તમાપતન્તં સંપ્રેક્ષ્ય વસિષ્ઠો ભગવાનૃષિઃ। વારયામાસ તેજસ્વી હુઙ્કારેણૈવ ભારત
એને દોડી આવતો જોઈને, તેજસ્વી ઋષિ વસિષ્ઠજીએ માત્ર 'હું' ઉચ્ચારીને એને અટકાવ્યો.
મન્ત્રપૂતેન ચ પુનઃ સ તમભ્યુક્ષ્ય વારિણા। મોક્ષયામાસ વૈ શાપાત્તસ્માદ્યોગાન્નરાધિપમ્
પછી, મંત્રથી પવિત્ર કરેલા પાણીથી ફરીથી છાંટીને, પોતાના યોગબળે એ રાજાને શાપમાંથી મુક્ત કર્યો.
સ હિ દ્વાદશ વર્ષાણિ વાસિષ્ઠસ્યૈવ તેજસા। ગ્રસ્ત આસીદ્ગ્રહેણેવ પર્વકાલે દિવાકરઃ
વસિષ્ઠજીના તેજ downstairs, એ બાર વર્ષ સુધી ગ્રહે ગ્રસ્ત થયેલા સૂર્ય જેવો બંધાયો હતો.
રક્ષસા વિપ્રમુક્તોઽથ સ નૃપસ્તદ્વનં મહત્। તેજસા રઞ્જયામાસ ન્ધ્યાભ્રમિવ ભાસ્કરઃ
રાક્ષસથી મુક્ત થયા પછી, એ રાજાએ પોતાના તેજથી એ મહાન વનને સાંજના વાદળમાં રંગાતા સૂર્ય જેવો પ્રકાશિત કર્યું.
પ્રતિલભ્ય તતઃ સંજ્ઞામભિવાદ્ય કૃતાઞ્જલિઃ। ઉવાચ નૃપતિઃ કાલે વસિષ્ઠમૃષિસત્તમમ્
પછી, સંજ્ઞાન પાછું મળતાં, એ રાજાએ હાથ જોડીને વંદન કર્યું અને યોગ્ય સમયે શ્રેષ્ઠ ઋષિ વસિષ્ઠજીને કહ્યું.
સૌદાસોઽહં મહાભાગ યાજ્યસ્તે મુનિસત્તમ। અસ્મિન્કાલે યદિષ્ટં તે બ્રૂહિ કિં કરવાણિ તે
હે મહાભાગ, હું સૌદાસ છું, જેને તમે યજ્ઞ કરાવ્યો હતો, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ; આ સમયે તમને જે ઇચ્છા હોય એ કહો—હું શું કરું?
વૃત્તમેતદ્યથાકાલં ગચ્છ રાજ્યં પ્રશાધિ વૈ। બ્રાહ્મણં તુ મનુષ્યેન્દ્ર માઽવમંસ્થાઃ કદાચન
તમે યોગ્ય રીતિએ વર્તન કરો અને રાજ્ય સારી રીતે ચલાવો; પણ, રાજન, ક્યારેય બ્રાહ્મણને નાની નજરે ન જુઓ.
નાવમંસ્યે મહાભાગ કદાચિદ્બ્રાહ્મણર્ષભાન્। ત્વન્નિદેશે સ્થિતઃ સમ્યક્ પૂજયિષ્યામ્યહં દ્વિજાન્
હે ભાગ્યશાળી, હું ક્યારેય શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને અવગણતો નહીં; તમારી આજ્ઞા હેઠળ રહીને, હું દ્વિજોને યોગ્ય રીતે સન્માન આપીશ.
ઇક્ષ્વાકૂણાં ચ યેનાહમનૃણઃ સ્યાં દ્વિજોત્તમ। તત્ત્વત્તઃ પ્રાપ્તુમિચ્છામિ સર્વવેદવિદાં વર
હે સર્વ વેદ જાણનારા શ્રેષ્ઠ, હું તમારી પાસેથી એ જવું છું, જેના દ્વારા હું ઇક્ષ્વાકુ વંશનો ઋણ મુક્ત થઈ શકું, હે ઉત્તમ બ્રાહ્મણ.
અપત્યાયેપ્સિતાય ત્વં મહિષીં ગન્તુમર્હસિ। શીલરૂપગુણોપેતામિક્ષ્વાકુકુલવૃદ્ધયે
વંશ વધારવા માટે, તમે સારા સ્વભાવ, રૂપ અને ગુણોથી યુક્ત રાણી પાસે જાઓ, જેથી ઇક્ષ્વાકુ કુળની વૃદ્ધિ થાય.
