પ્રકાશાર્થં યયૌ તત્ર રક્ષાર્થં ચ મહારથઃ।। તત્ર ગઙ્ગાજલે રમ્યે વિવિક્તે ક્રીડયન્ સ્ત્રિયઃ
એ મહાન રથયોધ્ધા પ્રકાશ અને રક્ષા માટે આગળ ગયો; ત્યાં ગંગાના સુંદર અને એકાંત જળમાં સ્ત્રીઓ રમતી હતી.
શબ્દં તેષાં સ શુશ્રાવ નદીં સમુપસર્પતામ્। તેન શબ્દેન ચાવિષ્ટશ્ચુક્રોધ બલવદ્બલી
જ્યારે તેઓ નદી તરફ આવી રહી હતી, ત્યારે ધનંજયે એમનો અવાજ સાંભળ્યો; એ અવાજથી એ બળવાન ખૂબ જ ગુસ્સે થયો.
સ દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવાંસ્તત્ર સહ માત્રા પરન્તપાન્। વિષ્ફારયન્ધનુર્ઘોરમિદં વચનમબ્રવીત્
પાંડવોને તેમની માતા સાથે ત્યાં જોઈને, દુશ્મનોને હરાવનારા એ યોધ્ધાએ પોતાનું ભયાનક ધનુષ્ય ખેંચ્યું અને આ શબ્દો બોલ્યા:
સન્ધ્યા સંરજ્યતે ઘોરા પૂર્વરાત્રાગમેષુ યા। અશીતિભિર્લવૈર્હીનં તન્મુહૂર્તં પ્રચક્ષતે
રાત્રિ શરૂ થાય ત્યારે ભયાનક સંધ્યા થાય છે; એ ક્ષણ, જેમાં અશીથી લવ ઓછા હોય છે, તેને મુહૂર્ત કહે છે.
વિહિતં કામચારાણાં યક્ષગન્ધર્વરક્ષસામ્। શેષમન્યન્મનુષ્યાણાં કર્મચારેષુ વૈ સ્મૃતમ્
આ સમય યક્ષ, ગંધર્વ અને રાક્ષસો માટે મનમાની ફરવા માટે છે; બાકીનો સમય મનુષ્યોના કામકાજ માટે ગણાય છે.
લોભાત્પ્રચારં ચરતસ્તાસુ વેલાસુ વૈ નરાન્। ઉપક્રાન્તા નિગૃહ્ણીમો રાક્ષસૈઃ સહ બાલિશાન્
લોભથી જે મનુષ્યો આવા સમયે ફરતા હોય છે, તેમને રાક્ષસો અને મૂર્ખો સાથે પકડી રાખે છે.
અતો રાત્રૌ પ્રાપ્નુવતો જલં બ્રહ્મવિદો જનાઃ। ગર્હયન્તિ નરાન્સર્વાન્બલસ્થાન્નૃપતીનપિ
એથી, જે લોકો રાત્રે પાણી લેવા આવે છે, ભલે તેઓ વિદ્વાન હોય, તેમને બધા લોકો—even રાજાઓ પણ—નિંદા કરે છે.
આરાચ્ચ તિષ્ઠતાસ્માકં સમીપં નોપસર્પત। કસ્માન્માં નાભિજાનીત પ્રાપ્તં ભાગીરથીજલમ્
અમારી પાસે દૂર રહીને ઊભા રહો, નજીક આવશો નહીં; તમે મને ઓળખતા કેમ નથી, હું તો ભાગીરથીના જળમાં આવ્યો છું.
અઙ્ગારપર્ણં ગન્ધર્વં વિત્ત માં સ્વબલાશ્રયમ્। અહં હિ માની ચેર્ષ્યુશ્ચ કુબેરસ્ય પ્રિયઃ સખા
મને અંગારપર્ણ ગંધર્વ જાણો, હું મારા બળ પર વિશ્વાસ રાખું છું; હું અહંકારી, ઈર્ષાળુ અને કુબેરનો પ્રિય મિત્ર છું.
અઙ્ગારપર્ણમિત્યેવં ખ્યાતં ચેદં વનં મમ। અનુગઙ્ગં ચરન્કામાંશ્ચિત્રં યત્ર રમામ્યહમ્
મારું નામ અંગારપર્ણ છે અને આ વન પણ મારું છે; હું ગંગા કાંઠે મનમાની ફરું છું અને અહીં વિવિધ રીતે આનંદ માણું છું.
ન કૌણપાઃ શૃઙ્ગિણો વા ન દેવા ન ચ માનુષાઃ। કુબેરસ્ય યથોષ્ણીષં કિં માં સમુપસર્પથ
ન તો કોઈ ભૂત, ન શૃંગવાળા, ન દેવતાઓ કે માનવો—કોઈ પણ નહીં, પણ કૂબેરના પોતાના સેવક પણ મારી નજીક આવતાં નથી. તો તમે કેમ મારી પાસે આવો છો?
