પ્રતિલપ્સ્યામહે સર્વં દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણાં સ્વયંવરે। યં ચ સા ક્ષત્રિયં રઙ્ગે કુમારી વરયિષ્યતિ
"અમે કૃષ્ણાના સ્વયંવરમાં બધું જોઈશું અને કુંવારી કયા ક્ષત્રિયને પસંદ કરે છે તે પણ નિહાળશું."
તદા વૈતાલિકાશ્ચૈવ નર્તકાઃ સૂતમાગધાઃ। નિબોધકાશ્ચ દેશેભ્યઃ સમેષ્યન્તિ મહાબલાઃ
"ત્યારે ત્યાં વૈતાલિકો, નૃત્યકારો, સુત અને માગધો તથા વિવિધ પ્રદેશોના સંદેશવાહકો પણ ભેગા થશે."
એતત્કૌતૂહલં તત્ર દૃષ્ટ્વા વૈ પ્રતિગૃહ્ય ચ। સહાસ્માભિર્મહાત્માનો માત્રા સહ નિવત્સ્યથ
ત્યાં જે કૌતૂહલ થયું છે, એ જોઈને અને સ્વીકારીને, તમે બધા મહાન આત્માઓ અમારી સાથે અને તમારી માતાજી સાથે અહીં જ રોકાશો.
દર્શનીયાંશ્ચ વઃ સર્વાનેકરૂપાનવસ્થિતાન્। સમીક્ષ્ય કૃષ્મા વરયેત્સંગત્યાન્યતમં પતિમ્
તમને બધા સુંદર અને વિવિધ રૂપોમાં એકસાથે ઉભેલા જોઈને, કૃષ્ણા તમારામાંથી કોઈ એકને પતિ તરીકે પસંદ કરશે.
અયમેકશ્ચ વો ભ્રાતા દર્શનીયો મહાભુજઃ। નિયુધ્યમાનો વિજયેત્સંગત્ય દ્રવિણં મહત્
આપણા વચ્ચે આ એક ભાઈ પણ છે, જે સુંદર અને બળવાન છે; જ્યારે એ સ્પર્ધા કરશે, ત્યારે જીતશે અને બધા મળીને ઘણું ધન મેળવશે.
પરમં ભો ગમિષ્યામો દ્રષ્ટું તત્ર સ્વયંવરમ્। દ્રૌપદીં યજ્ઞસેનસ્ય કન્યાં તસ્યાસ્તથોત્સવમ્
હે શ્રેષ્ઠ, આપણે ત્યાં જઈને યજ્ઞસેનાની દીકરી દ્રૌપદીના સ્વયંવર અને એના ઉત્સવને જોશું.
તે પ્રતસ્થુઃ પુરસ્કૃત્ય માતરં પુરુષર્ષભાઃ। સમૈરુદઙ્મુકૈર્માર્ગૈર્યથોદ્દિષ્ટં ચ ભારત
પુરૂષોમાં શ્રેષ્ઠ એવા પાંડવો માતાને આગળ રાખીને, નિર્ધારિત માર્ગે ઉત્તર તરફ સમાન ગતિએ ચાલ્યા.
અહોરાત્રેણાભ્યગચ્છન્પાઞ્ચાલનગરં પ્રતિ। અભ્યાજગ્મુર્લોકનદીં ગઙ્ગાં ભાગીરથીં પ્રતિ
એક દિવસ-રાતમાં જ તેઓ પંચાલ નગરી તરફ પહોંચી ગયા અને પછી જગતપ્રસિદ્ધ ગંગા, એટલે કે ભાગીરથી પાસે આવ્યા.
ચન્દ્રાસ્તમયવેલાયામર્ધરાત્રસમાગમે। વારિ ચૈવાનુમજ્જન્તસ્તીર્થં સોમાશ્રયાયણમ્
ચાંદ્રાસ્તના સમયે, મધ્યરાત્રિએ, તેઓ સોમાશ્રય તીર્થ માટે પાણીમાં ઊતરી ગયા.
આસેદુઃ પુરુષવ્યાઘ્રા ગઙ્ગાયાં પાણ્ડુનન્દનાઃ।। ઉલ્મુકં તુ સમુદ્યમ્ય તેષામગ્રે ધનઞ્જયઃ
પાંડુપુત્રો, જે પુરુષોમાં વાઘ જેવા હતા, તેઓ ગંગા કાંઠે પહોંચ્યા; ધનંજયે આગનો મશાલ ઊંચકીને સૌના આગળ ચાલ્યો.
