શક્તિં ચાપિ હિ ધર્મજ્ઞં નાતિક્રાન્તુમિહાર્હસિ। પ્રજાયાશ્ચ મમોચ્છેદં ન ચૈવં કર્તુમર્હસિ
ધર્મજ્ઞ શક્તિની મર્યાદા તારે લાંઘવી નહીં જોઈએ; અને મારા વંશનો નાશ પણ તારે આવું કરીને કરવો યોગ્ય નથી.
શાપાદ્ધિ શક્તેર્વાસિષ્ઠ તદા તદુપપાદિતમ્। આત્મજેન સ દોષેણ શક્તિર્નીત ઇતો દિવમ્
શક્તિના શાપથી જ, વસિષ્ઠ, આ બધું બન્યું; તેના પોતાના દોષથી, તારો પુત્ર શક્તિ અહીંથી સ્વર્ગે ગયો.
ન હિ તં રાક્ષસઃ કશ્ચિચ્છક્તો ભક્ષયિતું મુને। `વાસિષ્ઠો ભક્ષિતશ્ચાસીત્કૌશિકોત્સૃષ્ટરક્ષસા। શાપં ન કુર્વન્તિ તદા ન ચ ત્રાણપરાયણાઃ
કોઈ રાક્ષસ તેને ખાઈ શક્યો નહોતો, મુનિ; વસિષ્ઠપુત્ર રાક્ષસો દ્વારા, કૌશિકે છોડેલા, ભક્ષિત થયો હતો. ત્યારે તેમણે શાપ આપ્યો નહોતો, કે રક્ષણ માટે પ્રયત્ન કર્યો નહોતો.
ક્ષમાવન્તોઽદહન્દેહં દેહમન્યદ્ભવત્વિતિ।' આત્મનૈવાત્મનસ્તેન દૃષ્ટો મૃત્યુસ્તદાઽભવત્
તે ધીરજવાળાઓએ પોતાનું શરીર દહન કર્યું અને કહ્યું, 'બીજું શરીર થાઓ.' એ રીતે, પોતાના કર્મથી, ત્યારે મૃત્યુ અનુભવાયો.
નિમિત્તભૂતસ્તત્રાસીદ્વિશ્વામિત્રઃ પરાશર। રાજા કલ્માષપાદશ્ચ દિવમારુહ્ય મોદતે
વિશ્વામિત્ર ત્યાં કારણ બન્યા, પરાશર. અને રાજા કલ્માષપાદ સ્વર્ગે જઈ આનંદ માણે છે.
યે ચ શક્ત્યવરાઃ પુત્રા વસિષ્ઠસ્ય મહામુને। તે ચ સર્વે મુદા યુક્તા મોદન્તે સહિતાઃ સુરૈઃ
વસિષ્ઠના જે પુત્ર શક્તિ કરતાં ઓછા હતા, એ બધા દેવતાઓ સાથે ખુશીથી આનંદ કરે છે.
સર્વમેતદ્વસિષ્ઠસ્ય વિદિતં વૈ મહામુને। રક્ષસાં ચ સમુચ્છેદ એષ તાત તપસ્વિનામ્
મહાન ઋષિ વસિષ્ઠને આ બધું ખબર છે; તપસ્વીઓએ રાક્ષસોનો નાશ કર્યો છે, પ્રિય.
નિમિત્તભૂતસ્ત્વં ચાત્ર ક્રતૌ વાસિષ્ઠનન્દન। તત્સત્રં મુઞ્ચ ભદ્રં તે સમાપ્તમિદમસ્તુ તે
વસિષ્ઠપુત્ર, તું પણ આ યજ્ઞમાં કારણ થયો છે; હવે આ યજ્ઞ છોડ, તને શુભ થાય અને તારો કાર્યો પૂર્ણ થાય.
એવમુક્તઃ પુલસ્ત્યેન વસિષ્ઠેન ચ ધીમતા। તદા સમાપયામાસ સત્રં શાક્તો મહામુનિઃ
પુલસ્ત્ય અને બુદ્ધિશાળી વસિષ્ઠે આવું કહ્યું ત્યારે શક્તિપુત્ર મહાન ઋષિએ એ યજ્ઞ પૂર્ણ કર્યો.
સર્વરાક્ષસસત્રાય સંભૃતં પાવકં તદા। ઉત્તરે હિમવત્પાર્શ્વે ઉત્સસર્જ મહાવને
બધા રાક્ષસોના વિનાશ માટે એકઠું કરેલું એ અગ્નિ તેણે હિમાલયના ઉત્તર કાંઠે મોટા જંગલમાં છોડ્યું.