સમુદ્રે હિમવત્પાર્શ્વે નદ્યામસ્યાં ચ દુર્મતે। રાત્રાવહનિ સન્ધ્યાયાં કસ્ય ક્લૃપ્તઃ પરિગ્રહઃ
અરે મૂર્ખ, સમુદ્રમાં, હિમાલયની બાજુએ કે આ નદીમાં—રાતે, દિવસે કે સાંજના સમયે—આ જગ્યાએ કયા માણસને માલિકીનો અધિકાર છે?
ભુક્તો વાઽપ્યથ વાઽભુક્તો રાત્રાવહનિ ખેચર। ન કાલનિયમો હ્યસ્તિ ગઙ્ગાં પ્રાપ્ય સરિદ્વરાં
કોઈએ ખાધું હોય કે ન ખાધું હોય, રાતે કે દિવસે, કે આકાશમાં ફરતો હોય—ગંગા જેવી પવિત્ર નદી પાસે જવા માટે કોઈ નિશ્ચિત સમય નથી.
વયં ચ શક્તિસમ્પન્ના અકાલે ત્વામધૃષ્ણુમ। અશક્તા હિ રણે ક્રૂર યુષ્માનર્ચન્તિ માનવાઃ
અમને શક્તિ છે, એટલે અમે અયોગ્ય સમયે તારી પાસે આવ્યા છીએ; પણ યુદ્ધમાં, હે ક્રૂર, નિર્વળ માણસો તો તારી પૂજા કરે છે.
પુરા હિમવતશ્ચૈષા હેમશૃઙ્ગાદ્વિનિઃસૃતા। ગઙ્ગા ગત્વા સમુદ્રામ્ભઃ સપ્તધા સમપદ્યત
કોઈક જમાનામાં આ ગંગા હિમાલયના સુવર્ણ શિખર પરથી નીકળી, અને સમુદ્રના પાણી સુધી પહોંચી, પછી એ સાત વહેણોમાં વહેવા લાગી.
ગઙ્ગાં ચ યમુનાં ચૈવ પ્લક્ષજાતાં સરસ્વતીમ્। રથસ્થાં સરયૂં ચૈવ ગોમતીં ગણ્ડકીં તથા
ગંગા, યમુના, પ્લક્ષ વૃક્ષથી જન્મેલી સરસ્વતી, રથ પાસે વહેતી સરયૂ, ગોમતી અને ગંડકી—
અપર્યુષિતપાપાસ્તે નદીઃ સપ્ત પિબન્તિ યે। ઇયં ભૂત્વા ચૈકવપ્રા શુચિરાકાશગા પુનઃ
જે લોકો આ સાત નદીઓનું પાણી પીવે છે, અને જેમના પાપો હજુ નિશ્ચિત થયા નથી, તેઓ પવિત્ર બને છે; અને આ નદી ફરી એક થઈ, શુદ્ધ બની આકાશમાં જાય છે.
દેવેષુ ગઙ્ગા ગન્ધર્વ પ્રાપ્નોત્યલકનન્દતામ્। તથા પિતૄન્વૈતરણી દુસ્તરા પાપકર્મભિઃ। ગઙ્ગા ભવતિ વૈ પ્રાપ્ય કૃષ્ણદ્વૈપાયનોઽબ્રવીત્
દેવતાઓમાં, હે ગંધર્વ, ગંગા અલકાનંદા બની જાય છે; પિતૃઓ માટે એ વૈતરણી બને છે, જે પાપી લોકો માટે પાર કરવી અઘરી છે. ગંગા પ્રાપ્ત થાય ત્યારે, એ રીતે કૃષ્ણ દ્વૈપાયને કહ્યું હતું.
અસમ્બાધા દેવનદી સ્વર્ગસંપાદની શુભા। કથમિચ્છસિ તાં રોદ્ધું નૈષ ધર્મઃ સનાતનઃ
આ દૈવી નદી અવરોધરહિત છે, સ્વર્ગ આપે છે અને શુભ છે. તું એને અટકાવવાનો ઈરાદો કેમ રાખે છે? આ તો સનાતન ધર્મ નથી.
અનિવાર્યમસમ્બાધં તવ વાચા કથં વયમ્। ન સ્પૃશેમ યથાકામં પુણ્યં ભાગીરથીજલમ્
તારી વાતથી અમને કેવી રીતે રોકી શકાય કે અમે ભગીરથીનું પવિત્ર જળ મનગમતું સ્પર્શી ન શકીએ? એ તો અવરોધી શકાય તેમ નથી.
