શ સુપરિક્લિષ્ટઃ કસ્મિંશ્ચિન્નિર્જને વને
ક્યારેક, ભૂખથી પીડાયેલી હાલતમાં પોતાનું ખોરાક શોધતો, એ રાજા ખૂબ જ દુઃખી થઈ, એકાંત જંગલમાં કંઈક જોયું.
બ્રાહ્મણં બ્રાહ્મણીં ચૈવ મિથુનાયોપસંગતૌ। તૌ તં વીક્ષ્ય સુવિત્રસ્તાવકૃતાર્થૌ પ્રધાવિતૌ
એક બ્રાહ્મણ અને તેની પત્ની એકસાથે આવ્યા; તેને જોઈને બંને ખૂબ ડરી ગયા અને પોતાનું કામ અધૂરું રહી ગયું, એટલે ઝડપથી ભાગી ગયા.
તયોઃ પ્રદ્રવતોર્વિપ્રં જગ્રાહ નૃપતિર્બલાત્। દૃષ્ટ્વા ગૃહીતં ભર્તારમથ બ્રાહ્મણ્યભાષત
જ્યારે તેઓ ભાગી રહ્યા હતા, ત્યારે રાજાએ જોરથી બ્રાહ્મણને પકડી લીધો; પતિને પકડાયેલો જોઈને બ્રાહ્મણ પત્નીએ કહ્યું.
શૃણુ રાજન્મમ વચો યત્ત્વાં વક્ષ્યામિ સુવ્રત। આદિત્યવંશપ્રભવસ્ત્વં હિ લોકે પરિશ્રુતઃ
હે રાજા, મારા શબ્દો સાંભળો જે હું તમને કહું છું; તમે સૂર્યવંશમાંથી ઉત્પન્ન અને દુનિયામાં પ્રસિદ્ધ છો.
અપ્રમત્તઃ સ્થિ ધર્મે ગુરુશુશ્રૂષણે રતઃ। શાપોપહત દુર્ધર્ષ ન પાપં કર્તુમર્હસિ
તમે ધર્મમાં સાવચેત છો, મોટાઓની સેવા કરવા હંમેશા તૈયાર છો; શાપથી પીડિત એવા તમે, પાપ કરવું યોગ્ય નથી.
ઋતુકાલે તુ સંપ્રાપ્તે ભર્તૃવ્યસનકર્શિતા। અકૃતાર્થા હ્યહં ભર્ત્રા પ્રસવાર્થં સમાગતા
હમણાં યોગ્ય સમયે, પતિના દુઃખથી દુઃખી થઈને, સંતાન માટે હું પતિ સાથે મળી હતી, પણ મારી ઈચ્છા અધૂરી રહી ગઈ.
પ્રસીદ નૃપતિશ્રેષ્ઠ ભર્તાઽયં મે વિસૃજ્યતામ્। એવં વિક્રોશમાનાયાસ્તસ્યાસ્તુ ન નૃશંસવત્
હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, કૃપા કરો અને મારા પતિને છોડો; એ રીતે રડતી રહી છતાં, તેણે દયા ન બતાવી.
ભર્તારં ભક્ષયામાસ વ્યાઘ્રો મૃગમિવેપ્સિતમ્। તસ્યાઃ ક્રોધાભિભૂતાયા યાન્યશ્રૂણ્યપતન્ભુવિ
વાઘે મારા પતિને એવી રીતે ખાધો જેમ વાઘ પોતે પસંદ કરેલું શિકાર ખાય છે; ગુસ્સાથી ભરાઈને, તેના આંસુ જમીન પર પડ્યા.
સોઽગ્નિઃ સમભવદ્દીપ્તસ્તં ચ દેશં વ્યદીપયત્। તતઃ સા શોકસંતપ્તા ભર્તૃવ્યસનકર્શિતા
એ આંસુ જ્વલંત અગ્નિ બની ગયા અને એ જગ્યા પ્રકાશિત થઈ ગઈ; પછી, દુઃખથી અને પતિના દુઃખથી પીડીત થઈ,
કલ્માષપાદં રાજર્ષિમશપદ્બ્રાહ્મણી રુષા। યસ્માન્મમાકૃતાર્થાયાસ્ત્વયા ક્ષુદ્ર નૃશંસવત્
એ બ્રાહ્મણ સ્ત્રીએ ગુસ્સામાં કલ્માષપાદ રાજાને શાપ આપ્યો: 'હે દુષ્ટ અને નિર્દય, મને અધૂરી રાખી છે,
પ્રેક્ષન્ત્યા ભક્ષિતો મેઽદ્ય પ્રિયો ભર્તા મહાયશાઃ। તસ્માત્ત્વમપિ દુર્બુદ્ધે મચ્છાપપરિવિક્ષતઃ
મારા સામે મારા પ્રિય અને પ્રસિદ્ધ પતિને આજે ખાધો છે; તેથી, હે દુર્ભાવનાવાળા, તું પણ મારા શાપથી પીડાશે.
