સ તત્રાદ્યાપિ રક્ષાંસિ વૃક્ષાનશ્મન એવ ચ। ભક્ષયન્દૃશ્યતે વહ્નિઃ સદા પર્વણિ પર્વણિ
ત્યાં આજે પણ એ અગ્નિ રાક્ષસો, વૃક્ષો અને પથ્થરોને હંમેશા, દરેક તહેવારે ભસ્મ કરે છે.
પુનશ્ચૈવ મહાતેજા વિશ્વામિત્રજિઘાંસયા। અગ્નિં સંભૃતવાન્ઘોરં શાક્તેયઃ સુમહાતપાઃ
પછી શક્તિપુત્ર મહાન તપસ્વીએ વિશ્વામિત્રને નાશ કરવા માટે ફરી ભયાનક અગ્નિ એકઠી કરી.
વાસિષ્ઠસંભૃતશ્ચાગ્નિર્વિશ્વામિત્રહિતૈષિણા। તેજસા વહ્નિતુલ્યેન ગ્રસ્તઃ સ્કન્દેન ધીમતા
વસિષ્ઠે વિશ્વામિત્રના કલ્યાણ માટે જે અગ્નિ એકઠી કરી હતી, તે બુદ્ધિશાળી સ્કંદે, જે અગ્નિ જેવું તેજ ધરાવતો હતો, ભસ્મ કરી નાખી.
રાજ્ઞા કલ્માષપાદેન ગુરૌ બ્રહ્મવિદાં વરે। કારણં કિં પુરસ્કૃત્ય ભાર્યા વૈ સન્નિયોજિતા
રાજા કલ્માષપાદે, બ્રહ્મવિદ્યા જાણનારા શ્રેષ્ઠ ગુરુને, કયા કારણસર પોતાની પત્ની સોંપી?
જાનતા વૈ પરં ધર્મં વસિષ્ઠેન મહાત્મના। અગમ્યાગમનં કસ્માત્કૃતં તેન મહર્ષિણા
મહાન આત્માવાળા વસિષ્ઠે સર્વોચ્ચ ધર્મ જાણતાં છતાં, અયોગ્ય સ્ત્રી પાસે જવાનું કામ કેમ કર્યું?
અધર્મિષ્ઠં વસિષ્ઠેન કૃતં ચાપિ પુરા સખે। એતન્મે સંશયં સર્વં છેત્તુમર્હસિ પૃચ્છતઃ
મિત્ર, વસિષ્ઠે એક વખત અધીર્મનું કામ કર્યું હતું; હું જે પૂછું છું એ બધો સંશય દૂર કર.
ધનઞ્જય નિબોધેયં યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ। વસિષ્ઠં પ્રતિ દુર્ધર્ષ તથા મિત્રસહં નૃપમ્
ધનંજય, તું જે પૂછ્યું છે એ વાત હવે સાંભળ, દુર્જય વસિષ્ઠ અને રાજા મિત્રસહ વિશે.
કથિતં તે મયા સર્વં યથા શપ્તઃ સ પાર્થિવઃ। શક્તિના ભરતશ્રેષ્ઠ વાસિષ્ઠેન મહાત્મના
હું તને બધું કહી દીધું છે કે કેવી રીતે મહાન આત્માવાળા વસિષ્ઠપુત્ર શક્તિએ એ રાજાને શાપ આપ્યો હતો, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
સ તુ શાપવશં પ્રાપ્તઃ ક્રોધપર્યાકુલેક્ષણઃ। નિર્જગામ પુરાદ્રાજા સહદારઃ પરન્તપઃ
એ રાજા શાપના પ્રભાવમાં આવી, ક્રોધથી આંખો લાલ કરીને, પત્ની સાથે શહેર છોડીને નીકળી ગયો, હે શત્રુવિનાશક.
અરણ્યં નિર્જનં ગત્વા સદારઃ પરિચક્રમે। નાનામૃગગણાકીર્ણં નાનાસત્વસમાકુલમ્
પત્ની સાથે એકાંત જંગલમાં જઈ, જ્યાં અનેક પ્રાણીઓ અને વિવિધ જંતુઓ હતા, ત્યાં ફરતો રહ્યો.
નાનાગુલ્મલતાચ્છન્નં નાનાદ્રુમસમાવૃતમ્। અરણ્યં ઘોરસન્નાદં શાપગ્રસ્તઃ પરિભ્રમન્
ઘણા ઝાડ-વેલીઓથી ઢંકાયેલું, અનેક વૃક્ષોથી ભરેલું અને ભયાનક અવાજોથી ગુંજતું એ જંગલમાં, શાપગ્રસ્ત રાજા ભટકતો રહ્યો.
