સ કદાચિદથો રાજા શ્રીમાનમિતવિક્રમઃ। ચચાર મૃગયાં પાર્થ પર્વતોપવને કિલ
એક વખત, એ મહાન અને અપરાજિત રાજા, હે પાર્થ, પર્વતના કિનારે આવેલા જંગલમાં શિકાર કરવા ગયો હતો.
ચરતો મૃગયાં તસ્ય ક્ષુત્પિપાસાસમન્વિતઃ। મમાર રાજ્ઞઃ કૌન્તેય ગિરાવપ્રતિમો હયઃ
શિકાર કરતા રાજાને ભૂખ અને તરસ લાગી, હે કુંતીપુત્ર, ત્યારે પર્વત પર રાજાનો અદ્વિતીય ઘોડો મરી ગયો.
સ મૃતાશ્વશ્ચરન્પાર્થ પદ્ભ્યામેવ ગિરૌ નૃપઃ। દદર્શાસદૃશીં લોકે કન્યામાયતલોચનામ્
પછી રાજા પગપાળા પર્વત પર ફરતો હતો, ત્યારે, હે પાર્થ, તેણે વિશાળ આંખોવાળી અને દુનિયામાં અનન્ય એવી એક કન્યાને જોઈ.
સ એવ એકામાસાદ્ય કન્યાં પરબલાર્દનઃ। તસ્થૌ નૃપતિશાર્દૂલઃ પશ્યન્નવિચલેક્ષણઃ
શત્રુઓને હરાવનાર એ રાજા, એકલી એ કન્યાને મળીને, ત્યાં ઊભો રહીને, અવિચલ દૃષ્ટિથી તેને નિહાળતો રહ્યો.
સ હિ તાં તર્કયામાસ રૂપતો નૃપતિઃ શ્રિયમ્। પુનઃ સંતર્કયામાસ રવેર્ભ્રષ્ટામિવ પ્રભામ્
રાજાએ તેના સૌંદર્યને જ સમૃદ્ધિ સમજી; પછી તો એણે વિચાર્યું કે જાણે સૂર્યમાંથી પડેલી તેજસ્વી કિરણ હોય.
વપુષા વર્ચસા ચૈવ શિખામિવ વિભાવસોઃ। પ્રસન્નત્વેન કાન્ત્યા ચ ચન્દ્રરેખામિવામલામ્
આકૃતિ અને તેજમાં એ અગ્નિના જ્યોત જેવી હતી; શાંતિ અને કાંતિમાં એ નિર્મળ ચાંદની કિરણ જેવી લાગી.
ગિરિપૃષ્ઠે તુ સા યસ્મિન્સ્થિતા સ્વસિતલોચના। વિભ્રાજમાના શુશુભે પ્રતિમેવ હિરણ્મયી
પર્વતની ઢાળ પર ઊભેલી એ વિશાળ આંખોવાળી કન્યા, તેજથી ઝગમગતી, જાણે સોનાની પ્રતિમા જેવી સુંદર લાગી.
તસ્યા રૂપેણ સ ગિરિર્વેષેણ ચ વિશેષતઃ। સસવૃક્ષક્ષુપલતો હિરણ્મય ઇવાભવત્
એના રૂપ અને ખાસ કરીને વસ્ત્રના કારણે, એ પર્વત, વૃક્ષો, લતાઓ અને છોડ સાથે, જાણે સોનાનો બની ગયો હોય એમ લાગ્યું.
અવમેને ચ તાં દૃષ્ટ્વા સર્વલોકેષુ યોષિતઃ। અવાપ્તં ચાત્મનો મેને સ રાજા ચક્ષુષઃ ફલં
એને જોઈને રાજાએ દુનિયાની બધી સ્ત્રીઓની અવગણના કરી; અને પોતે તો જાણે આંખોનું સાચું ફળ પામી ગયો હોય એમ માન્યું.
જન્મપ્રભૃતિ યત્કિચિંદ્દૃષ્ટવાન્સ મહીપતિઃ। રૂપં ન સદૃશં તસ્યાસ્તર્કયામાસ કિંચન
જન્મથી અત્યાર સુધી રાજાએ જે કંઈ રૂપ જોયું હતું, એમાંથી કોઈ પણ એના સમાન નથી એવું તેણે વિચાર્યું.
