યચ્ચક્ષુષા દ્રષ્ટુમિચ્છેત્રિષુ લોકેષુ કિંચન। તત્પશ્યેદ્યાદૃશં ચેચ્છેત્તાદૃશં દ્રષ્ટુમર્હતિ
'જે કોઈ પણ જગતમાં પોતાની આંખે જેવું જોવું હોય તે જોઈ શકે છે; જે રૂપ જોવાની ઈચ્છા હોય, તે જોઈ શકે છે.'
એકપાદેન ષણ્માસાન્સ્થિતો વિદ્યાં લભેદિમામ્। અનુનેષ્યામ્યહં વિદ્યાં સ્વયં તુભ્યં વ્રતે કૃતે
'છ મહિના એક પગે ઊભો રહીને મેં આ વિદ્યા મેળવી છે. જો તું વ્રત ગ્રહણ કરશ, તો હું તને આ વિદ્યા આપું.'
વિદ્યયા હ્યનયા રાજન્વયં નૃભ્યો વિશેષિતાઃ। અવિશિષ્ટાશ્ચ દેવાનામનુભાવપ્રદર્શિનઃ
'હે રાજા, આ વિદ્યા દ્વારા અમે મનુષ્યોમાં વિશિષ્ટ બનીએ છીએ અને દેવોથી પણ ઓછા નથી, તેમનો પ્રભાવ બતાવીએ છીએ.'
ગન્ધર્વજાનામશ્વાનામહં પુરુષસત્તમ। ભ્રાતૃભ્યસ્તવ તુભ્યં ચ પૃથગ્દાતા શતં શતં
'હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, ગંધર્વ ઘોડાંમાંથી હું તારા ભાઈઓને અને તને અલગ અલગ સો સો ઘોડાં આપું.'
દેવગન્ધર્વવાહાસ્તે દિવ્યવર્ણા મનોજવાઃ। ક્ષીણાક્ષીણા ભવન્ત્યેતે ન હીયન્તે ચ રંહસઃ
'તે દેવગંધર્વના ઘોડાં, દિવ્ય રૂપવાળા અને મનની જેમ ઝડપી છે; એ થાકે પણ છે અને થાકતા પણ નથી, તેમનો ઝડપ કદી ઓછી થતી નથી.'
પુરા કૃતં મહેન્દ્રસ્ય વજ્રં વૃત્રનિબર્હણમ્। દશધા શતધા ચૈવ તચ્છીર્ણં વૃત્રમૂર્ધનિ
'પહેલાં મહેન્દ્ર માટે વજ્ર બનાવાયું હતું, જે વૃત્રને મારવા માટે હતું; તે વજ્ર વૃત્રના માથા પર દસ અને પછી શત ભાગે તૂટી ગયું હતું.'
તતો ભાગીકૃતો દેવૈર્વજ્રભાગ ઉપાસ્યતે। લોકે યશોધનં કિંચિત્સૈવ વજ્રતનુઃ સ્મૃતા
પછી દેવતાઓએ વિભાજિત કરેલો વજ્રનો ભાગ પૂજાય છે; દુનિયામાં જે કંઈ નામ અને ધન આપે છે, તેને વજ્રસ્વરૂપ માનવામાં આવે છે.
વજ્રપાણિર્બ્રાહ્મણઃ સ્યાત્ક્ષત્રં વજ્રરથં સ્મૃતમ્। વૈશ્યા વૈ દાનવજ્રાશ્ચ કર્મવજ્રા યવીયસઃ
બ્રાહ્મણને વજ્રધારી કહેવાય છે; ક્ષત્રિયને વજ્રરથ તરીકે ઓળખાય છે; વૈશ્ય વજ્ર આપનાર છે અને શૂદ્રના કર્મ નાના વજ્ર સમાન ગણાય છે.
ક્ષત્રવજ્રસ્ય ભાગેન અવધ્યા વાજિનઃ સ્મૃતાઃ। રથાઙ્ગં વડબા સૂતે શૂરાશ્ચાશ્વેષુ યે મતાઃ
ક્ષત્રિયના વજ્રના ભાગથી ઘોડા અપરાજેય માનવામાં આવે છે; વઢબાએ રથનું ચકરું જન્માવ્યું છે અને જે ઘોડાઓમાં શૂરવીર ગણાય છે, તેઓ પ્રસિદ્ધ છે.
કામવર્ણાઃ કામજવાઃ કામતઃ સમુપસ્થિતાઃ। ઇતિ ગન્ધર્વજાઃ કામં પૂરયિષ્યન્તિ મે હયાઃ
જેમ ઈચ્છો તેમ રૂપ ધરાવનાર, જેમ ઈચ્છો તેમ ઝડપ ધરાવનાર અને મનગમતાં સમયે ઉપસ્થિત થનાર—આ gandharva-જન્મેલા ઘોડા મારી ઈચ્છા પૂર્ણ કરશે.