પ્રકાશાર્થં યયૌ તત્ર રક્ષાર્થં ચ મહારથઃ।। તત્ર ગઙ્ગાજલે રમ્યે વિવિક્તે ક્રીડયન્ સ્ત્રિયઃ
એ મહાન રથયોધ્ધા પ્રકાશ અને રક્ષા માટે આગળ ગયો; ત્યાં ગંગાના સુંદર અને એકાંત જળમાં સ્ત્રીઓ રમતી હતી.
શબ્દં તેષાં સ શુશ્રાવ નદીં સમુપસર્પતામ્। તેન શબ્દેન ચાવિષ્ટશ્ચુક્રોધ બલવદ્બલી
જ્યારે તેઓ નદી તરફ આવી રહી હતી, ત્યારે ધનંજયે એમનો અવાજ સાંભળ્યો; એ અવાજથી એ બળવાન ખૂબ જ ગુસ્સે થયો.
સ દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવાંસ્તત્ર સહ માત્રા પરન્તપાન્। વિષ્ફારયન્ધનુર્ઘોરમિદં વચનમબ્રવીત્
પાંડવોને તેમની માતા સાથે ત્યાં જોઈને, દુશ્મનોને હરાવનારા એ યોધ્ધાએ પોતાનું ભયાનક ધનુષ્ય ખેંચ્યું અને આ શબ્દો બોલ્યા:
સન્ધ્યા સંરજ્યતે ઘોરા પૂર્વરાત્રાગમેષુ યા। અશીતિભિર્લવૈર્હીનં તન્મુહૂર્તં પ્રચક્ષતે
રાત્રિ શરૂ થાય ત્યારે ભયાનક સંધ્યા થાય છે; એ ક્ષણ, જેમાં અશીથી લવ ઓછા હોય છે, તેને મુહૂર્ત કહે છે.
વિહિતં કામચારાણાં યક્ષગન્ધર્વરક્ષસામ્। શેષમન્યન્મનુષ્યાણાં કર્મચારેષુ વૈ સ્મૃતમ્
આ સમય યક્ષ, ગંધર્વ અને રાક્ષસો માટે મનમાની ફરવા માટે છે; બાકીનો સમય મનુષ્યોના કામકાજ માટે ગણાય છે.
લોભાત્પ્રચારં ચરતસ્તાસુ વેલાસુ વૈ નરાન્। ઉપક્રાન્તા નિગૃહ્ણીમો રાક્ષસૈઃ સહ બાલિશાન્
લોભથી જે મનુષ્યો આવા સમયે ફરતા હોય છે, તેમને રાક્ષસો અને મૂર્ખો સાથે પકડી રાખે છે.
અતો રાત્રૌ પ્રાપ્નુવતો જલં બ્રહ્મવિદો જનાઃ। ગર્હયન્તિ નરાન્સર્વાન્બલસ્થાન્નૃપતીનપિ
એથી, જે લોકો રાત્રે પાણી લેવા આવે છે, ભલે તેઓ વિદ્વાન હોય, તેમને બધા લોકો—even રાજાઓ પણ—નિંદા કરે છે.
આરાચ્ચ તિષ્ઠતાસ્માકં સમીપં નોપસર્પત। કસ્માન્માં નાભિજાનીત પ્રાપ્તં ભાગીરથીજલમ્
અમારી પાસે દૂર રહીને ઊભા રહો, નજીક આવશો નહીં; તમે મને ઓળખતા કેમ નથી, હું તો ભાગીરથીના જળમાં આવ્યો છું.
અઙ્ગારપર્ણં ગન્ધર્વં વિત્ત માં સ્વબલાશ્રયમ્। અહં હિ માની ચેર્ષ્યુશ્ચ કુબેરસ્ય પ્રિયઃ સખા
મને અંગારપર્ણ ગંધર્વ જાણો, હું મારા બળ પર વિશ્વાસ રાખું છું; હું અહંકારી, ઈર્ષાળુ અને કુબેરનો પ્રિય મિત્ર છું.
અઙ્ગારપર્ણમિત્યેવં ખ્યાતં ચેદં વનં મમ। અનુગઙ્ગં ચરન્કામાંશ્ચિત્રં યત્ર રમામ્યહમ્
મારું નામ અંગારપર્ણ છે અને આ વન પણ મારું છે; હું ગંગા કાંઠે મનમાની ફરું છું અને અહીં વિવિધ રીતે આનંદ માણું છું.
ન કૌણપાઃ શૃઙ્ગિણો વા ન દેવા ન ચ માનુષાઃ। કુબેરસ્ય યથોષ્ણીષં કિં માં સમુપસર્પથ
ન તો કોઈ ભૂત, ન શૃંગવાળા, ન દેવતાઓ કે માનવો—કોઈ પણ નહીં, પણ કૂબેરના પોતાના સેવક પણ મારી નજીક આવતાં નથી. તો તમે કેમ મારી પાસે આવો છો?
