ચક્ષૂંષિ પ્રતિલભ્યાથ પ્રતિજગ્મુસ્તતો નૃપાઃ। ભાર્ગવસ્તુ મુનિર્મેને સર્વલોકપરાભવમ્
પછી રાજાઓએ ફરીથી પોતાની આંખોની જ્યોત મેળવી અને ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા; પણ ભૃગુ વંશના મુનિએ આ ઘટનાને આખા જગતની હાર ગણાવી.
સ ચક્રે તાત લોકાનાં વિનાશાય મતિં તદા। સર્વેષામેવ કાર્ત્સ્ન્યેન મનઃ પ્રવણમાત્મનઃ
એ સમયે, પ્રિય વત્સ, તેમણે આખા સંસારના વિનાશનો નિશ્ચય કર્યો; તેમનું મન સંપૂર્ણપણે એ દિશામાં વળી ગયું.
ઇચ્છન્નપચિતિં કર્તું ભૃગૂણાં ભૃગુનન્દનઃ। સર્વલોકવિનાશાય તપસા સહતૈધિતઃ
ભૃગુઓનું બદલો લેવા ઇચ્છતા, ભૃગુ કુળના આનંદરૂપે, તેજસ્વી તપશ્ચર્યાથી તેમણે બધા લોકોએ નાશ કરવા આરંભ કર્યો.
તાપયામાસ તાઁલ્લોકાન્સદેવાસુરમાનુષાન્। તપસોગ્રેણ મહતા નન્દયિષ્યન્પિતામહાન્
તેમણે દેવો, અસુરો અને મનુષ્યો સહિત બધા લોકોએ ભારે તપશ્ચર્યાથી દુઃખ આપવાનું શરૂ કર્યું, પોતાના પૂર્વજોને પ્રસન્ન કરવા માટે.
તતસ્તં પિતરસ્તાત વિજ્ઞાય કુલનન્દનમ્। પિતૃલોકાદુપાગમ્ય સર્વ ઊચુરિદં વચઃ
પછી, પ્રિય વત્સ, તેમના પૂર્વજો, પોતાના વંશજને ઓળખીને, પિતૃલોકમાંથી આવ્યા અને સૌએ મળીને એમ કહ્યું:
ઔર્વ દૃષ્ટઃ પ્રભાવસ્તે તપસોગ્રસ્ય પુત્રક। પ્રસાદં કુરુ લોકાનાં નિયચ્છ ક્રોધમાત્મનઃ
"ઔર્વ, વત્સ, તારી ભયાનક તપશ્ચર્યાનો પ્રભાવ અમે જોઈ લીધો છે; હવે જગત પર કૃપા કર, અને તારો ક્રોધ શમાવ."
નાનીશૈર્હિ તદા તાત ભૃગુભિર્ભાવિતાત્મભિઃ। વધો હ્યુપેક્ષિતઃ સર્વૈઃ ક્ષત્રિયાણાં વિહિંસતામ્
"એ સમયે, વત્સ, ભૃગુઓ, જેમનું મન શુદ્ધ હતું, તેઓ એ અટકાવી શક્યા નહોતા; બધા જ ક્ષત્રિયોથી થતા હિંસાને સહન કરી હતી."
આયુષા વિપ્રકૃષ્ટેન યદા નઃ ખેદ આવિશત્। તદાઽસ્માભિર્વધસ્તાત ક્ષત્રિયૈરીપ્સિતઃ સ્વયમ્
"જ્યારે લાંબી આયુષ્યને કારણે અમને થાક લાગ્યો, ત્યારે, વત્સ, અમારે જાતે જ ક્ષત્રિયોના હાથે મૃત્યુ ઇચ્છી હતી."
નિખાતં યચ્ચ વૈ વિત્તં કેનચિદ્ગૃગુવેશ્મનિ। વૈરાયૈવ તદા ન્યસ્તં ક્ષત્રિયાન્કોપયિષ્ણુભિઃ
"અને કોઈએ ભૃગુઓના ઘરમાં જે ધન છુપાવ્યું હતું, એ તો માત્ર ક્ષત્રિયોને ગુસ્સે કરવા માટે જ રાખવામાં આવ્યું હતું."
કિં હિ વિત્તેન નઃ કાર્યં સ્વર્ગેપ્સૂનાં દ્વિજોત્તમ। યદસ્માકં ધનાધ્યક્ષઃ પ્રભૂતં ધનમાહરત્
"અમને ધનથી શું કામ, દ્વિજશ્રેષ્ઠ, જ્યારે અમે સ્વર્ગની ઇચ્છા રાખીએ છીએ અને અમારો ધનપતિ અમને પહેલેથી જ ઘણું ધન આપી ચૂક્યો છે?"