યદિ પ્રીતેન મે દત્તં સંશયે જીવિતસ્ય વા। વિદ્યાધં શ્રુતં વાઽપિ ન તદ્ગન્ધર્વ રોચયે
જો મને આનંદથી કે જીવના જોખમે જે કંઈ અપાયું હોય તે જ્ઞાન કે શીખણ હોય, તો એ મને gandharva પાસેથી નથી જોઈએ.
સંયોગો વૈ પ્રીતિકરો મહત્સુ પ્રતિદૃશ્યતે। જીવિતસ્ય પ્રદાનેન પ્રીતો વિદ્યાં દદામિ તે
મહાન લોકોમાં આનંદ આપતી એકતા જોવા મળે છે; તું જીવ બચાવ્યું છે, એથી હું તને જ્ઞાન આપું છું.
ત્વત્તોઽપ્યહં ગ્રહીષ્યામિ અસ્ત્રમાગ્નેયમુત્તમમ્। તથૈવ યોગ્યં બીભત્સો ચિરાય મરતર્ષભ
હું પણ તારી પાસેથી શ્રેષ્ઠ અગ્નિઅસ્ત્ર ગ્રહણ કરીશ, જે લાંબા સમય સુધી ઉપયોગી રહે, હે બળવાન પુરુષ.
ત્વત્તોઽસ્ત્રેણ વૃણોમ્યશ્વાન્સંયોગઃ શાસ્વતોઽસ્તુનૌ। સખે તદ્બ્રૂહિ ગન્ધર્વ યુષ્મભ્યો યદ્ભયં ભવેત્
હું તારા પાસેથી અસ્ત્રના બદલે ઘોડાની ઇચ્છા રાખું છું; આપણો સંબંધ સદાય ટક્યો રહે. મિત્ર, gandharva, કહો કે તમારો કોઈ ભય હોય તો શું છે.
કારણં બ્રૂહિ ગન્ધર્વ કિં તદ્યેન સ્મ ધર્ષિતાઃ। યાન્તો વેદવિદઃ સર્વે સન્તો રાત્રાવરિન્દમાઃ
હે gandharva, કારણ કહો કે કઈ રીતે અમે, બધા વેદજ્ઞ અને સારા લોકો, રાત્રે જતા હતા છતાં પરાજિત થઈ ગયા?
અનગ્નયોઽનાહુતયો ન ચ વિપ્રપુરસ્કૃતાઃ। યૂયં તતો ધર્ષિતાઃ સ્થ મયા વૈ પાણ્ડુનન્દનાઃ
તમે અગ્નિ વિના, હવન વિના અને બ્રાહ્મણના નેતૃત્વ વિના હતા; એથી, હે પાંડુનંદન, તમે મારી પાસે પરાજિત થયા.
યક્ષરાક્ષસગન્ધર્વપિશાચપતગોરગાઃ। ધર્ષન્તિ નરવ્યાઘ્ર ન બ્રાહ્મણપુરસ્કૃતાન્
યક્ષ, રાક્ષસ, gandharva, પિશાચ, પક્ષી અને સાપ—એ બધા બ્રાહ્મણના નેતૃત્વ હેઠળ રહેનારને હરાવી શકતા નથી, હે પુરુષશાર્દુલ.
જાનતાપિ મયા તસ્માત્તેજશ્ચાભિજનં ચ વઃ। ઇયમગ્નિમતાં શ્રેષ્ઠ ધર્ષિતા વૈ પુરાગતિઃ
હું તારી તેજસ્વિતા અને વંશ જાણતો હતો, હે અગ્નિપૂજક શ્રેષ્ઠ, છતાં આ તો પ્રાચીન પરંપરા મુજબ પરાજયની રીત હતી.
કો હિ વસ્ત્રિષુ લોકેષુ ન વેદ ભરતર્ષભ। સ્વૈર્ગુણૈર્વિસ્તૃતં શ્રીમદ્યશોઽગ્ર્યં ભૂરિવર્ચસામ્
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આ લોકોમાં એવો કોણ છે જે તારી મહાન કીર્તિ, તારા ગુણોથી પ્રસરી, જાણતો નથી?
યક્ષરાક્ષસગન્ધર્વાઃ પિશાચોરગદાનવાઃ। વિસ્તરં કુરુવંશસ્ય ધીમન્તઃ કથયન્તિ તે
યક્ષ, રાક્ષસ, gandharva, પિશાચ, સાપ અને દાનવ—એ બધા જ્ઞાની લોકો કુરુવંશની મહિમા વિગતે વર્ણવે છે.
