સા વિપાશેતિ વિખ્યાતા નદી લોકેષુ ભારત। ઋષેસ્તસ્ય નરવ્યાઘ્ર વચનાત્સત્યવાદિનઃ। ઉત્તીર્ય ચ તદા રાજન્દુઃખિતો ભગવાનૃષિઃ
એ નદી વિપાશા નામે લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે, ભારત, કારણ કે એ સત્યવંત ઋષિએ એવું કહ્યું; અને એ સમયે દુઃખી ભગવાન ઋષિ એ નદી પાર કરીને આગળ વધ્યા, રાજા.
શોકે બુદ્ધિં તદા ચક્રે ન ચૈકત્ર વ્યતિષ્ઠત। સોઽગચ્છત્પર્વતાંશ્ચૈવ સરિતશ્ચ સરાંસિ ચ
પછી, દુઃખમાં ઋષિએ મનમાં નક્કી કર્યું, પણ એક જગ્યાએ ન રોકાયા; તેઓ પર્વતો, નદીઓ અને તળાવોમાં ફરતા રહ્યા.
દૃષ્ટ્વા સ પુનરેવર્ષિર્નદીં હૈમવતીં તદા। ચણ્ડગ્રાહવતીં ભીમાં તસ્યાઃ સ્રોતસ્યપાતયત્
પછી ઋષિએ ફરી હિમાલયની ભયાનક અને ખતરનાક ઘોઘરા વાળી નદી જોઈ અને પોતાને એના પ્રવાહમાં ફેંકી દીધા.
સા તમગ્નિસં વિપ્રમનુચિન્ત્ય સરિદ્વરા। શતધા વિદ્રુતા તસ્માચ્છતદ્રુરિતિ વિશ્રુતા
પણ એ ઉત્તમ નદી એ બ્રાહ્મણને અગ્નિ સમજી, પોતે સો વહેણમાં વહેવા લાગી અને તેથી તેનું નામ સતદ્રુ પડ્યું.
તતઃ સ્થલગતં દૃષ્ટ્વા તત્રાપ્યાત્માનમાત્મના। મર્તું ન શક્યમિત્યુક્ત્વા પુવરેવાશ્રમં યયૌ
પછી, પોતાને ફરી કિનારે જોઈ, તેણે મનમાં કહ્યું કે અહીં મરવું શક્ય નથી, અને ફરીથી પોતાના આશ્રમ તરફ પાછા ગયા.
સ ગત્વા વિવિધાઞ્શૈલાન્દેશાન્બહુવિધાંસ્તથા। અદૃશન્ત્યાખ્યયા વધ્વાથાશ્રમેનુસૃતોઽભવત્
પછી તેઓ વિવિધ પર્વતો અને અનેક પ્રદેશોમાં ગયા, અને તેમની પત્ની અદૃશ્યંતી, જેમનું એ નામ હતું, તેમને પીછે પીછે જતી રહી.
અથ શુશ્રાવ સંગત્યા વેદાધ્યયનનિઃસ્વનમ્। પૃષ્ઠતઃ પરિપૂર્ણાર્થં ષડ્મિરઙ્ગૈરલઙ્કૃતમ્
પછી, એકઠા થઈને, તેણે પાછળથી વેદના પાઠનો પૂર્ણ અર્થ અને છ અંગોથી શોભિત અવાજ સાંભળ્યો.
અનુવ્રજતિ કોન્વેષ મામિત્યેવાથ સોઽબ્રવીત્। અદૃશ્યન્ત્યેવમુક્તા વૈ તં સ્નુષા પ્રત્યભાષત
પછી, જ્યારે કોઈ પીછે આવી રહ્યો છે એવું લાગ્યું, તેણે પૂછ્યું: 'આ કોણ છે જે મને પીછે આવી રહ્યો છે?' ત્યારે અદૃશ્યંતી, તેની વહુ, એમ કહીને જવાબ આપ્યો.
શક્તોભાર્યા મહાભાગ તપોયુક્તા તપસ્વિનમ્। અહમેકાકિની ચાપિ ત્વયા ગચ્છામિ નાપરઃ
હે પુણ્યવંત, તમારી પત્ની મહાન તપસ્વિ છે અને તપ માટે યોગ્ય છે; હું પણ એકલી હોવા છતાં તમારું સાથ આપીશ—બીજો કોઈ રસ્તો નથી.
પુત્રિ કસ્યૈષ સાઙ્ગસ્ય વેદસ્યાધ્યયનસ્વનઃ। પુરા સાઙ્ગસ્ય વેદસ્ય શક્તેરિવ મયા શ્રુતઃ
પુત્રી, આ સાગ સાથે વેદના પાઠનો અવાજ કોણનો છે? બહુ જૂના સમયમાં મેં આવી રીતે સાગવાળા વેદના અવાજ શક્તિજીના જેવો સાંભળ્યો હતો.