દદાનીત્યેવ તં તત્ર રાજાનં પ્રત્યુવાચ હ। વસિષ્ઠઃ પરમેષ્વાસં સત્યસન્ધો દ્વિજોત્તમઃ
ત્યાં વસીષ્ઠ મહર્ષિએ, સત્યનિષ્ઠ અને શ્રેષ્ઠ ધનુર્ધર, રાજાને કહ્યું: 'હું આપું છું.'
તતઃ પ્રતિયયૌ કાલે વસિષ્ઠઃ સહ તેન વૈ। ખ્યાતાં પુરીમિમાં લોકેષ્વયોધ્યાં મનુજેશ્વર
પછી યોગ્ય સમયે, વસીષ્ઠ મહર્ષિ રાજા સાથે મળીને, હે મનુષ્યોના સ્વામી, જગતમાં પ્રસિદ્ધ એવા અયોધ્યા શહેરમાં આવ્યા.
તં પ્રજાઃ પ્રતિમોદન્ત્યઃ સર્વાઃ પ્રત્યુદ્ગતાસ્તદા। વિપાપ્માનં મહાત્માનં દિવૌકસ ઇવેશ્વરમ્
ત્યારે બધા પ્રજાજનો આનંદિત થઈને, પાપરહિત અને મહાન આત્મા એવા રાજાને મળવા બહાર આવ્યા, જેમ દેવતાઓ પોતાના સ્વામીનું સ્વાગત કરે છે.
સુચિરાય મનુષ્યેન્દ્રો નગરીં પુણ્યલક્ષણામ્। વિવેશ સહિતસ્તેન વસિષ્ઠેન મહર્ષિણા
લાંબા સમય પછી, રાજા મહર્ષિ વસીષ્ઠ સાથે, શુભ લક્ષણો ધરાવતી એ પવિત્ર નગરીમાં પ્રવેશ્યા.
દદૃશુસ્તં મહીપાલમયોધ્યાવાસિનો જનાઃ। પુરોહિતેન સહિતં દિવાકરમિવોદિતમ્
અયોધ્યાના લોકો એ રાજાને પોતાના પુરોહિત સાથે જોઈને, જાણે સૂર્ય ઉગ્યો હોય એમ અનુભવ્યા.
સ ચ તાં પૂરયામાસ લક્ષ્મ્યા લક્ષ્મીવતાં વરઃ। અયોધ્યાં વ્યોમ શીતાંશુઃ શરત્કાલ ઇવોદિતઃ
શ્રીથી ભરપૂર એ શ્રેષ્ઠ પુરુષે અયોધ્યાને તેજથી ભરપૂર કરી, જાણે શરદ ઋતુનો ચાંદો આકાશમાં ઉગ્યો હોય.
સંસક્તિમૃષ્ટપન્થાનં પતાકાધ્વજશોભિતમ્। મનઃ પ્રહ્લાદયામાસ તસ્ય તત્પુરમુત્તમમ્
સાફ અને સુંદર રસ્તાઓ, ધ્વજ અને ફલગાઓથી શોભાયમાન એ શ્રેષ્ઠ નગરએ રાજાના મનને આનંદિત કરી દીધું.
તુષ્ટપુષ્ટજનાકીર્ણા સા પુરી કુરુનન્દન। અશોભત તદા તેન શક્રેણેવામરાવતી
સંતોષી અને સુખી પ્રજાથી ભરેલી એ નગરી, એ સમયે રાજાના કારણે, હે કુરુનંદન, જાણે ઇન્દ્રથી અમરાવતી શોભે છે તેમ તેજસ્વી લાગી.
તતઃ પ્રવિષ્ટે રાજર્ષૌ તસ્મિંસ્તત્પુરમુત્તમમ્। રાજ્ઞસ્તસ્યાજ્ઞયા દેવી વસિષ્ઠમુપચક્રમે
પછી જ્યારે એ રાજર્ષિ એ શ્રેષ્ઠ નગરીમાં પ્રવેશ્યા, ત્યારે રાજાની આજ્ઞાથી રાણી વસીષ્ઠ મહર્ષિ પાસે ગઈ.
ઋતાવથ મહર્ષિસ્તુ સંબભૂવ તયા સહ। દેવ્યા દિવ્યેન વિધિના વસિષ્ઠઃ શ્રેષ્ઠભાગૃષિઃ
પછી ઋતુ અનુસાર, મહર્ષિ વસીષ્ઠ એ દેવીઓના નિયમ પ્રમાણે રાણી સાથે સંયોગ કર્યો.
