ખનતાઽધિગતં વિત્તં કેનચ્ચિદ્ધૃગુવેશ્મનિ। તદ્વિત્તં દદૃશુઃ સર્વે સમેતાઃ ક્ષત્રિયર્ષભાઃ
—કોઈએ ખોદતી વખતે ભૃગુના ઘરમાં શોધી કાઢ્યું; અને બધા એકઠા થયેલા ક્ષત્રિય રાજાઓએ એ ધન જોયું.
અવમન્ય તતઃ ક્રોધાદ્ભૃગૂંસ્તાઞ્છરણગતાન્। નિજઘ્નુઃ પરમેષ્વાસાઃ સર્વાંસ્તાન્નિશિતૈઃ શરૈઃ
પછી, આશ્રય લીધેલા ભૃગુઓને અવગણના કરીને, એ પરાક્રમી ધનુર્ધારો ક્ષત્રિયોએ ક્રોધથી તીખા બાણોથી બધાં ભૃગુઓને મારી નાખ્યા.
આગર્ભાદવકૃન્તન્તશ્ચેરુઃ સર્વાં વસુન્ધરામ્। તત ઉચ્છિદ્યમાનેષુ ભૃગુષ્વેવં ભયાત્તદા
ભૃગુઓને ગર્ભમાં જ મારી નાખવામાં આવ્યા અને તેઓ આખી ધરતી પર ફરી વળ્યા; એ રીતે ભયના કારણે ભૃગુઓનો નાશ થતો હતો.
ભૃગુપત્ન્યો ગિરિં દુર્ગં હિમવન્તં પ્રપેદિરે। તાસામન્યતમા ગર્ભં ભયાદ્દધ્રે મહૌજસમ્
ભૃગુઓની પત્નીઓ હિમાલયના દુર્ગમ પર્વતોમાં છુપાઈ ગઈ; એમાંની એકે ભયના કારણે પોતાના ગર્ભમાં મહાન તેજસ્વી પુત્રને ધારણ કર્યો.
ઊરુણૈકેન વાભોરૂર્ભર્તુઃ કુલવિવૃદ્ધયે। તં ગર્ભમુપલભ્યાશુ બ્રાહ્મણ્યેકા ભયાર્દિતા
પતિના વંશની રક્ષા માટે એ સ્ત્રીએ એ બાળકને પોતાના જાંઘમાં છુપાવ્યો; એ ગર્ભની વાત જાણીને એક બ્રાહ્મણ સ્ત્રી ભયથી તરત જ—
ગત્વા વૈ કથયામાસ ક્ષત્રિયાણામુપહ્વરે। તતસ્તે ક્ષત્રિયા જગ્મુસ્તં ગર્ભં હન્તુમુદ્યતાઃ
એ સ્ત્રી એકાંતમાં ક્ષત્રિયોને જઈને એ વાત કહી; ત્યારે એ ક્ષત્રિયો એ ગર્ભને મારી નાખવા માટે નીકળી પડ્યા.
દદૃશુર્બ્રાહ્મણીં તેઽથ દીપ્યમાનાં સ્વતેજસા। અથ ગર્ભઃ સ ભિત્ત્વોરું બ્રાહ્મણ્યા નિર્જગામ હ
એ ક્ષત્રિયો એ બ્રાહ્મણ સ્ત્રીને પોતાના તેજથી પ્રગટતી જોઈ; ત્યારે એ બાળક એ સ્ત્રીની જાંઘ ફાડી બહાર આવ્યો.
મુષ્ણન્દૃષ્ટીઃ ક્ષત્રિયાણાં મધ્યાહ્ન ઇવ ભાસ્કરઃ। તતશ્ચક્ષુર્વિહીનાસ્તે ગિરિદુર્ગેષુ બભ્રમુઃ
એ બાળકે મધ્યાહ્નના સૂર્ય જેવો તેજ ફેલાવી ક્ષત્રિયોની નજર છીનવી લીધી; તેથી એ અંધ બન્યા અને પર્વતોમાં ભટકવા લાગ્યા.
તતસ્તે મોઘસઙ્કલ્પા ભયાર્તાઃ ક્ષત્રિયાઃ પુનઃ। બ્રાહ્મણીં શરમં જગ્મુર્દૃષ્ટ્યર્થં તામનિન્દિતામ્
પછી એ ક્ષત્રિયો, નિષ્ફળ પ્રયાસો અને ભયથી વ્યાકુળ થઈ, ફરીથી નિર્દોષ બ્રાહ્મણ સ્ત્રી પાસે દ્રષ્ટિ પાછી મેળવવાની વિનંતી કરવા ગયા.