યદા તુ મૃત્યુરાદાતું ન નઃ શક્નોતિ સર્વશઃ। તદાઽસ્માભિરયં દૃષ્ટ ઉપાયસ્તાત સંમતઃ
"જ્યારે મૃત્યુ અમને સંપૂર્ણપણે લઈ જવામાં અસમર્થ રહી, ત્યારે, વત્સ, અમે આ ઉપાયને યોગ્ય માન્યો."
આત્મહા ચ પુમાંસ્તાત ન લોકાઁલ્લભતે શુભાન્। તતોઽસ્માભિઃ સમીક્ષ્યૈવં નાત્મનાત્મા નિપાતિતઃ
"જે મનુષ્ય પોતે પોતાનો અંત કરે છે, વત્સ, તેને શુભ લોક મળતા નથી; તેથી અમે વિચાર્યું અને પોતાને પોતે નાશ કર્યો નથી."
ન ચૈતન્નઃ પ્રિયં તાત યદિદં કર્તુમિચ્છસિ। નિયચ્છેદં મનઃ પાપાત્સર્વલોકપરાભવાત્
"અને, વત્સ, તું જે કરવા માંગે છે એ અમને મનગમતું નથી; તું પાપથી, સર્વલોકના વિનાશથી, તારો મન પાછો ખેંચ."
મા વધીઃ ક્ષત્રિયાંસ્તાત ન લોકાન્સપ્ત પુત્રક। દૂષયન્તં તપસ્તેજઃ ક્રોધમુત્પતિતં જહિ
"ક્ષત્રિયોને કે સાતેય લોકોએ નાશ કરતો નહીં, વત્સ; તારી તપશ્ચર્યાનું તેજ દૂષિત ન થવા દે, ઉઠેલો ક્રોધ શમાવ."
ઉક્તવાનસ્મિ યાં ક્રોધાત્પ્રતિજ્ઞાં પિતરસ્તદા। સર્વલોકવિનાશાય ન સા મે વિતથા ભવેત્
"પિતૃઓ, મેં જે ક્રોધમાં સર્વલોકના વિનાશ માટે પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી, એ વ્યર્થ ન જાય એવી મારી ઇચ્છા છે."
વૃથારોષપ્રતિજ્ઞો વૈ નાહં જીવિતુમુત્સહે। અનિસ્તીર્ણો હિ માં રોષો દહેદગ્નિરિવારણિમ્
"મારે ખોટી રીતે ગુસ્સામાં લીધેલી પ્રતિજ્ઞા રાખીને જીવવું સહન થતું નથી; કારણ કે, અપૂરું રહેલું ગુસ્સો સુકા લાકડામાં આગ જેવી મને સળગાવે છે."
યો હિ કારણતઃ ક્રોધં સંજાતં ક્ષન્તુમર્હતિ। નાલં સ મનુજઃ સમ્યક્ ત્રિવર્ગં પરિરક્ષિતુમ્
"જે મનુષ્ય કોઈ કારણસર ગુસ્સે થાય અને પછી માફ કરી દે, એ સાચા અર્થમાં જીવનના ત્રણ મુખ્ય ધ્યેયોને સાચવી શકતો નથી."
અશિષ્ટાનાં નિયન્તા હિ શિષ્ટાનાં પરિરક્ષિતા। સ્થાને રોષઃ પ્રયુક્તઃ સ્યાન્નૃપૈઃ સર્વજિગીષુભિઃ
"જે દુશ્મનને વશ કરે છે અને સજ્જનોની રક્ષા કરે છે, એવા રાજાઓ માટે યોગ્ય સમયે ગુસ્સાનો ઉપયોગ કરવો યોગ્ય છે, જ્યારે તેઓ સર્વે પર વિજય મેળવવા ઇચ્છે છે."
અશ્રૌષમહમૂરુસ્થો ગર્ભશય્યાગતસ્તદા। આરાવં માતૃવર્ગસ્ય ભૃગૂણાં ક્ષત્રિયૈર્વધે
હું જ્યારે મારી માતાના જાંઘ પર પડેલો અને હજુ ગર્ભમાં હતો ત્યારે, ક્ષત્રિયોએ ભૃગુ સ્ત્રીઓનો સંહાર કર્યો ત્યારે તેમના રડવાનો અવાજ મેં સાંભળ્યો હતો.
સામરૈર્હિ યદા લોકે ભૃગૂણાં ક્ષત્રિયાધમૈઃ। આગર્ભોત્સાદનં ક્ષાન્તં તદા માં મન્યુરાવિશત્
જ્યારે ક્ષત્રિયોએ પોતાના સાથીઓ સાથે મળીને ભૃગુઓને ગર્ભમાં જ નાશ કરી દીધા, ત્યારે મારા અંદર ભારે ક્રોધ પેદા થયો.