અયં કુક્ષૌ સમુત્પન્નઃ શક્તેર્ગર્ભઃ સુતસ્ય તે। સમા દ્વાદશ તસ્યેહ વેદાનભ્યસ્યતો મુને
આ બાળક, જે તારા ગર્ભમાં ઊભું થયું છે, એ શક્તિજીનો પુત્ર અને તારો દીકરો છે; એ અહીં બાર વર્ષથી વેદનો અભ્યાસ કરે છે, હે મુનિ.
એવમુક્તસ્તયા હૃષ્ટો વસિષ્ઠઃ શ્રેષ્ઠભાગૃષિઃ। અસ્તિ સન્તાનમિત્યુક્ત્વા મૃત્યોઃ પાર્થ ન્યવર્તત
એવી વાત સાંભળીને મહાન ઋષિ વસિષ્ઠજી ખૂબ આનંદિત થયા; 'મારે વંશ છે' એમ કહીને, હે પાર્થ, એ મૃત્યુ તરફથી પાછા ફરી ગયા.
તતઃ પ્રતિનિવૃત્તઃ સ તયા વધ્વા સહાનઘ। કલ્માષપાદમાસીનં દદર્શ વિજને વને
પછી, પત્ની સાથે પાછા ફર્યા પછી, હે નિર્દોષ, એણે એકાંત વનમાં કલ્માષપાદને બેઠેલા જોયા.
સ તુ દૃષ્ટ્વૈવ તં રાજા ક્રુદ્ધ ઉત્થાય ભારત। આવિષ્ટો રક્ષસોગ્રેણ ઇયેષાત્તું તદા મુનિમ્
પણ રાજાએ એને જોયા, હે ભારત, ત્યારે એ ગુસ્સે થઈ ઊભો રહ્યો, ભયાનક રાક્ષસે ઘેરાયેલો હતો અને એ મુનિને ખાવા દોડ્યો.
અદૃશ્યન્તી તુ તં દૃષ્ટ્વા ક્રૂરકર્માણમગ્રતઃ। ભયસંવિગ્નયા વાચા વસિષ્ઠમિદમબ્રવીત્
એ ક્રૂરકર્મા સામે આવતા જોઈ, એ સ્ત્રીએ, અદૃશ્ય રહી, ડરીને કાંપતી અવાજે વસિષ્ઠજીને કહ્યું.
અસૌ મૃત્યુરિવોગ્રેણ દણ્ડેન ભગવન્નિતઃ। પ્રગૃહીતેન કાષ્ઠેન રાક્ષસોઽભ્યેતિ દારુણઃ
હે ભગવન, આ ભયાનક રાક્ષસ ભયાનક લાકડી લઈને, મૃત્યુ જેવો અહીં આવી રહ્યો છે.
તં નિવારયિતું શક્તો નાન્યોઽસ્તિ ભુવિ કશ્ચન। સ્વદૃતેઽદ્ય મહાભાગ સર્વવેદવિદાં વર
આજે, હે પુણ્યવંત, બધા વેદ જાણનારા મહાન લોકોમાં શ્રેષ્ઠ, તમારાથી સિવાય બીજું કોઈ પણ એને રોકી શકે એમ નથી.
પાહિ માં ભગવન્પાપાદસ્માદ્દારુણદર્શનાત્। રાક્ષસોઽયમિહાત્તું વૈ નૂનમાવાં સમીહતે
હે ભગવન, મને આ પાપી અને ભયાનક દેખાતા રાક્ષસથી બચાવો; આ રાક્ષસ ચોક્કસ અમને અહીં ખાવા ઈચ્છે છે.
માભૈઃ પુત્રિ ન ભેતવ્યં રાક્ષસાત્તુ કથંચન। નૈતદ્રક્ષો ભયં યસ્માત્પશ્યસિ ત્વમુપસ્થિતમ્
પુત્રી, ડરશો નહીં; રાક્ષસથી તમને કોઈ રીતે ડરવાની જરૂર નથી. તું જેને જોયો એથી કોઈ ભય નથી.
રાજા કલ્માષપાદોઽયં વીર્યવાન્પ્રથિતો ભુવિ। સ એષોઽસ્મિન્વનોદ્દેશે નિવસત્યતિભીષણઃ
આ કલ્માષપાદ નામનો રાજા છે, જે પોતાની શક્તિ માટે પૃથ્વી પર પ્રસિદ્ધ છે; એ આ વનમાં બહુ ભયાનક રીતે રહે છે.