ઊચુશ્ચૈનાં મહાભાગાં ક્ષત્રિયાસ્તે વિચેતસઃ। જ્યોતિઃપ્રહીણા દુઃખાર્તાઃ શાન્તાર્ચિષ ઇવાગ્નયઃ
એ ક્ષત્રિયો, અજ્ઞાની અને પ્રકાશ વિહોણા બની, મહાન ભાગ્યશાળી બ્રાહ્મણ સ્ત્રીને દુઃખથી બોલ્યા, જેમ શાંત થયેલી અગ્નિ દુઃખી થાય છે.
ભગવત્યાઃ પ્રસાદેન ગચ્છેત્ક્ષત્રમનામયમ્। ઉપારમ્ય ચ ગચ્છેમ સહિતાઃ પાપકર્મણઃ
હે પુણ્યવતી, તમારી કૃપાથી ક્ષત્રિયો નિરોગી થઈ જાય; અમે બધા પાપી કામ છોડીને શાંતિથી અહીંથી જઈએ.
સપુત્રા ત્વં પ્રસાદં નઃ કર્તુમર્હસિ શોભને। પુનર્દૃષ્ટિપ્રદાનેન રાજ્ઞઃ સંત્રાતુમર્હસિ
તમારા પુત્ર સાથે, હે સુંદર સ્ત્રી, કૃપા કરીને અમારે પર દયા કરો; અમને ફરીથી દ્રષ્ટિ આપીને રાજાઓનું રક્ષણ કરો.
ગન્ધર્વ ઉવાચ
ગંધર્વે કહ્યું:
તેન ચક્ષૂંષિ વસ્તાતા વ્યક્તં કોપાન્મહાત્મના। સ્મરતા નિહતાન્બન્ધૂનાદત્તાનિ ન સંશયઃ
એ મહાન આત્માએ, પોતાના મારેલા સગાંને યાદ કરીને અને ગુસ્સામાં, ચોક્કસપણે તમારી દ્રષ્ટિ છીનવી લીધી — એમાં કોઈ શંકા નથી.
ગર્ભાનપિ યદા યૂયં ભૃગૂણાં ઘ્નત પુત્રકાઃ। તદાયમૂરુણા ગર્ભો મયા વર્ષશતં ધૃતઃ
જ્યારે તમે, હે રાજકુમારો, ભૃગુઓના ગર્ભસ્થ બાળકોને પણ મારી નાખ્યા, ત્યારે મેં આ બાળકને મારી જાંઘમાં સો વર્ષ સુધી ધારણ કર્યો હતો.
ષડઙ્ગશ્ચાખિલો વેદ ઇમં ગર્ભસ્થમેવ હ। વિવેશ ભૃગુવંશસ્ય ભૂયઃ પ્રિયચિકીર્ષયા
છહ અંગવાળો આખો વેદ એ ગર્ભમાં રહેલા બાળકમાં પ્રવેશી ગયો, ભૃગુ વંશનું કલ્યાણ થાય એ ઈચ્છા રાખીને.
સોઽયં પિતૃવધાદ્વ્યક્તં ક્રોધાદ્વો હન્તુમિચ્છતિ। તેજસા તસ્ય દિવ્યેન ચક્ષૂંષિ મુષિતાનિ વઃ
પિતૃઓના વધના કારણે એ સ્પષ્ટ છે કે એ ગુસ્સામાં તમને નાશ કરવા ઈચ્છે છે; તેના દિવ્ય તેજથી તમારી દ્રષ્ટિ છીનવાઈ ગઈ.
તમેવ યૂયં યાચધ્વમૌર્વં મમ સુતોત્તમમ્। અયં વઃ પ્રણિપાતેન તુષ્ટો દૃષ્ટીઃ પ્રદાસ્યતિ
તમે મારા શ્રેષ્ઠ પુત્ર ઔર્વ પાસે જાઓ; જો તમે તેને વંદન કરશો તો એ પ્રસન્ન થઈને તમારી દ્રષ્ટિ પાછી આપશે.
એવમુક્તાસ્તતઃ સર્વે રાજાનસ્તે તમૂરુજમ્। ઊચુઃ પ્રસીદેતિ તદા પ્રસાદં ચ ચકાર સઃ
આ રીતે સાંભળીને બધા રાજાઓ ઔર્વ પાસે ગયા અને કૃપા માગી; ત્યારે ઔર્વે તેમને કૃપા આપી.
અનેનૈવ ચ વિખ્યાતો નામ્ના લોકેષુ સત્તમઃ। સ ઔર્વ ઇતિ વિપ્રર્ષિરૂરું ભિત્ત્વા વ્યજાયત
એ નામથી એ મહાન ઋષિ જગતમાં પ્રસિદ્ધ થયો; એ રીતે ઔર્વ ઋષિ, જાંઘ ફાડી જન્મ્યો હતો.