પત્નીમૃતાવનુપ્રાપ્ય સદ્યસ્ત્યક્ષ્યસિ જીવિતમ્। `તેન પ્રસાદ્યમાના સા પ્રસાદમકરોત્તદા।' યસ્ય ચર્ષેર્વસિષ્ઠસ્ય ત્વયા પુત્રા વિનાશિતાઃ
પત્ની મૃત્યુ પામશે ત્યારે તું તરત જ જીવ ગુમાવશે; એ રીતે વિનંતી કરતી છતાં, તેણે દયા ન કરી. તારા કારણે વસિષ્ઠના પુત્રો નષ્ટ થયા.
તેન સંગમ્ય તે ભાર્યા તનયં જનયિષ્યતિ। સતે વંશકરઃ પુત્રો ભવિષ્યતિ નૃપાધમ
એના સાથે, તારી પત્ની પુત્રને જન્મ આપશે; એ પુત્ર, હે રાજાઓમાં સૌથી નીચા, તારો વંશ આગળ વધારશે.
એવં શપ્ત્વા તુ રાજાનં સા તમાઙ્ગિરસી શુભા। તસ્યૈવ સન્નિધૌ દીપ્તં પ્રવિવેશ હુતાશનમ્
એ રીતે રાજાને શાપ આપીને, એ પવિત્ર અંગિરસ કુળની સ્ત્રીએ એની સામે જ પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો.
વસિષ્ઠશ્ચ મહાભાગઃ સર્વમેતદવૈક્ષત। જ્ઞાનયોગેન મહતા તપસા ચ પરન્તપ
મહાન અને વિદ્વાન વસિષ્ઠે, પોતાના જ્ઞાન અને તપથી, આ બધું જોઈ લીધું.
મુક્તશાપશ્ચ રાજર્ષિઃ કાલેન મહતા તતઃ। ઋતુકાલેઽભિપતિતો મદયન્ત્યા નિવારિતઃ
લાંબા સમય પછી, રાજા શાપથી મુક્ત થયો; યોગ્ય સમયે જ્યારે તેણે મદયંતી પાસે જવાનું ઈચ્છ્યું, ત્યારે તેણે રોકી દીધો.
ન હિ સસ્માર સ નૃપસ્તં શાપં કામમોહિતઃ। દેવ્યાઃ સોઽથ વચઃ શ્રુત્વા સંભ્રાન્તો નૃપસત્તમઃ
કામના મોહમાં પડેલા રાજાને એ શાપ યાદ રહ્યો નહીં; પણ રાણીના શબ્દો સાંભળીને, શ્રેષ્ઠ રાજા ગભરાઈ ગયો.
તં શાપમનુસંસ્મૃત્ય પર્યતપ્યદ્ભૃશં તદા। એતસ્માત્કારણાદ્રાજા વસિષ્ઠં સન્યયોજયત્। સ્વદારેષુ નરશ્રેષ્ઠ શાપદોષસમન્વિતઃ
પછી એ શાપ યાદ આવી ગયો અને તે ખૂબ જ દુઃખી થયો; એ કારણથી, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, રાજાએ પોતાના શાપના દોષથી પોતાની પત્નીઓને વસિષ્ઠને સોંપી દીધી.
અસ્માકમનુરૂપો વૈ યઃ સ્યાદ્ગન્ધર્વ વેદવિત્। પુરોહિતસ્તમાચક્ષ્વ સર્વં હિ વિદિતં તવ
અમારા વચ્ચે જે ગંધર્વવેદ જાણે છે અને યોગ્ય છે, એવા પુરોહિતને જણાવો; કેમ કે તમને બધું જ ખબર છે.