તતસ્તસ્યાં સમુત્પન્ને ગર્ભે સ મુનિસત્તમઃ। રાજ્ઞાભિવાદિતસ્તેન જગામ મુનિરાશ્રમમ્
પછી જ્યારે રાણી ગર્ભવતી થઈ, ત્યારે એ શ્રેષ્ઠ મુનિ, રાજાના સન્માન પછી, પોતાના આશ્રમમાં પરત ગયા.
દીર્ઘકાલેન સા ગર્ભં સુષુવે ન તુ તં યદા। તદા દેવ્યશ્મના કુક્ષિં નિર્બિભેદ યશસ્વિની
લાંબા સમય સુધી ગર્ભ ધારણ કર્યા પછી પણ જ્યારે સંતાન જન્મ્યું નહીં, ત્યારે પ્રસિદ્ધ રાણીએ પથ્થરથી પોતાનું પેટ ફાડી નાખ્યું.
તતો દ્વાદશમે વર્ષે સ જજ્ઞે પુરષર્ષભઃ। અશ્મકો નામ રાજર્ષિઃ પૌદન્યં યો ન્યવેશયત્
પછી બારમા વર્ષે, એ રાજકુમારોમાં શ્રેષ્ઠ એવા અશ્મક નામના રાજર્ષિનો જન્મ થયો, જેઓએ પૌદન્ય નગર વસાવ્યું.
આશ્રમસ્થા તતઃ પુત્રમદૃશ્યન્તી વ્યજાયત। શક્તેઃ કુલકરં રાજન્ દ્વિતીયમિવ શક્તિનમ્
પછી આશ્રમમાં રહેતી અદૃશ્યંતીએ પુત્રને જન્મ આપ્યો, જે શક્તિના વંશને વધારનાર અને જાણે બીજાં શક્તિ જેવા હતા, હે રાજન.
જાતકર્માદિકાસ્તસ્ય ક્રિયાઃ સ મુનિસત્તમઃ। પૌત્રસ્ય ભરતશ્રેષ્ઠ ચકાર ભગવાન્સ્વયમ્
હે ભરતકુળના શ્રેષ્ઠ, તે મહાન ઋષિએ પોતાના પૌત્ર માટે જન્મથી શરૂ થતી બધી વિધિઓ પોતે જ કરી.
પરાસુઃ સ યતસ્તેન વસિષ્ઠઃ સ્થાપિતો મુનિઃ। ગર્ભસ્થેન તતો લોકે પરાશર ઇતિ સ્મૃતઃ
પિતાએ પરલોક પામ્યા પછી વશિષ્ઠ ઋષિએ તેની દેખરેખ લીધી. એ સમયે તે માતાના ગર્ભમાં હતો, એટલે જગતમાં તેને પરાશર કહેવામાં આવ્યો.
અમન્યત સ ધર્માત્મા વસિષ્ઠં પિતરં મુનિઃ। જન્મપ્રભૃતિ તસ્મિંસ્તુ પિતરીવાન્વવર્તત
તે ધર્મનિષ્ઠ ઋષિએ વશિષ્ઠને પોતાના પિતા સમાન માન્યા અને જન્મથી જ પિતા જેવી જ ભાવના રાખી વર્તન કર્યું.
સ તાત ઇતિ વિપ્રર્ષિં વસિષ્ઠં પ્રત્યભાષત। માતુઃ સમક્ષં કૌન્તેય અદૃશ્યન્ત્યાઃ પરન્તપ
કૌંતેય, માતા અદૃશ્યંતી સામે તેણે વશિષ્ઠ મહર્ષિને 'પિતા' કહી સંબોધ્યા.
તાતેતિ પરિપૂર્ણાર્થં તસ્ય તન્મધુરં વચઃ। અદૃશ્યન્ત્યશ્રુપૂર્ણાક્ષી શૃણ્વતી તમુવાચ હ
જ્યારે તેણે સંપૂર્ણ ભાવથી 'પિતા' કહ્યું, ત્યારે અદૃશ્યંતીની આંખોમાં આંસુ ભરાઈ આવ્યા અને એ મીઠા શબ્દો સાંભળીને તેણે પુત્રને કહ્યું.
મા તાત તાતતાતેતિ બ્રૂહ્યેનં પિતરં પિતુઃ। રક્ષસા ભક્ષિતસ્તાત તવ તાતો વનાન્તરે
મારા બાલક, તેને પિતા કહીને બોલાવશો નહીં. તારો પિતા તો જંગલમાં રાક્ષસે ભક્ષી લીધો હતો.