સ્વતેજસૈવ તં શાપં કુરુ સત્યમૃષેર્વિભો। દેવાનાં ચાત્મનો ભાગં ગૃહાણ ત્વં મુખે હુતમ્
તમારા પોતાના તેજથી એ ઋષિનો શાપ પૂર્ણ કરો, હે મહાન, અને દેવો તથા તમારો ભાગ, જે યજ્ઞમાં અર્પણ થાય છે, તમારા મોઢામાં સ્વીકારો.
એવમસ્ત્વિતિ તં વહ્નિઃ પ્રત્યુવાચ પિતામહમ્। જગામ શાસનં કર્તું દેવસ્ય પરમેષ્ઠિનઃ
અગ્નિએ પિતામહને કહ્યું, 'જેમ તમે કહ્યું તેમ જ થશે,' અને પરમેશ્વરનો આદેશ પૂરો કરવા ગયા.
દેવર્ષયશ્ચ મુદિતાસ્તતો જગ્મુર્યથાગતમ્। ઋષયશ્ચ યથા પૂર્વં ક્રિયાઃ સર્વાઃ પ્રચક્રિરે
દેવ ઋષિઓ આનંદિત થઈને જેમ આવ્યા હતા તેમ જ પાછા ગયા; અને ઋષિઓએ પહેલાં જે રીતે બધાં કર્મો કર્યા હતા, એ જ રીતે ફરી કર્યા.
દિવિ દેવા મુમુદિરે ભૂતસઙ્ઘાશ્ચ લૌકિકાઃ। અગ્નિશ્ચ પરમાં પ્રીતિમવાપ હતકલ્મષઃ
દેવતાઓ સ્વર્ગમાં ખુશ થયા, અને લોકિક જીવોની ટોળકીઓ પણ આનંદિત થઈ; અગ્નિ પાપમુક્ત થઈને સર્વોચ્ચ સંતોષ પામ્યા.
એવં સ ભગવાઞ્છાપં લેભેઽગ્નિર્ભૃગુતઃ પુરા। એવમેષ પુરા વૃત્ત હતિહાસોઽગ્નિશાપજઃ। પુલોમ્નશ્ચ વિનાશોઽયં ચ્યવનસ્ય ચ સંભવઃ
આ રીતે, પ્રાચીન સમયમાં, ભગવાન અગ્નિએ ભૃગુનો શાપ મેળવ્યો હતો; એ જ રીતે, હતિનો હાસ્ય, અગ્નિનો શાપ, પુલોમનનો વિનાશ અને ચ્યવનનો જન્મ, આ બધું પહેલાં બન્યું હતું.
સ ચાપિ ચ્યવનો બ્રહ્મન્ભાર્ગવોઽજનયત્સુતમ્। સુકન્યાયાં મહાત્માનં પ્રમતિં દીપ્તતેજસમ્
અને ચ્યવન, હે બ્રાહ્મણ, ભૃગુવંશી, સુકન્યાથી એક પુત્ર પેદા કર્યો, જે મહાન આત્મા અને તેજસ્વી પ્રમતિ હતો.
પ્રમતિસ્તુ રુરું નામ ઘૃતાચ્યાં સમજીજનત્। રુરુઃ પ્રમદ્વરાયાં તુ શુનકં સમજીજનમ્
પ્રમતિએ ઘૃતાચીથી રૂરુ નામનો પુત્ર પેદા કર્યો; અને રૂરુએ પ્રમદ્વરા પાસેથી શુનક નામનો પુત્ર પેદા કર્યો.
શુનકસ્તુ મહાસત્વઃ સર્વભાર્ગવનન્દનઃ। જાતસ્તપસિ તીવ્રે ચ સ્થિતઃ સ્થિરયશાસ્તતઃ
શુનક, જે મહાન આત્મા અને સર્વ ભૃગુઓના આનંદदाता હતા, તે જન્મ્યા અને કઠોર તપમાં સ્થિર રહીને કાયમ માટે યશ મેળવ્યો.
તસ્ય બ્રહ્મન્રુરોઃ સર્વં ચરિતં ભૂરિતેજસઃ। વિસ્તરેણ પ્રવક્ષ્યામિ તચ્છૃણુ ત્વમશેષતઃ
હે બ્રાહ્મણ, હવે હું તમને રૂરુના સમગ્ર જીવનની વાત વિગતે કહું છું, જે ખૂબ તેજસ્વી છે; તમે એ બધું ધ્યાનથી સાંભળો.