યવીયાન્દેવલસ્યૈષ વને ભ્રાતા તપસ્યતિ। ધૌમ્ય ઉત્કોચકે તીર્થે તં વૃણુધ્વં યીચ્છથ
દેવલના નાના ભાઈ ધૌમ્ય આ વનમાં ઉત્કોચક તીર્થ પાસે તપ કરે છે; જો તમે ઇચ્છો તો તેમને પસંદ કરો.
તતોઽર્જુનોઽસ્ત્રમાગ્નેયં પ્રદદૌ તદ્યથાવિધિ। ગન્ધર્વાય `સ ચ પ્રીતો વચનં ચેદમબ્રવીત્
પછી અર્જુને યોગ્ય રીતે અગ્નિાસ્ત્ર ગંધર્વને આપ્યું અને પ્રસન્ન થઈને તેણે આ શબ્દો કહ્યા:
મયિ સન્તિ હયશ્રેષ્ઠાસ્તવ દાસ્યામિ વૈ સખે। ઉપકારકૃતં મિત્રં પ્રતિકારેણ યોજયે
મારા પાસે ઉત્તમ ઘોડા છે, મિત્ર; હું ચોક્કસપણે તને આપીશ. જેમ તું મદદ કરી છે, તેમ હું પણ ઉપકારથી મિત્રતા નિભાવું છું.
ગૃહ્ણીષ્વ ચાક્ષુષીં વિદ્યામિમાં ભરતસત્તમ। એવમુક્તોઽર્જુનઃ' પ્રીતો વચનં ચેદમબ્રવીત્
હે ભરતકુળના શ્રેષ્ઠ, આ ચક્ષુષી વિદ્યા પણ લઈ લે. આવું કહેતાં અર્જુન ખુશ થઈને બોલ્યો:
ત્વય્યેવ તાવત્તિષ્ઠન્તુ હયા ગન્ધર્વસત્તમ। કાર્યકાલે ગ્રહીષ્યામઃ સ્વસ્તિ તેઽસ્ત્વિતિ ચાબ્રવીત્
હે ગંધર્વમાં શ્રેષ્ઠ, ઘોડાઓ તારી પાસે જ રહેવા દે; જ્યારે જરૂર પડશે ત્યારે અમે લઈ જઈશું. તને શુભકામનાઓ, એમ કહ્યું.
તેઽન્યોન્યમભિસંપૂજ્ય ગન્ધર્વઃ પાણ્ડવાશ્ચ હ। રમ્યાદ્ભાગીરથીતીરાદ્યથાકામં પ્રતસ્થિરે
એમણે એકબીજાનું સન્માન કરીને, ગંધર્વ અને પાંડવો સુંદર ભાગીરથીના કિનારે મનગમતાં રસ્તે ચાલ્યા.
તત ઉત્કોચકં તીર્થં ગત્વા ધૌમ્યાશ્રમં તુ તે। તં વવ્રુઃ પાણ્ડવા ધૌમ્યં પૌરોહિત્યાય ભારત
પછી તેઓ ઉત્કોચક તીર્થે પહોંચી અને ધૌમ્યના આશ્રમમાં ગયા; પાંડવોએ ધૌમ્યને પુરોહિતપદ માટે પસંદ કર્યો, હે ભરત.
તાન્ધૌમ્યઃ પ્રતિજગ્રાહ સર્વવેદવિદાં વરઃ। વન્યેન ફલમૂલેન પૌરોહિત્યેન ચૈવ હ
ધૌમ્ય, સર્વ વેદ જાણનારા શ્રેષ્ઠ, વનનાં ફળ-મૂળ અને પુરોહિતી સેવા આપી પાંડવોને સ્વીકાર્યા.
તે સમાશંસિરે લબ્ધાં શ્રિયં રાજ્યં ચ પાણ્ડવાઃ। બ્રાહ્મણં તં પુરસ્કૃત્ય પાઞ્ચાલીં ચ સ્વયંવરે
એ બ્રાહ્મણને આગળ રાખીને પાંડવો આશા રાખી કે તેઓ ફરીથી વૈભવ અને રાજ્ય મેળવશે અને સ્વયંવરમાં પાંચાલી પણ જીતશે.
પુરોહિતેન તેનાથ ગુરુણા સંગતાસ્તદા। નાથવન્તમિવાત્માનં મેનિરે ભરતર્ષભાઃ
એ પુરોહિત અને ગુરુ સાથે મળીને, ભરતકુળના શ્રેષ્ઠ પાંડવોને લાગ્યું કે તેમને સાચો રક્ષક મળી ગયો છે.