સમુદ્રે હિમવત્પાર્શ્વે નદ્યામસ્યાં ચ દુર્મતે। રાત્રાવહનિ સન્ધ્યાયાં કસ્ય ક્લૃપ્તઃ પરિગ્રહઃ
અરે મૂર્ખ, સમુદ્રમાં, હિમાલયની બાજુએ કે આ નદીમાં—રાતે, દિવસે કે સાંજના સમયે—આ જગ્યાએ કયા માણસને માલિકીનો અધિકાર છે?
ભુક્તો વાઽપ્યથ વાઽભુક્તો રાત્રાવહનિ ખેચર। ન કાલનિયમો હ્યસ્તિ ગઙ્ગાં પ્રાપ્ય સરિદ્વરાં
કોઈએ ખાધું હોય કે ન ખાધું હોય, રાતે કે દિવસે, કે આકાશમાં ફરતો હોય—ગંગા જેવી પવિત્ર નદી પાસે જવા માટે કોઈ નિશ્ચિત સમય નથી.
વયં ચ શક્તિસમ્પન્ના અકાલે ત્વામધૃષ્ણુમ। અશક્તા હિ રણે ક્રૂર યુષ્માનર્ચન્તિ માનવાઃ
અમને શક્તિ છે, એટલે અમે અયોગ્ય સમયે તારી પાસે આવ્યા છીએ; પણ યુદ્ધમાં, હે ક્રૂર, નિર્વળ માણસો તો તારી પૂજા કરે છે.
પુરા હિમવતશ્ચૈષા હેમશૃઙ્ગાદ્વિનિઃસૃતા। ગઙ્ગા ગત્વા સમુદ્રામ્ભઃ સપ્તધા સમપદ્યત
કોઈક જમાનામાં આ ગંગા હિમાલયના સુવર્ણ શિખર પરથી નીકળી, અને સમુદ્રના પાણી સુધી પહોંચી, પછી એ સાત વહેણોમાં વહેવા લાગી.
ગઙ્ગાં ચ યમુનાં ચૈવ પ્લક્ષજાતાં સરસ્વતીમ્। રથસ્થાં સરયૂં ચૈવ ગોમતીં ગણ્ડકીં તથા
ગંગા, યમુના, પ્લક્ષ વૃક્ષથી જન્મેલી સરસ્વતી, રથ પાસે વહેતી સરયૂ, ગોમતી અને ગંડકી—
અપર્યુષિતપાપાસ્તે નદીઃ સપ્ત પિબન્તિ યે। ઇયં ભૂત્વા ચૈકવપ્રા શુચિરાકાશગા પુનઃ
જે લોકો આ સાત નદીઓનું પાણી પીવે છે, અને જેમના પાપો હજુ નિશ્ચિત થયા નથી, તેઓ પવિત્ર બને છે; અને આ નદી ફરી એક થઈ, શુદ્ધ બની આકાશમાં જાય છે.
દેવેષુ ગઙ્ગા ગન્ધર્વ પ્રાપ્નોત્યલકનન્દતામ્। તથા પિતૄન્વૈતરણી દુસ્તરા પાપકર્મભિઃ। ગઙ્ગા ભવતિ વૈ પ્રાપ્ય કૃષ્ણદ્વૈપાયનોઽબ્રવીત્
દેવતાઓમાં, હે ગંધર્વ, ગંગા અલકાનંદા બની જાય છે; પિતૃઓ માટે એ વૈતરણી બને છે, જે પાપી લોકો માટે પાર કરવી અઘરી છે. ગંગા પ્રાપ્ત થાય ત્યારે, એ રીતે કૃષ્ણ દ્વૈપાયને કહ્યું હતું.
અસમ્બાધા દેવનદી સ્વર્ગસંપાદની શુભા। કથમિચ્છસિ તાં રોદ્ધું નૈષ ધર્મઃ સનાતનઃ
આ દૈવી નદી અવરોધરહિત છે, સ્વર્ગ આપે છે અને શુભ છે. તું એને અટકાવવાનો ઈરાદો કેમ રાખે છે? આ તો સનાતન ધર્મ નથી.
અનિવાર્યમસમ્બાધં તવ વાચા કથં વયમ્। ન સ્પૃશેમ યથાકામં પુણ્યં ભાગીરથીજલમ્
તારી વાતથી અમને કેવી રીતે રોકી શકાય કે અમે ભગીરથીનું પવિત્ર જળ મનગમતું સ્પર્શી ન શકીએ? એ તો અવરોધી શકાય તેમ નથી.