ઋષિરાસીન્મહાન્પૂર્વં તપોવિદ્યાસમન્વિતઃ। સ્થૂલકેશ ઇતિ ખ્યાતઃ સર્વભૂતહિતે રતઃ
એક વખત, એક મહાન ઋષિ હતા, જેઓ તપ અને જ્ઞાનથી યુક્ત હતા, અને 'સ્થૂલકેશ' નામે જાણીતા હતા; તેઓ સર્વ જીવોના કલ્યાણમાં રત હતા.
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ મેનકાયાં પ્રજજ્ઞિવાન્। ગન્ધર્વરાજો વિપ્રર્ષે વિશ્વાવસુરિતિ સ્મૃતઃ
એ જ સમયે, હે ઋષિ, ગંધર્વોના રાજા, જે 'વિશ્વાવસુ' તરીકે ઓળખાતા હતા, મેનકાથી જન્મ્યા.
અપ્સરા મેનકા તસ્ય તં ગર્ભં ભૃગુનન્દન। ઉત્સસર્જ યથાકાલં સ્થૂલકેશાશ્રમં પ્રતિ
મેનકા, એ અપ્સરા, યોગ્ય સમયે, એ પુત્રને, હે ભૃગુનંદન, પોતાના ગર્ભમાંથી બહાર કાઢીને, સ્થૂલકેશના આશ્રમ તરફ મોકલ્યો.
ઉત્સૃજ્ય ચૈવ તં ગર્ભં નદ્યાસ્તીરે જગામ સા। અપ્સરા મેનકા બ્રહ્મન્નિર્દયા નિરપત્રપા
મેનકા એ નદીના કિનારે એ ગર્ભને છોડી દીધો અને, હે બ્રાહ્મણ, દયાવિહિન અને શરમ વગર ત્યાંથી ચાલી ગઈ.
કન્યામમરગર્ભાભાં જ્વલન્તીમિવ ચ શ્રિયા। તાં દદર્શ સમુત્સૃષ્ટાં નદીતીરે મહાનૃષિઃ
મહાન ઋષિએ નદીના કિનારે છોડી દેવાયેલી એ કન્યાને જોયી, જે અમર લોકોના ગર્ભ જેવી તેજસ્વી અને સુંદર હતી.
સ્થૂલકેશઃ સ તેજસ્વી વિજને બન્ધુવર્જિતામ્। સ તાં દૃષ્ટ્વા તદા કન્યાં સ્થૂલકેશો મહાદ્વિજઃ
તે તેજસ્વી અને મહાન બ્રાહ્મણ, સ્થૂલાકેશ, એ કન્યાને એકલાં, જંગલમાં, કોઈ સગા વગર જોઈ.
જગ્રાહ ચ મુનિશ્રેષ્ઠઃ કૃપાવિષ્ટઃ પુપોષ ચ। વવૃધે સા વરારોહા તસ્યાશ્રમપદે શુભે
મુનિશ્રેષ્ઠ એ દયાથી ભરપૂર થઈ એ કન્યાને અપનાવી અને ઉછેરી; એ સુંદર કન્યા તેના આશ્રમમાં વધતી ગઈ.
જાતકાદ્યાઃ ક્રિયાશ્ચાસ્યા વિધિપૂર્વં યથાક્રમમ્। સ્થૂલકેશો મહાભાગશ્ચકાર સુમહાનૃષિઃ
સ્થૂલાકેશ એ મહાન ઋષિએ, નિયમ પ્રમાણે અને યોગ્ય ક્રમમાં, જન્મથી લઈને તમામ વિધિઓ એ કન્યાને કરાવી.
પ્રમદાભ્યો વરા સા તુ સત્ત્વરૂપગુણાન્વિતા। તતઃ પ્રમદ્વરેત્યસ્યા નામ ચક્રે મહાનૃષિઃ
સુંદરતા, સ્વરૂપ અને ગુણોથી અન્ય સ્ત્રીઓથી શ્રેષ્ઠ એ કન્યાને મહાન ઋષિએ 'પ્રમદ્વરા' નામ આપ્યું.
તામાશ્રમપદે તસ્ય રુરુર્દૃષ્ટ્વા પ્રમદ્વરામ્। બભૂવ કિલ ધર્માત્મા મદનોપહતસ્તદા
તેના આશ્રમમાં પ્રમદ્વરાને જોઈને, ધર્મપ્રિય રુરુ એ પ્રેમથી ઘેરાઈ ગયો.
પિતરં સખિભિઃ સોઽથ શ્રાવયામાસ ભાર્ગવમ્। પ્રમતિશ્ચાભ્યયાચત્તાં સ્થૂલકેશં યશસ્વિનમ્
પછી રુરુએ પોતાના પિતા, ભૃગુ વંશી, અને મિત્રોને આ વાત જણાવી; અને પ્રમતિએ પ્રસિદ્ધ સ્થૂલાકેશ પાસે એ કન્યાને માંગવા ગયો.