તયા બદ્ધમનશ્ચક્ષુઃ પાશૈર્ગુણમયૈસ્તદા। ન ચચાલ તતો દેશાદ્બુબુધે ન ચ કિંચન
એના ગુણોના બંધનથી રાજાનું મન અને દૃષ્ટિ બંધાઈ ગઈ; એ સ્થાનેથી હલ્યો પણ નહીં અને બીજું કશું જ જાણ્યો નહીં.
અસ્યા નૂનં વિશાલાક્ષ્યાઃ સદેવાસુરમાનુષમ્। લોકં નિર્મથ્ય ધાત્રેદં રૂપમાવિષ્કૃતં કૃતમ્
નિશ્ચયે, દેવ, અસુર અને માનવોના સમગ્ર લોકને ઉથલાવીને, સર્જનહારે આ વિશાળ આંખોવાળીનું રૂપ પ્રગટ કર્યું છે.
એવં સંતર્કયામાસ રૂપદ્રવિણસંપદા। કન્યામસદૃશીં લોકે નૃપઃ સંવરણસ્તદા
એ રીતે રાજા સંવરણે વિચાર્યું કે, રૂપ, ધન અને ભાગ્યમાં, દુનિયામાં આવી બીજી કોઈ કન્યા નથી.
તાં ચ દૃષ્ટ્વૈવ કલ્યાણીં કલ્યાણાભિજનો નૃપઃ। જગામ મનસા ચિન્તાં કામબાણેન પીડિતઃ
એ શુભ કન્યાને જોઈને, શુભ વંશનો એ રાજા, મનમાં કામના તીક્ષ્ણ બાણથી વ્યાકુળ થઈ ગયો.
દહ્યમાનઃ સ તીવ્રેણ નૃપતિર્મન્મથાગ્નિના। અપ્રગલ્ભાં પ્રગલ્ભસ્તાં તદોવાચ મનોહરામ્
પ્રેમના પ્રખર અગ્નિમાં દહાયેલો એ રાજા, સામાન્ય રીતે તો નિર્ભય, પણ હવે સંકોચથી, એ મનમોહક કન્યાને બોલ્યો.
કાઽસિ કસ્યાસિ રમ્ભોરુ કિમર્થં ચેહ તિષ્ઠસિ। કથં ચ નિર્જનેઽરણ્યે ચરસ્યેકા શુચિસ્મિતે
તું કોણ છે? કોણની દીકરી છે, ઓ સુકુમારાંગી? અહીં શા માટે ઊભી છે? અને, ઓ નિર્મળ સ્મિતવાળી, આ એકાંત જંગલમાં એકલી કેમ ફરે છે?
ત્વં હિ સર્વાનવદ્યાઙ્ગી સર્વાભરણભૂષિતા। વિભૂષણમિવૈતેષાં ભૂષણાનામભીપ્સિતમ્
તારા દરેક અંગ નિર્દોષ છે અને તું સર્વાંગે આભૂષણોથી સજ્જ છે; જાણે આ આભૂષણો માટે પણ તું સૌથી વધુ ઇચ્છિત આભૂષણ છે.
ન દેવીં નાસુરીં ચૈવ ન યક્ષીં ન ચ રાક્ષસીમ્। ન ચ ભોગવતીં મન્યે ન ગન્ધવીં ન માનુષીમ્
હું માનતો નથી કે તું દેવી છે, કે અસુર સ્ત્રી છે, કે યક્ષી છે, કે રાક્ષસી છે; ને તું નાગકન્યા, ગંધર્વી કે માનવી સ્ત્રી પણ નથી.
યા હિ દૃષ્ટા મયા કાશ્ચિચ્છ્રુતા વાઽપિ વરાઙ્ગનાઃ। ન તાસાં સદૃશીં મન્યે ત્વામહં મત્તકાશિનિ
હે તેજસ્વિ, મેં જેટલી પણ સુંદર સ્ત્રીઓ જોઈ છે કે સાંભળી છે, એમાં કોઈ પણ તારી બરાબરી કરી શકે એવી નથી.
દૃષ્ટ્વૈવ ચારુવદને ચન્દ્રાત્કાન્તતરં તવ। વદનં પદ્મપત્રાક્ષં માં મથ્નાતીવ મન્મથઃ
તારો ચંદ્ર કરતા પણ તેજસ્વી અને કમળની પાંખડી જેવી આંખો ધરાવતો મુખડો જોઈને, મારા મનમાં પ્રેમની લાગણી ઉછળી આવે છે.