સ કદાચિત્ક્ષુધાવિષ્ટો મૃગયન્ભક્ષ્યમાત્મનઃ। દદર્શ સુપરિક્લિષ્ટઃ કસ્મિંશ્ચિન્નિર્જને વને
ક્યારેક, ભૂખથી પીડાયેલી હાલતમાં પોતાનું ખોરાક શોધતો, એ રાજા ખૂબ જ દુઃખી થઈ, એકાંત જંગલમાં કંઈક જોયું.
બ્રાહ્મણં બ્રાહ્મણીં ચૈવ મિથુનાયોપસંગતૌ। તૌ તં વીક્ષ્ય સુવિત્રસ્તાવકૃતાર્થૌ પ્રધાવિતૌ
એક બ્રાહ્મણ અને તેની પત્ની એકસાથે આવ્યા; તેને જોઈને બંને ખૂબ ડરી ગયા અને પોતાનું કામ અધૂરું રહી ગયું, એટલે ઝડપથી ભાગી ગયા.
તયોઃ પ્રદ્રવતોર્વિપ્રં જગ્રાહ નૃપતિર્બલાત્। દૃષ્ટ્વા ગૃહીતં ભર્તારમથ બ્રાહ્મણ્યભાષત
જ્યારે તેઓ ભાગી રહ્યા હતા, ત્યારે રાજાએ જોરથી બ્રાહ્મણને પકડી લીધો; પતિને પકડાયેલો જોઈને બ્રાહ્મણ પત્નીએ કહ્યું.
શૃણુ રાજન્મમ વચો યત્ત્વાં વક્ષ્યામિ સુવ્રત। આદિત્યવંશપ્રભવસ્ત્વં હિ લોકે પરિશ્રુતઃ
હે રાજા, મારા શબ્દો સાંભળો જે હું તમને કહું છું; તમે સૂર્યવંશમાંથી ઉત્પન્ન અને દુનિયામાં પ્રસિદ્ધ છો.
અપ્રમત્તઃ સ્થિ ધર્મે ગુરુશુશ્રૂષણે રતઃ। શાપોપહત દુર્ધર્ષ ન પાપં કર્તુમર્હસિ
તમે ધર્મમાં સાવચેત છો, મોટાઓની સેવા કરવા હંમેશા તૈયાર છો; શાપથી પીડિત એવા તમે, પાપ કરવું યોગ્ય નથી.
ઋતુકાલે તુ સંપ્રાપ્તે ભર્તૃવ્યસનકર્શિતા। અકૃતાર્થા હ્યહં ભર્ત્રા પ્રસવાર્થં સમાગતા
હમણાં યોગ્ય સમયે, પતિના દુઃખથી દુઃખી થઈને, સંતાન માટે હું પતિ સાથે મળી હતી, પણ મારી ઈચ્છા અધૂરી રહી ગઈ.
પ્રસીદ નૃપતિશ્રેષ્ઠ ભર્તાઽયં મે વિસૃજ્યતામ્। એવં વિક્રોશમાનાયાસ્તસ્યાસ્તુ ન નૃશંસવત્
હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, કૃપા કરો અને મારા પતિને છોડો; એ રીતે રડતી રહી છતાં, તેણે દયા ન બતાવી.
ભર્તારં ભક્ષયામાસ વ્યાઘ્રો મૃગમિવેપ્સિતમ્। તસ્યાઃ ક્રોધાભિભૂતાયા યાન્યશ્રૂણ્યપતન્ભુવિ
વાઘે મારા પતિને એવી રીતે ખાધો જેમ વાઘ પોતે પસંદ કરેલું શિકાર ખાય છે; ગુસ્સાથી ભરાઈને, તેના આંસુ જમીન પર પડ્યા.