તતઃ પ્રાદાત્પિતા કન્યાં રુરવે તાં પ્રમદ્વરામ્। વિવાહં સ્થાપયિત્વાગ્રે નક્ષત્રે ભગદૈવતે
પછી પિતાએ એ કન્યા, પ્રમદ્વરા, રુરુને આપી, શુભ નક્ષત્ર અને દેવતાઓના સંયોજનમાં લગ્ન નક્કી કર્યો.
તતઃ કતિપયાહસ્ય વિવાહે સમુપસ્થિતે। સખીભિઃ ક્રીડતી સાર્ધં સા કન્યાવરવર્ણિની
કેટલાંક દિવસો પછી, લગ્ન નજીક આવ્યા ત્યારે, એ સુંદર કન્યા પોતાના સખીઓ સાથે રમતી હતી.
નાપશ્યત્સંપ્રસુપ્તં વૈ ભુજંગં તિર્યગાયતમ્। પદા ચૈનં સમાક્રામન્મુમૂર્ષુઃ કાલચોદિતા
એ કન્યાએ રસ્તામાં ઊંઘતો અને લંબાઈમાં પડેલો સાપ જોયો નહીં, અને કાળના પ્રેરણે, મૃત્યુની ઈચ્છા સાથે, પગથી એ પર ચાલીને ગઈ.
સ તસ્યાઃ સંપ્રમત્તાયાશ્ચોદિતઃ કાલધર્મણા। વિષોપલિપ્તાન્દશનાન્ભૃશમઙ્ગે ન્યપાતયત્
કન્યા બેધ્યાન હતી, ત્યારે કાળના નિયમથી ઉદભવેલા એ સાપે, ઝેરી દાંતથી તેના શરીર પર જોરદાર દંશ કર્યો.
સા દષ્ટા તેન સર્પેણ પપાત સહસા ભુવિ। વિવર્ણા વિગતશ્રીકા ભ્રષ્ટાભરણચેતના
સાપના દંશથી એ કન્યા અચાનક જમીન પર પડી ગઈ; એનો રંગ ઉડી ગયો, સુંદરતા ગુમાવી, આભૂષણો અને ચેતના પણ ગુમાવી.
નિરાનન્દકરી તેષાં બન્ધૂનાં મુક્તમૂર્ધજા। વ્યસુરપ્રેક્ષણીયા સા પ્રેક્ષણીયતમાઽભવત્
એ loosen થયેલા વાળવાળી, જીવ વગરની, હવે દેખાવા યોગ્ય ન રહી, અને પોતાના સગાઓ માટે દુઃખનું કારણ બની, જ્યારે પહેલાં એ સૌથી સુંદર હતી.
પ્રસુપ્તેવાભવચ્ચાપિ ભુવિ સર્પવિષાર્દિતા। ભૂયો મનોહરતરા બભૂવ તનુમધ્યમા
સાપના ઝેરથી એ જમીન પર સૂતી જેવી પડી રહી, અને એના પાતળા શરીરમાં વધુ આકર્ષણ આવી ગયું.
દદર્શ તાં પિતા ચૈવ યે ચૈવાન્યે તપસ્વિનઃ। વિચેષ્ટમાનાં પતિતાં ભૂતલે પદ્મવર્ચસમ્
એના પિતા અને અન્ય તપસ્વીઓએ, એ કન્યાને જમીન પર પડેલી અને તડપતી, કમળ જેવી તેજસ્વી જોઈ.
તતઃ સર્વે દ્વિજતરાઃ સમાજગ્મુઃ કૃપાન્વિતાઃ। સ્વસ્ત્યાત્રેયો મહાજાનુઃ કુશિકઃ શઙ્ખમેખલઃ
પછી બધા શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, દયાથી ભરપૂર થઈ, ત્યાં એકત્ર થયા: સ્વસ્ત્યાત્રેય, મહાજાનુ, કુશિક અને શંખમેખલ.
ઉદ્દાલકઃ કઠશ્ચૈવ શ્વેતશ્ચૈવ મહાયશાઃ। ભરદ્વાજઃ કૌણકૃત્સ્ય આર્ષ્ટિષેણોઽથ ગૌતમઃ
ઉદ્દાલક, કઠ, મહાયશસ્વી શ્વેત, ભરદ્વાજ, કૌણકૃત્સ, ઋષ્ટિશેન અને ગૌતમ પણ આવ્યા.