ચક્ષૂંષિ પ્રતિલભ્યાથ પ્રતિજગ્મુસ્તતો નૃપાઃ। ભાર્ગવસ્તુ મુનિર્મેને સર્વલોકપરાભવમ્
પછી રાજાઓએ ફરીથી પોતાની આંખોની જ્યોત મેળવી અને ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા; પણ ભૃગુ વંશના મુનિએ આ ઘટનાને આખા જગતની હાર ગણાવી.
સ ચક્રે તાત લોકાનાં વિનાશાય મતિં તદા। સર્વેષામેવ કાર્ત્સ્ન્યેન મનઃ પ્રવણમાત્મનઃ
એ સમયે, પ્રિય વત્સ, તેમણે આખા સંસારના વિનાશનો નિશ્ચય કર્યો; તેમનું મન સંપૂર્ણપણે એ દિશામાં વળી ગયું.
ઇચ્છન્નપચિતિં કર્તું ભૃગૂણાં ભૃગુનન્દનઃ। સર્વલોકવિનાશાય તપસા સહતૈધિતઃ
ભૃગુઓનું બદલો લેવા ઇચ્છતા, ભૃગુ કુળના આનંદરૂપે, તેજસ્વી તપશ્ચર્યાથી તેમણે બધા લોકોએ નાશ કરવા આરંભ કર્યો.
તાપયામાસ તાઁલ્લોકાન્સદેવાસુરમાનુષાન્। તપસોગ્રેણ મહતા નન્દયિષ્યન્પિતામહાન્
તેમણે દેવો, અસુરો અને મનુષ્યો સહિત બધા લોકોએ ભારે તપશ્ચર્યાથી દુઃખ આપવાનું શરૂ કર્યું, પોતાના પૂર્વજોને પ્રસન્ન કરવા માટે.
તતસ્તં પિતરસ્તાત વિજ્ઞાય કુલનન્દનમ્। પિતૃલોકાદુપાગમ્ય સર્વ ઊચુરિદં વચઃ
પછી, પ્રિય વત્સ, તેમના પૂર્વજો, પોતાના વંશજને ઓળખીને, પિતૃલોકમાંથી આવ્યા અને સૌએ મળીને એમ કહ્યું:
ઔર્વ દૃષ્ટઃ પ્રભાવસ્તે તપસોગ્રસ્ય પુત્રક। પ્રસાદં કુરુ લોકાનાં નિયચ્છ ક્રોધમાત્મનઃ
"ઔર્વ, વત્સ, તારી ભયાનક તપશ્ચર્યાનો પ્રભાવ અમે જોઈ લીધો છે; હવે જગત પર કૃપા કર, અને તારો ક્રોધ શમાવ."
નાનીશૈર્હિ તદા તાત ભૃગુભિર્ભાવિતાત્મભિઃ। વધો હ્યુપેક્ષિતઃ સર્વૈઃ ક્ષત્રિયાણાં વિહિંસતામ્
"એ સમયે, વત્સ, ભૃગુઓ, જેમનું મન શુદ્ધ હતું, તેઓ એ અટકાવી શક્યા નહોતા; બધા જ ક્ષત્રિયોથી થતા હિંસાને સહન કરી હતી."
આયુષા વિપ્રકૃષ્ટેન યદા નઃ ખેદ આવિશત્। તદાઽસ્માભિર્વધસ્તાત ક્ષત્રિયૈરીપ્સિતઃ સ્વયમ્
"જ્યારે લાંબી આયુષ્યને કારણે અમને થાક લાગ્યો, ત્યારે, વત્સ, અમારે જાતે જ ક્ષત્રિયોના હાથે મૃત્યુ ઇચ્છી હતી."
નિખાતં યચ્ચ વૈ વિત્તં કેનચિદ્ગૃગુવેશ્મનિ। વૈરાયૈવ તદા ન્યસ્તં ક્ષત્રિયાન્કોપયિષ્ણુભિઃ
"અને કોઈએ ભૃગુઓના ઘરમાં જે ધન છુપાવ્યું હતું, એ તો માત્ર ક્ષત્રિયોને ગુસ્સે કરવા માટે જ રાખવામાં આવ્યું હતું."
કિં હિ વિત્તેન નઃ કાર્યં સ્વર્ગેપ્સૂનાં દ્વિજોત્તમ। યદસ્માકં ધનાધ્યક્ષઃ પ્રભૂતં ધનમાહરત્
"અમને ધનથી શું કામ, દ્વિજશ્રેષ્ઠ, જ્યારે અમે સ્વર્ગની ઇચ્છા રાખીએ છીએ અને અમારો ધનપતિ અમને પહેલેથી જ ઘણું ધન આપી ચૂક્યો છે?"