સ તત્રાદ્યાપિ રક્ષાંસિ વૃક્ષાનશ્મન એવ ચ। ભક્ષયન્દૃશ્યતે વહ્નિઃ સદા પર્વણિ પર્વણિ
ત્યાં આજે પણ એ અગ્નિ રાક્ષસો, વૃક્ષો અને પથ્થરોને હંમેશા, દરેક તહેવારે ભસ્મ કરે છે.
પુનશ્ચૈવ મહાતેજા વિશ્વામિત્રજિઘાંસયા। અગ્નિં સંભૃતવાન્ઘોરં શાક્તેયઃ સુમહાતપાઃ
પછી શક્તિપુત્ર મહાન તપસ્વીએ વિશ્વામિત્રને નાશ કરવા માટે ફરી ભયાનક અગ્નિ એકઠી કરી.
વાસિષ્ઠસંભૃતશ્ચાગ્નિર્વિશ્વામિત્રહિતૈષિણા। તેજસા વહ્નિતુલ્યેન ગ્રસ્તઃ સ્કન્દેન ધીમતા
વસિષ્ઠે વિશ્વામિત્રના કલ્યાણ માટે જે અગ્નિ એકઠી કરી હતી, તે બુદ્ધિશાળી સ્કંદે, જે અગ્નિ જેવું તેજ ધરાવતો હતો, ભસ્મ કરી નાખી.
રાજ્ઞા કલ્માષપાદેન ગુરૌ બ્રહ્મવિદાં વરે। કારણં કિં પુરસ્કૃત્ય ભાર્યા વૈ સન્નિયોજિતા
રાજા કલ્માષપાદે, બ્રહ્મવિદ્યા જાણનારા શ્રેષ્ઠ ગુરુને, કયા કારણસર પોતાની પત્ની સોંપી?
જાનતા વૈ પરં ધર્મં વસિષ્ઠેન મહાત્મના। અગમ્યાગમનં કસ્માત્કૃતં તેન મહર્ષિણા
મહાન આત્માવાળા વસિષ્ઠે સર્વોચ્ચ ધર્મ જાણતાં છતાં, અયોગ્ય સ્ત્રી પાસે જવાનું કામ કેમ કર્યું?
અધર્મિષ્ઠં વસિષ્ઠેન કૃતં ચાપિ પુરા સખે। એતન્મે સંશયં સર્વં છેત્તુમર્હસિ પૃચ્છતઃ
મિત્ર, વસિષ્ઠે એક વખત અધીર્મનું કામ કર્યું હતું; હું જે પૂછું છું એ બધો સંશય દૂર કર.
ધનઞ્જય નિબોધેયં યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ। વસિષ્ઠં પ્રતિ દુર્ધર્ષ તથા મિત્રસહં નૃપમ્
ધનંજય, તું જે પૂછ્યું છે એ વાત હવે સાંભળ, દુર્જય વસિષ્ઠ અને રાજા મિત્રસહ વિશે.
કથિતં તે મયા સર્વં યથા શપ્તઃ સ પાર્થિવઃ। શક્તિના ભરતશ્રેષ્ઠ વાસિષ્ઠેન મહાત્મના
હું તને બધું કહી દીધું છે કે કેવી રીતે મહાન આત્માવાળા વસિષ્ઠપુત્ર શક્તિએ એ રાજાને શાપ આપ્યો હતો, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
સ તુ શાપવશં પ્રાપ્તઃ ક્રોધપર્યાકુલેક્ષણઃ। નિર્જગામ પુરાદ્રાજા સહદારઃ પરન્તપઃ
એ રાજા શાપના પ્રભાવમાં આવી, ક્રોધથી આંખો લાલ કરીને, પત્ની સાથે શહેર છોડીને નીકળી ગયો, હે શત્રુવિનાશક.
અરણ્યં નિર્જનં ગત્વા સદારઃ પરિચક્રમે। નાનામૃગગણાકીર્ણં નાનાસત્વસમાકુલમ્
પત્ની સાથે એકાંત જંગલમાં જઈ, જ્યાં અનેક પ્રાણીઓ અને વિવિધ જંતુઓ હતા, ત્યાં ફરતો રહ્યો.