નારદપ્રભૃતીનાં તુ દેવર્ષીણાં મયા શ્રુતમ્। ગુણાન્કથયતાં વીર પૂર્વેષાં તવ ધીમતામ્
હું નારદ વગેરે દેવઋષિઓ પાસેથી સાંભળ્યું છે, હે વીર, જેમણે તારા પૂર્વજોના ગુણોનું વર્ણન કર્યું છે.
સ્વયં ચાપિ મયા દૃષ્ટશ્ચરતા સાગરામ્બરામ્। ઇમાં વસુમતીં કૃત્સ્નાં પ્રભાવઃ સુકુલસ્ય તે
અને હું પણ, જમીન અને સાગર પર ફરતો, તારા કુળની મહાનતા આખી ધરતી પર જોઈ છે.
વેદે ધનુષિ ચાચાર્યમભિજાનામિ તેઽર્જુન। વિશ્રુતં ત્રિષુ લોકેષુ ભારદ્વાજં યશસ્વિનમ્
વેદ અને ધનુર્વિદ્યા બંનેમાં, હે અર્જુન, હું તારા ગુરુને ઓળખું છું—ત્રણે લોકમાં પ્રસિદ્ધ, મહાન યશસ્વી ભારદ્વાજ.
સર્વવેદવિદાં શ્રેષ્ઠં સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરમ્। દ્રોણમિષ્વસ્ત્રકુશલં ધનુષ્યહ્ગિરસાં વરમ્
ડ્રોણ, સર્વ વેદજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ, સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, ધનુર્વિદ્યા અને શસ્ત્રકલા માં પારંગત અને અંંગિરસ વંશમાં શ્રેષ્ઠ છે.
ધર્મં વાયું ચ શક્રં ચ વિજાનામ્યશ્વિનૌ તથા। પાણ્ડું ચ કુરુશાર્દૂલ ષડેતાન્કુરુવર્ધનાન્। પિતૄનેતાનહં પાર્થ દેવમાનુષસત્તમાન્
હે કુરુવંશના વાઘ, હું ધર્મ, વાયુ, શક્ર, અશ્વિનીકુમાર અને પાંડુ—આ છેટે કુરુઓને વધારનારા—ને ઓળખું છું; હે પાર્થ, હું દેવ અને માનવ પિતૃઓનો નેતા છું, સર્વ શ્રેષ્ઠ જીવ છું.
દિવ્યાત્માનો મહાત્માનઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરાઃ। ભવન્તો ભ્રાતરઃ શૂરાઃ સર્વે સુચરિતવ્રતાઃ
આ બધા દિવ્ય આત્માવાળા, મહાન અને શસ્ત્રધારીમાં શ્રેષ્ઠ છે; તમે બધા ભાઈઓ શૂરવીર અને સારા સંકલ્પવાળા છો.
ઉત્તમાં ચ મનોબુદ્ધિં ભવતાં ભાવિતાત્મનામ્। જાનન્નપિ ચ વઃ પાર્થ કૃતવાનિહ ધર્ષણામ્
હે પાર્થ, તમારી શ્રેષ્ઠ બુદ્ધિ અને મનને જાણતાં છતાં, તમે જે ભવ્ય આત્માવાળા છો, છતાં પણ અહીં મેં તમારો અપમાન કર્યો છે.
સ્ત્રીસકાશે ચ કૌરવ્ય ન પુમાન્ક્ષન્તુમર્હતિ। ધર્ષણામાત્મનઃ પશ્યન્બ્રાહુદ્રવિણમાશ્રિતઃ
હે કૌરવ, સ્ત્રીઓની હાજરીમાં કોઈ પુરુષે પોતાના અપમાનને સહન કરવું જોઈએ નહીં, ખાસ કરીને જે પોતાનાં બળ અને ધન પર નિર્ભર હોય.
નક્તં ચ બલમસ્માકં ભૂય એવાભિવર્ધતે। યતસ્તતો માં કૌન્તેય સદારં મન્યુરાવિશત્
રાત્રે અમારું બળ વધુ વધી જાય છે; તેથી, હે કુંતીપુત્ર, મને અને મારી પત્નીને ક્રોધ હંમેશા ઘેરી લે છે.
સોઽહં ત્વયેહ વિજિતઃ સઙ્ખ્યે તાપત્યવર્ધન। યેન તેનેહ વિધિના કીર્ત્યમાનં નિબોધ મે
હું તાપત્ય વંશને વધારનારા, યુદ્ધમાં તારા હાથેથી પરાજિત થયો છું; આવું કેમ થયું એનું કારણ મને કહેવા દે.