તયા બદ્ધમનશ્ચક્ષુઃ પાશૈર્ગુણમયૈસ્તદા। ન ચચાલ તતો દેશાદ્બુબુધે ન ચ કિંચન
એના ગુણોના બંધનથી રાજાનું મન અને દૃષ્ટિ બંધાઈ ગઈ; એ સ્થાનેથી હલ્યો પણ નહીં અને બીજું કશું જ જાણ્યો નહીં.
અસ્યા નૂનં વિશાલાક્ષ્યાઃ સદેવાસુરમાનુષમ્। લોકં નિર્મથ્ય ધાત્રેદં રૂપમાવિષ્કૃતં કૃતમ્
નિશ્ચયે, દેવ, અસુર અને માનવોના સમગ્ર લોકને ઉથલાવીને, સર્જનહારે આ વિશાળ આંખોવાળીનું રૂપ પ્રગટ કર્યું છે.
એવં સંતર્કયામાસ રૂપદ્રવિણસંપદા। કન્યામસદૃશીં લોકે નૃપઃ સંવરણસ્તદા
એ રીતે રાજા સંવરણે વિચાર્યું કે, રૂપ, ધન અને ભાગ્યમાં, દુનિયામાં આવી બીજી કોઈ કન્યા નથી.
તાં ચ દૃષ્ટ્વૈવ કલ્યાણીં કલ્યાણાભિજનો નૃપઃ। જગામ મનસા ચિન્તાં કામબાણેન પીડિતઃ
એ શુભ કન્યાને જોઈને, શુભ વંશનો એ રાજા, મનમાં કામના તીક્ષ્ણ બાણથી વ્યાકુળ થઈ ગયો.
દહ્યમાનઃ સ તીવ્રેણ નૃપતિર્મન્મથાગ્નિના। અપ્રગલ્ભાં પ્રગલ્ભસ્તાં તદોવાચ મનોહરામ્
પ્રેમના પ્રખર અગ્નિમાં દહાયેલો એ રાજા, સામાન્ય રીતે તો નિર્ભય, પણ હવે સંકોચથી, એ મનમોહક કન્યાને બોલ્યો.
કાઽસિ કસ્યાસિ રમ્ભોરુ કિમર્થં ચેહ તિષ્ઠસિ। કથં ચ નિર્જનેઽરણ્યે ચરસ્યેકા શુચિસ્મિતે
તું કોણ છે? કોણની દીકરી છે, ઓ સુકુમારાંગી? અહીં શા માટે ઊભી છે? અને, ઓ નિર્મળ સ્મિતવાળી, આ એકાંત જંગલમાં એકલી કેમ ફરે છે?
ત્વં હિ સર્વાનવદ્યાઙ્ગી સર્વાભરણભૂષિતા। વિભૂષણમિવૈતેષાં ભૂષણાનામભીપ્સિતમ્
તારા દરેક અંગ નિર્દોષ છે અને તું સર્વાંગે આભૂષણોથી સજ્જ છે; જાણે આ આભૂષણો માટે પણ તું સૌથી વધુ ઇચ્છિત આભૂષણ છે.
ન દેવીં નાસુરીં ચૈવ ન યક્ષીં ન ચ રાક્ષસીમ્। ન ચ ભોગવતીં મન્યે ન ગન્ધવીં ન માનુષીમ્
હું માનતો નથી કે તું દેવી છે, કે અસુર સ્ત્રી છે, કે યક્ષી છે, કે રાક્ષસી છે; ને તું નાગકન્યા, ગંધર્વી કે માનવી સ્ત્રી પણ નથી.
યા હિ દૃષ્ટા મયા કાશ્ચિચ્છ્રુતા વાઽપિ વરાઙ્ગનાઃ। ન તાસાં સદૃશીં મન્યે ત્વામહં મત્તકાશિનિ
હે તેજસ્વિ, મેં જેટલી પણ સુંદર સ્ત્રીઓ જોઈ છે કે સાંભળી છે, એમાં કોઈ પણ તારી બરાબરી કરી શકે એવી નથી.
દૃષ્ટ્વૈવ ચારુવદને ચન્દ્રાત્કાન્તતરં તવ। વદનં પદ્મપત્રાક્ષં માં મથ્નાતીવ મન્મથઃ
તારો ચંદ્ર કરતા પણ તેજસ્વી અને કમળની પાંખડી જેવી આંખો ધરાવતો મુખડો જોઈને, મારા મનમાં પ્રેમની લાગણી ઉછળી આવે છે.