સોઽગ્નિઃ સમભવદ્દીપ્તસ્તં ચ દેશં વ્યદીપયત્। તતઃ સા શોકસંતપ્તા ભર્તૃવ્યસનકર્શિતા
એ આંસુ જ્વલંત અગ્નિ બની ગયા અને એ જગ્યા પ્રકાશિત થઈ ગઈ; પછી, દુઃખથી અને પતિના દુઃખથી પીડીત થઈ,
કલ્માષપાદં રાજર્ષિમશપદ્બ્રાહ્મણી રુષા। યસ્માન્મમાકૃતાર્થાયાસ્ત્વયા ક્ષુદ્ર નૃશંસવત્
એ બ્રાહ્મણ સ્ત્રીએ ગુસ્સામાં કલ્માષપાદ રાજાને શાપ આપ્યો: 'હે દુષ્ટ અને નિર્દય, મને અધૂરી રાખી છે,
પ્રેક્ષન્ત્યા ભક્ષિતો મેઽદ્ય પ્રિયો ભર્તા મહાયશાઃ। તસ્માત્ત્વમપિ દુર્બુદ્ધે મચ્છાપપરિવિક્ષતઃ
મારા સામે મારા પ્રિય અને પ્રસિદ્ધ પતિને આજે ખાધો છે; તેથી, હે દુર્ભાવનાવાળા, તું પણ મારા શાપથી પીડાશે.
પત્નીમૃતાવનુપ્રાપ્ય સદ્યસ્ત્યક્ષ્યસિ જીવિતમ્। `તેન પ્રસાદ્યમાના સા પ્રસાદમકરોત્તદા।' યસ્ય ચર્ષેર્વસિષ્ઠસ્ય ત્વયા પુત્રા વિનાશિતાઃ
પત્ની મૃત્યુ પામશે ત્યારે તું તરત જ જીવ ગુમાવશે; એ રીતે વિનંતી કરતી છતાં, તેણે દયા ન કરી. તારા કારણે વસિષ્ઠના પુત્રો નષ્ટ થયા.
તેન સંગમ્ય તે ભાર્યા તનયં જનયિષ્યતિ। સતે વંશકરઃ પુત્રો ભવિષ્યતિ નૃપાધમ
એના સાથે, તારી પત્ની પુત્રને જન્મ આપશે; એ પુત્ર, હે રાજાઓમાં સૌથી નીચા, તારો વંશ આગળ વધારશે.
એવં શપ્ત્વા તુ રાજાનં સા તમાઙ્ગિરસી શુભા। તસ્યૈવ સન્નિધૌ દીપ્તં પ્રવિવેશ હુતાશનમ્
એ રીતે રાજાને શાપ આપીને, એ પવિત્ર અંગિરસ કુળની સ્ત્રીએ એની સામે જ પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો.
વસિષ્ઠશ્ચ મહાભાગઃ સર્વમેતદવૈક્ષત। જ્ઞાનયોગેન મહતા તપસા ચ પરન્તપ
મહાન અને વિદ્વાન વસિષ્ઠે, પોતાના જ્ઞાન અને તપથી, આ બધું જોઈ લીધું.
મુક્તશાપશ્ચ રાજર્ષિઃ કાલેન મહતા તતઃ। ઋતુકાલેઽભિપતિતો મદયન્ત્યા નિવારિતઃ
લાંબા સમય પછી, રાજા શાપથી મુક્ત થયો; યોગ્ય સમયે જ્યારે તેણે મદયંતી પાસે જવાનું ઈચ્છ્યું, ત્યારે તેણે રોકી દીધો.
ન હિ સસ્માર સ નૃપસ્તં શાપં કામમોહિતઃ। દેવ્યાઃ સોઽથ વચઃ શ્રુત્વા સંભ્રાન્તો નૃપસત્તમઃ
કામના મોહમાં પડેલા રાજાને એ શાપ યાદ રહ્યો નહીં; પણ રાણીના શબ્દો સાંભળીને, શ્રેષ્ઠ રાજા ગભરાઈ ગયો.
તં શાપમનુસંસ્મૃત્ય પર્યતપ્યદ્ભૃશં તદા। એતસ્માત્કારણાદ્રાજા વસિષ્ઠં સન્યયોજયત્। સ્વદારેષુ નરશ્રેષ્ઠ શાપદોષસમન્વિતઃ
પછી એ શાપ યાદ આવી ગયો અને તે ખૂબ જ દુઃખી થયો; એ કારણથી, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, રાજાએ પોતાના શાપના દોષથી પોતાની પત્નીઓને વસિષ્ઠને સોંપી દીધી.
અસ્માકમનુરૂપો વૈ યઃ સ્યાદ્ગન્ધર્વ વેદવિત્। પુરોહિતસ્તમાચક્ષ્વ સર્વં હિ વિદિતં તવ
અમારા વચ્ચે જે ગંધર્વવેદ જાણે છે અને યોગ્ય છે, એવા પુરોહિતને જણાવો; કેમ કે તમને બધું જ ખબર છે.