પ્રકીર્ણકેશાઃ કિલ મે માતરઃ પિતરસ્તથા। ભયાત્સર્વેષુ લોકેષુ નાધિજગ્મુઃ પરાયણમ્
મારી માતાઓ અને પિતાઓનું વાળ વિખરાયેલું હતું, તેઓ બધાં ડરથી કોઈ પણ જગ્યા પર આશરો શોધી શક્યા નહોતાં.
તાન્ભૃગૂણાં યદા દારાન્કશ્ચિન્નાભ્યુપપદ્યત। માતા તદા દધારેયમૂરુણૈકેન માં શુભા
જ્યારે કોઈએ પણ ભૃગુઓની પત્નીઓને સ્વીકાર્યાં નહોતાં, ત્યારે મારી પુણ્યશાળી માતાએ મને પોતાની જાંઘમાં ધાર્યો હતો.
પ્રતિષેદ્ધા હિ પાપસ્ય યદા લોકેષુ વિદ્યતે। તદા સર્વેષુ લોકેષુ પાપકૃન્નોપપદ્યતે
જ્યારે દુનિયામાં કોઈ દુષ્કર્મને અટકાવનાર હોય છે, ત્યારે દુષ્કર્મ કરનાર ઊભો થતો નથી.
યદા તુ પ્રતિષેદ્ધારં પાપો ન લભતે ક્વચિત્। તિષ્ઠન્તિ બહવો લોકાસ્તદા પાપેષુ કર્મસુ
પણ જ્યારે દુષ્કર્મને રોકનાર કોઈ પણ જગ્યા પર મળતો નથી, ત્યારે ઘણા લોકો દુષ્કર્મોમાં જ લાગેલા રહે છે.
જાનન્નપિ ચ યઃ પાપં શક્તિમાન્ન નિયચ્છતિ। ઈશઃ સન્સોઽપિ તેનૈવ કર્મણા સંપ્રયુજ્યતે
જે વ્યક્તિ દુષ્કર્મ જાણે છે અને તેને અટકાવવાની શક્તિ ધરાવે છે, છતાં રોકતો નથી, તો એ પણ એ જ પાપમાં ભાગીદાર બને છે, ભલે તે રાજા જ કેમ ન હોય.
રાજભિશ્ચેશ્વરૈશ્ચૈવ યદિ વૈ પિતરો મમ। શક્તૈર્ન શકિતાસ્ત્રાતુમિષ્ટં મત્વેહ જીવિતમ્
મારા પિતાઓ રાજા અને ઈશ્વર હોવા છતાં, જો તેઓ શક્તિ ધરાવતા હોવા છતાં રક્ષા કરી શક્યા નહોતાં, તો આ જીવનમાં કોઈ મૂલ્ય નથી.
અત એષામહં ક્રુદ્ધો લોકાનામીશ્વરો હ્યહમ્। ભવતાં ચ વચો નાલમહં સમભિવર્તિતુમ્
આથી, હું ક્રોધિત થઈને દુનિયાનો સ્વામી બન્યો છું; હવે હું તમારું કહેવું માનવો જરૂરી નથી માનતો.
મમાપિ ચેદ્ભવેદેવમીશ્વરસ્ય સતો મહત્। ઉપેક્ષમાણસ્ય પુનર્લોકાનાં કિલ્બિષાદ્ભયમ્
જો હું પણ મહાન ઈશ્વર થઈને દુનિયાની અવગણના કરું, તો લોકોમાં પાપથી ડર ઊભો થશે.
યશ્ચાયં મન્યુજો મેઽગ્નિર્લોકાનાદાતુમિચ્છતિ। દહેદેષ ચ મામેવ નિગૃહીતઃ સ્વતેજસા
મારા અંદર જે ક્રોધની અગ્નિ છે, એ આખી દુનિયાને ભસ્મ કરવા માંગે છે; પણ જો હું તેને મારી પોતાની શક્તિથી રોકું, તો એ મને જ દાઝી નાખે.
ભવતાં ચ વિજાનામિ સર્વલોકહિતેપ્સુતામ્। તસ્માદ્વિધદ્ધ્વં યચ્છ્રેયો લોકાનાં મમ ચેશ્વરાઃ
હું જાણું છું કે તમે બધા જગતના કલ્યાણની ઈચ્છા રાખો છો; તેથી, હે સ્વામીઓ, જે જગત અને મારા માટે શ્રેષ્ઠ હોય એ કરો.