અઙ્ગારપર્ણસ્તચ્છ્રુત્વા ક્રુદ્ધ આનામ્ય કાર્મુકમ્। મુમોચ બાણાન્નિશિતાનહીનાશીવિષાનિવ
આ સાંભળીને અંગારપર્ણ ગુસ્સે થયો, ધનુષ વાંકડું કર્યું અને તીક્ષ્ણ બાણ છોડ્યા, જાણે ઝેરી સાપો છોડ્યા હોય.
ઉલ્મુકં ભ્રામયંસ્તૂર્ણં પાણ્ડવશ્ચર્મ ચોત્તરમ્। વ્યપોહત શરાંસ્તસ્ય સર્વાનેવ ધનઞ્જયઃ
પાંડવ ધનંજયે તરત જ જ્વલંત મશાલ ફેરવી અને ઢાલ ઊંચી કરીને, એના બધા બાણો પરત ફટકારી દીધા.
બિભીષિકા વૈ ગન્ધર્વ નાસ્ત્રજ્ઞેષુ પ્રયુજ્યતે। અસ્ત્રજ્ઞેષુ પ્રયુક્તેયં ફેનવત્પ્રવિલીયતે
હે ગંધર્વ, શસ્ત્રકલા જાણનારા સામે ભયનું અસ્ત્ર કામ કરતું નથી; આવાં લોકો સામે વાપરવામાં આવે તો એ ફેન જેવું ઓગળી જાય છે.
માનુષાનતિ ગન્ધર્વાન્સર્વાન્ ગન્ધર્વ લક્ષયે। તસ્માદસ્ત્રેણ દિવ્યેન યોત્સ્યેઽહં ન તુ માયયા
હું અહીં બધા ગંધર્વો અને માનવોને જોઈ રહ્યો છું, હે ગંધર્વ; એટલે હું દિવ્ય અસ્ત્રથી લડિશ, માયાથી નહીં.
પુરાઽસ્ત્રમિમાગ્નેયં પ્રાદાત્કિલ બૃહસ્પતિઃ। ભરદ્વાજાય ગન્ધર્વ ગુરુર્માન્યઃ શતક્રતોઃ
કોઈક સમયે, બૃહસ્પતિએ, જે ઇન્દ્રના ગુરુ અને માન્ય છે, એણે આ અગ્નિ અસ્ત્ર ભરદ્વાજને આપ્યું હતું, હે ગંધર્વ.
ભરદ્વજાદગ્નિવેશ્ય અગ્નિવેશ્યાદ્ગુરુર્મમ। સાધ્વિદં મહ્યમદદદ્દ્રોણો બ્રાહ્મણસત્તમઃ
ભરદ્વાજ પાસેથી અગ્નિવેશને, અગ્નિવેશ પાસેથી મારા ગુરુને, અને એ મહાન બ્રાહ્મણ દ્રોણે મને આ વિદ્યા આપી હતી.
ઇત્યુક્ત્વા પાણ્ડવઃ ક્રુદ્ધો ગન્ધર્વાય મુમોચ હ। પ્રદીપ્તમસ્ત્રમાગ્નેયં દદાહાસ્ય રથં તુ તત્
આ રીતે કહીને, ગુસ્સે થયેલા પાંડવે ગંધર્વ પર અગ્નિ અસ્ત્ર છોડ્યું, અને એ અસ્ત્રે એનો રથ બળી ગયો.
વિરથં વિપ્લુતં તં તુ સ ગન્ધર઼્વં મહાબલઃ। અસ્ત્રતેજઃપ્રમૂઢં ચ પ્રપતન્તમવાઙ્મુખમ્
રથ વગર અને અસ્ત્રની તેજથી ભુલાઈ ગયેલો એ મહાબલી ગંધર્વ, માથું નીચે પડતો પડતો નીચે પટકાયો.
શિરોરુહેષુ જગ્રાહ માલ્યવત્સુ ધનઞ્જયઃ। ભ્રાતૄન્પ્રતિ ચકર્ષાથ સોઽસ્ત્રપાતાદચેતસમ્
ધનંજયએ તેમના માથા પરના હાર પકડી લીધા અને જે શસ્ત્રોના પ્રહારથી બેભાન થયા હતા, તેમને પોતાના ભાઈઓ પાસે ખેંચી લાવ્યા.
યુધિષ્ઠિરં તસ્ય ભાર્યા પ્રપેદે શરણાર્થિની। નામ્ના કુમ્ભીનસી નામ પતિત્રાણમભીપ્સતી
કુંભીનસી નામની તેની પત્ની, પતિને બચાવવા આશ્રય માંગતી, યુધિષ્ઠિર પાસે આવી.