એવં તાં સ મહીપાલો બભાષે ન તુ સા તદા। કામાર્તં નિર્જનેઽરણ્યે પ્રત્યબાષથ કિંચન
રાજાએ એ રીતે કહ્યું, પણ એ એકાંત વનમાં, પ્રેમથી વ્યાકુળ રાજાને એ સ્ત્રીએ કંઈ જ જવાબ આપ્યો નહીં.
તતો લાલપ્યમાનસ્ય પાર્થિવસ્યાયતેક્ષણા। સૌદામિનીવ ચાભ્રેષુ તત્રૈવાન્તરધીયત
પછી, જ્યારે રાજા વિનંતી કરતો રહ્યો, ત્યારે વિશાળ આંખો ધરાવતી એ સ્ત્રી વીજળી જેવી વાદળોમાં અદૃશ્ય થઈ ગઈ.
તામન્વેષ્ટું સ નૃપતિઃ પરિચક્રામ સર્વતઃ। વનં વનજપત્રાક્ષીં ભ્રમન્નુન્મત્તવત્તદા
પછી રાજા એ કમળની આંખો ધરાવતી સ્ત્રીને શોધવા માટે આખા વનમાં પાગલની જેમ ભટકતો રહ્યો.
અપશ્યમાનઃ સ તુ તાં બહુ તત્ર વિલપ્ય ચ। નિશ્ચેષ્ટઃ પાર્થિવશ્રેષ્ઠો મુહૂર્તં સ વ્યતિષ્ઠત
એ સ્ત્રી દેખાઈ નહીં, ત્યારે રાજા ખૂબ દુઃખી થઈને રડતો રહ્યો અને થોડી ક્ષણ માટે એકસ્થાને ઊભો રહ્યો.
અથ તસ્યામદૃશ્યાયાં નૃપતિઃ કામમોહિતઃ। પાતનઃ શત્રુસઙ્ઘાનાં પપાત ધરણીતલે
પછી, જ્યારે એ સ્ત્રી અદૃશ્ય થઈ ગઈ, ત્યારે કામના કારણે મોહિત થયેલો રાજા જમીન પર પડી ગયો.
તસ્મિન્નિપતિતે ભૂમાવથ સા ચારુહાસિની। પુનઃ પીનાયતશ્રોણી દર્શયામાસ તં નૃપમ્
જ્યારે રાજા જમીન પર પડેલો હતો, ત્યારે સુંદર સ્મિત અને પહોળા કટિ ધરાવતી એ સ્ત્રી ફરી રાજા સામે દેખાઈ.
અથાબભાષે કલ્યાણી વાચા મધુરયા નૃપમ્। તં કુરૂણાં કુલકરં કામાભિહતચેતસમ્
પછી શુભલક્ષણા એ સ્ત્રીએ, કામથી વ્યાકુળ અને કુરુ વંશના ગૌરવ એવા રાજાને મીઠા શબ્દોમાં સંબોધિત કર્યો.
ઉવાચ મધુરં વાક્યં તપતી હસતીવ સા। ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ ભદ્રં તે ન ત્વમર્હસ્યરિન્દમ
તપતી, સ્મિત કરતા જેવી, મીઠા શબ્દોમાં બોલી: 'ઉઠો, ઊઠો! તને શુભતા મળે. હે શત્રુવિજયી, તું મોહમાં પડવાનો નથી.'
મોહં નૃપતિશાર્દૂલ ગન્તુમાવિષ્કૃતઃ ક્ષિતૌ। એવમુક્તોઽથ નૃપતિર્વાચા મધુરયા તદા
હે રાજાશારદૂલ, તું ધરતી પર મોહમાં પડવાનો નથી. એ રીતે મીઠા શબ્દોમાં કહેતાં, રાજાએ પછી—
દદર્શ વિપુલશ્રોણીં તામેવાભિમુખે સ્થિતામ્। અથ તામસિતાપાઙ્ગીમાબભાષે સ પાર્થિવઃ
પહોળા કટિ ધરાવતી એ સ્ત્રીને સામે ઊભેલી જોઈ, પછી એ કાળી આંખો ધરાવતી સ્ત્રીને રાજાએ કહ્યું.
મન્મથાગ્નિપરીતાત્મા સન્દિગ્ધાક્ષરયા ગિરા। સાધુ ત્વમસિતાપાઙ્ગિ કામાર્તં મત્તકાશિનિ
પ્રેમની આગથી વ્યાકુળ મનથી, અડધા તૂટેલા શબ્દોમાં રાજાએ કહ્યું: 'હે કાળી આંખો ધરાવતી, હે તેજસ્વિ, પ્રેમથી પીડાતા મને કૃપા કર.'