તમાપતન્તં સંપ્રેક્ષ્ય વસિષ્ઠો ભગવાનૃષિઃ। વારયામાસ તેજસ્વી હુઙ્કારેણૈવ ભારત
એને દોડી આવતો જોઈને, તેજસ્વી ઋષિ વસિષ્ઠજીએ માત્ર 'હું' ઉચ્ચારીને એને અટકાવ્યો.
મન્ત્રપૂતેન ચ પુનઃ સ તમભ્યુક્ષ્ય વારિણા। મોક્ષયામાસ વૈ શાપાત્તસ્માદ્યોગાન્નરાધિપમ્
પછી, મંત્રથી પવિત્ર કરેલા પાણીથી ફરીથી છાંટીને, પોતાના યોગબળે એ રાજાને શાપમાંથી મુક્ત કર્યો.
સ હિ દ્વાદશ વર્ષાણિ વાસિષ્ઠસ્યૈવ તેજસા। ગ્રસ્ત આસીદ્ગ્રહેણેવ પર્વકાલે દિવાકરઃ
વસિષ્ઠજીના તેજ downstairs, એ બાર વર્ષ સુધી ગ્રહે ગ્રસ્ત થયેલા સૂર્ય જેવો બંધાયો હતો.
રક્ષસા વિપ્રમુક્તોઽથ સ નૃપસ્તદ્વનં મહત્। તેજસા રઞ્જયામાસ ન્ધ્યાભ્રમિવ ભાસ્કરઃ
રાક્ષસથી મુક્ત થયા પછી, એ રાજાએ પોતાના તેજથી એ મહાન વનને સાંજના વાદળમાં રંગાતા સૂર્ય જેવો પ્રકાશિત કર્યું.
પ્રતિલભ્ય તતઃ સંજ્ઞામભિવાદ્ય કૃતાઞ્જલિઃ। ઉવાચ નૃપતિઃ કાલે વસિષ્ઠમૃષિસત્તમમ્
પછી, સંજ્ઞાન પાછું મળતાં, એ રાજાએ હાથ જોડીને વંદન કર્યું અને યોગ્ય સમયે શ્રેષ્ઠ ઋષિ વસિષ્ઠજીને કહ્યું.
સૌદાસોઽહં મહાભાગ યાજ્યસ્તે મુનિસત્તમ। અસ્મિન્કાલે યદિષ્ટં તે બ્રૂહિ કિં કરવાણિ તે
હે મહાભાગ, હું સૌદાસ છું, જેને તમે યજ્ઞ કરાવ્યો હતો, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ; આ સમયે તમને જે ઇચ્છા હોય એ કહો—હું શું કરું?
વૃત્તમેતદ્યથાકાલં ગચ્છ રાજ્યં પ્રશાધિ વૈ। બ્રાહ્મણં તુ મનુષ્યેન્દ્ર માઽવમંસ્થાઃ કદાચન
તમે યોગ્ય રીતિએ વર્તન કરો અને રાજ્ય સારી રીતે ચલાવો; પણ, રાજન, ક્યારેય બ્રાહ્મણને નાની નજરે ન જુઓ.
નાવમંસ્યે મહાભાગ કદાચિદ્બ્રાહ્મણર્ષભાન્। ત્વન્નિદેશે સ્થિતઃ સમ્યક્ પૂજયિષ્યામ્યહં દ્વિજાન્
હે ભાગ્યશાળી, હું ક્યારેય શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને અવગણતો નહીં; તમારી આજ્ઞા હેઠળ રહીને, હું દ્વિજોને યોગ્ય રીતે સન્માન આપીશ.
ઇક્ષ્વાકૂણાં ચ યેનાહમનૃણઃ સ્યાં દ્વિજોત્તમ। તત્ત્વત્તઃ પ્રાપ્તુમિચ્છામિ સર્વવેદવિદાં વર
હે સર્વ વેદ જાણનારા શ્રેષ્ઠ, હું તમારી પાસેથી એ જવું છું, જેના દ્વારા હું ઇક્ષ્વાકુ વંશનો ઋણ મુક્ત થઈ શકું, હે ઉત્તમ બ્રાહ્મણ.
અપત્યાયેપ્સિતાય ત્વં મહિષીં ગન્તુમર્હસિ। શીલરૂપગુણોપેતામિક્ષ્વાકુકુલવૃદ્ધયે
વંશ વધારવા માટે, તમે સારા સ્વભાવ, રૂપ અને ગુણોથી યુક્ત રાણી પાસે જાઓ, જેથી ઇક્ષ્વાકુ કુળની વૃદ્ધિ થાય.