એવં તાં સ મહીપાલો બભાષે ન તુ સા તદા। કામાર્તં નિર્જનેઽરણ્યે પ્રત્યબાષથ કિંચન
રાજાએ એ રીતે કહ્યું, પણ એ એકાંત વનમાં, પ્રેમથી વ્યાકુળ રાજાને એ સ્ત્રીએ કંઈ જ જવાબ આપ્યો નહીં.
તતો લાલપ્યમાનસ્ય પાર્થિવસ્યાયતેક્ષણા। સૌદામિનીવ ચાભ્રેષુ તત્રૈવાન્તરધીયત
પછી, જ્યારે રાજા વિનંતી કરતો રહ્યો, ત્યારે વિશાળ આંખો ધરાવતી એ સ્ત્રી વીજળી જેવી વાદળોમાં અદૃશ્ય થઈ ગઈ.
તામન્વેષ્ટું સ નૃપતિઃ પરિચક્રામ સર્વતઃ। વનં વનજપત્રાક્ષીં ભ્રમન્નુન્મત્તવત્તદા
પછી રાજા એ કમળની આંખો ધરાવતી સ્ત્રીને શોધવા માટે આખા વનમાં પાગલની જેમ ભટકતો રહ્યો.
અપશ્યમાનઃ સ તુ તાં બહુ તત્ર વિલપ્ય ચ। નિશ્ચેષ્ટઃ પાર્થિવશ્રેષ્ઠો મુહૂર્તં સ વ્યતિષ્ઠત
એ સ્ત્રી દેખાઈ નહીં, ત્યારે રાજા ખૂબ દુઃખી થઈને રડતો રહ્યો અને થોડી ક્ષણ માટે એકસ્થાને ઊભો રહ્યો.
અથ તસ્યામદૃશ્યાયાં નૃપતિઃ કામમોહિતઃ। પાતનઃ શત્રુસઙ્ઘાનાં પપાત ધરણીતલે
પછી, જ્યારે એ સ્ત્રી અદૃશ્ય થઈ ગઈ, ત્યારે કામના કારણે મોહિત થયેલો રાજા જમીન પર પડી ગયો.
તસ્મિન્નિપતિતે ભૂમાવથ સા ચારુહાસિની। પુનઃ પીનાયતશ્રોણી દર્શયામાસ તં નૃપમ્
જ્યારે રાજા જમીન પર પડેલો હતો, ત્યારે સુંદર સ્મિત અને પહોળા કટિ ધરાવતી એ સ્ત્રી ફરી રાજા સામે દેખાઈ.
અથાબભાષે કલ્યાણી વાચા મધુરયા નૃપમ્। તં કુરૂણાં કુલકરં કામાભિહતચેતસમ્
પછી શુભલક્ષણા એ સ્ત્રીએ, કામથી વ્યાકુળ અને કુરુ વંશના ગૌરવ એવા રાજાને મીઠા શબ્દોમાં સંબોધિત કર્યો.
ઉવાચ મધુરં વાક્યં તપતી હસતીવ સા। ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ ભદ્રં તે ન ત્વમર્હસ્યરિન્દમ
તપતી, સ્મિત કરતા જેવી, મીઠા શબ્દોમાં બોલી: 'ઉઠો, ઊઠો! તને શુભતા મળે. હે શત્રુવિજયી, તું મોહમાં પડવાનો નથી.'
મોહં નૃપતિશાર્દૂલ ગન્તુમાવિષ્કૃતઃ ક્ષિતૌ। એવમુક્તોઽથ નૃપતિર્વાચા મધુરયા તદા
હે રાજાશારદૂલ, તું ધરતી પર મોહમાં પડવાનો નથી. એ રીતે મીઠા શબ્દોમાં કહેતાં, રાજાએ પછી—
દદર્શ વિપુલશ્રોણીં તામેવાભિમુખે સ્થિતામ્। અથ તામસિતાપાઙ્ગીમાબભાષે સ પાર્થિવઃ
પહોળા કટિ ધરાવતી એ સ્ત્રીને સામે ઊભેલી જોઈ, પછી એ કાળી આંખો ધરાવતી સ્ત્રીને રાજાએ કહ્યું.