ભજસ્વ ભજમાનં માં પ્રાણા હિ પ્રજહન્તિ મામ્। ત્વદર્થં હિ વિશાલાક્ષિ મામયં નિશિતૈઃ શરૈઃ
'મારે તારી જ ઇચ્છા છે, મને સ્વીકાર; કેમ કે મારા પ્રાણ તને વિના છૂટવા લાગ્યા છે. હે વિશાળ આંખો ધરાવતી, તારા માટે પ્રેમ તીક્ષ્ણ બાણથી મને ઘાયલ કરે છે.'
કામઃ કમલગર્ભાભે પ્રતિવિધ્યન્ન શામ્યતિ। દષ્ટમેવમનાક્રન્દે ભદ્રે કામમહાહિના
'હે કમળ જેવી જન્મેલી, કામ મને ઘાયલ કરે છે પણ શમતું નથી; એ રીતે પ્રેમના મહાવિષથી દંશાયેલી જેમ હું પીડાય રહ્યો છું, હે ભદ્રે.'
સા ત્વં પીનાયતશ્રોણી મામાપ્નુહિ વરાનને। ત્વદધીના હિ મે પ્રાણાઃ કિન્નરોદ્ગીતભાષિણિ
'હું તારા પર આધાર રાખું છું, હે પહોળા કટિ અને સુંદર ચહેરાવાળી, મને સ્વીકાર. મારા પ્રાણ તો તારા પર જ આધારિત છે, હે કિનરગીત જેવી મીઠી બોલાવાળી.'
ચારુસર્વાનવદ્યાઙ્ગિ પદ્મેન્દુપ્રતિમાનને। ન હ્યહં ત્વદૃતે ભીરુ શક્ષ્યામિ ખલુ જીવિતુમ્
'હે નિર્દોષ અને સુંદર અંગવાળી, કમળ અને ચંદ્ર જેવા ચહેરાવાળી, હું તારા વિના જીવતો રહી શકતો નથી, હે ભયભીત.'
કામઃ કમલપત્રાક્ષિ પ્રતિવિધ્યતિ મામયમ્। તસ્માત્કુરુ વિશાલાક્ષિ મય્યનુક્રોશમઙ્ગને
'હે કમળની પાંખડી જેવી આંખો ધરાવતી, કામ મને ઘાયલ કરે છે; તેથી, હે વિશાળ આંખો ધરાવતી સ્ત્રી, મારા પર દયા કર.'
ભક્તં મામસિતાપાઙ્ગિ ન પરિત્યક્તુમર્હસિ। ત્વં હિ માં પ્રીતિયોગેન ત્રાતુમર્હસિ ભામિનિ
હે કાળી આંખવાળી, હું તારો ભક્ત છું, મને છોડી દેવું યોગ્ય નથી. હે સુંદર સ્ત્રી, તું તારી પ્રેમભરી લાગણીથી મને રક્ષે, એ જ યોગ્ય છે.
ત્વદ્દર્શનકૃતસ્નેહં મનશ્ચલતિ મે ભૃશમ્। ન ત્વાં દૃષ્ટ્વા પુનશ્ચાન્યાં દ્રષ્ટું કલ્યાણિ રોચતે
હું તને જોઈને જે પ્રેમમાં પડ્યો છું, એથી મારું મન ખૂબ અસ્થિર થઈ ગયું છે. હે શુભાંગી, તને જો્યા પછી બીજી કોઈ સ્ત્રીને જોવા મને મન જ નથી થતું.
પ્રસીદ વશગોઽહં તે ભક્તં માં ભજ ભામિનિ। દૃષ્ટ્વૈવ ત્વાં વરારોહે મન્મથો ભૃશમઙ્ગને
મારે પર કૃપા કર, હું તારા વશમાં છું—હે સુંદર સ્ત્રી, તું મને સ્વીકાર. હે સુંદર કટિવાળી, તને જોયા જ મને કામદેવે ખૂબ જ ઘાયલ કર્યો છે.
અન્તર્ગતં વિશાલાક્ષિ વિધ્યતિ સ્મ પતત્ત્રિભિઃ। મન્મથાગ્નિસમુદ્ભૂતં દાહં કમલલોચને
હે વિશાળ નેત્રવાળી, મારા અંતરમાં જે પ્રેમની આગ ધધકે છે, એ કમળ જેવી આંખવાળી, કામદેવના તીક્ષ્ણ બાણોથી મને ભળી રહી છે.