નાનાગુલ્મલતાચ્છન્નં નાનાદ્રુમસમાવૃતમ્। અરણ્યં ઘોરસન્નાદં શાપગ્રસ્તઃ પરિભ્રમન્
ઘણા ઝાડ-વેલીઓથી ઢંકાયેલું, અનેક વૃક્ષોથી ભરેલું અને ભયાનક અવાજોથી ગુંજતું એ જંગલમાં, શાપગ્રસ્ત રાજા ભટકતો રહ્યો.
સ કદાચિત્ક્ષુધાવિષ્ટો મૃગયન્ભક્ષ્યમાત્મનઃ। દદર્શ સુપરિક્લિષ્ટઃ કસ્મિંશ્ચિન્નિર્જને વને
ક્યારેક, ભૂખથી પીડાયેલી હાલતમાં પોતાનું ખોરાક શોધતો, એ રાજા ખૂબ જ દુઃખી થઈ, એકાંત જંગલમાં કંઈક જોયું.
બ્રાહ્મણં બ્રાહ્મણીં ચૈવ મિથુનાયોપસંગતૌ। તૌ તં વીક્ષ્ય સુવિત્રસ્તાવકૃતાર્થૌ પ્રધાવિતૌ
એક બ્રાહ્મણ અને તેની પત્ની એકસાથે આવ્યા; તેને જોઈને બંને ખૂબ ડરી ગયા અને પોતાનું કામ અધૂરું રહી ગયું, એટલે ઝડપથી ભાગી ગયા.
તયોઃ પ્રદ્રવતોર્વિપ્રં જગ્રાહ નૃપતિર્બલાત્। દૃષ્ટ્વા ગૃહીતં ભર્તારમથ બ્રાહ્મણ્યભાષત
જ્યારે તેઓ ભાગી રહ્યા હતા, ત્યારે રાજાએ જોરથી બ્રાહ્મણને પકડી લીધો; પતિને પકડાયેલો જોઈને બ્રાહ્મણ પત્નીએ કહ્યું.
શૃણુ રાજન્મમ વચો યત્ત્વાં વક્ષ્યામિ સુવ્રત। આદિત્યવંશપ્રભવસ્ત્વં હિ લોકે પરિશ્રુતઃ
હે રાજા, મારા શબ્દો સાંભળો જે હું તમને કહું છું; તમે સૂર્યવંશમાંથી ઉત્પન્ન અને દુનિયામાં પ્રસિદ્ધ છો.
અપ્રમત્તઃ સ્થિ ધર્મે ગુરુશુશ્રૂષણે રતઃ। શાપોપહત દુર્ધર્ષ ન પાપં કર્તુમર્હસિ
તમે ધર્મમાં સાવચેત છો, મોટાઓની સેવા કરવા હંમેશા તૈયાર છો; શાપથી પીડિત એવા તમે, પાપ કરવું યોગ્ય નથી.
ઋતુકાલે તુ સંપ્રાપ્તે ભર્તૃવ્યસનકર્શિતા। અકૃતાર્થા હ્યહં ભર્ત્રા પ્રસવાર્થં સમાગતા
હમણાં યોગ્ય સમયે, પતિના દુઃખથી દુઃખી થઈને, સંતાન માટે હું પતિ સાથે મળી હતી, પણ મારી ઈચ્છા અધૂરી રહી ગઈ.
પ્રસીદ નૃપતિશ્રેષ્ઠ ભર્તાઽયં મે વિસૃજ્યતામ્। એવં વિક્રોશમાનાયાસ્તસ્યાસ્તુ ન નૃશંસવત્
હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, કૃપા કરો અને મારા પતિને છોડો; એ રીતે રડતી રહી છતાં, તેણે દયા ન બતાવી.
ભર્તારં ભક્ષયામાસ વ્યાઘ્રો મૃગમિવેપ્સિતમ્। તસ્યાઃ ક્રોધાભિભૂતાયા યાન્યશ્રૂણ્યપતન્ભુવિ
વાઘે મારા પતિને એવી રીતે ખાધો જેમ વાઘ પોતે પસંદ કરેલું શિકાર ખાય છે; ગુસ્સાથી ભરાઈને, તેના આંસુ જમીન પર પડ્યા.
સોઽગ્નિઃ સમભવદ્દીપ્તસ્તં ચ દેશં વ્યદીપયત્। તતઃ સા શોકસંતપ્તા ભર્તૃવ્યસનકર્શિતા
એ આંસુ જ્વલંત અગ્નિ બની ગયા અને એ જગ્યા પ્રકાશિત થઈ ગઈ; પછી, દુઃખથી અને પતિના દુઃખથી પીડીત થઈ,