અથેમાં વેદદૃષ્ટેન કર્મણા વિધિપૂર્વકમ્। ભાર્યામૃષિર્ભૃગુઃ પ્રાપ માં પુરસ્કૃત્ય દાનવ
પછી, વેદોમાં જણાવેલા વિધિ પ્રમાણે, ભૃગુ ઋષિએ તમામ વિધિપૂર્વક તેને પત્ની તરીકે મેળવ્યા, દાનવ, અને હું એ સમયે સાક્ષી હતો.
સેયમિત્યવગચ્છામિ નાનૃતં વક્તુમુત્સહે। નાનૃતં હિ સદા લોકે પૂજ્યતે દાનવોત્તમ
મારે જે સમજાયું છે એ સાચું છે; હું ક્યારેય ખોટું બોલી શકતો નથી, કારણ કે, દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ, આ દુનિયામાં હંમેશા સાચું જ માન્ય અને પૂજ્ય છે.
અગ્નેરથ વચઃ શ્રુત્વા તદ્રક્ષઃ પ્રજહાર તામ્। બ્રહ્મન્વરાહરૂપેણ મનોમારુતરંહસા
અગ્નિના વાત સાંભળીને એ રાક્ષસે તેને છોડીને બ્રાહ્મણના રૂપમાં, મન અને પવનની ઝડપથી, ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો.
તતઃ સ ગર્ભો નિવસન્કુક્ષૌ ભૃગુકુલોદ્વહ। રોષાન્માતુશ્ચ્યુતઃ કુક્ષેશ્ચ્યવનસ્તેન સોઽભવત્
પછી, ભૃગુ કુળની મહાન પત્નીના ગર્ભમાં રહેલો એ ભ્રૂણ, માતાની ગુસ્સાથી ગર્ભમાંથી બહાર પડી ગયો, અને એથી તેનું નામ 'ચ્યવન' પડ્યું.
તં દૃષ્ટ્વા માતુરુદરાચ્ચ્યુતમાદિત્યવર્ચસમ્। તદ્રક્ષો ભસ્મસાદ્ભૂતં પપાત પરિમુચ્ય તામ્
માતાના ગર્ભમાંથી પડેલા, સૂર્ય જેવી તેજવાળું એ બાળકને જોઈને, એ રાક્ષસ બળીને ભસ્મ થઈ ગયો અને તેને છોડીને નીચે પડ્યો.
સા તમાદાય સુશ્રોણી સસાર ભૃગુનન્દનમ્। ચ્યવનં ભાર્ગવં પુત્રં પુલોમા દુઃખમૂર્ચ્છિતા
સુંદર કટિવાળી પુલોમાએ, દુઃખથી મૂર્છિત થઈ, પોતાના પુત્ર ચ્યવનને ઉઠાવ્યો અને ત્યાંથી ભાગી ગઈ.
તાં દદર્શ સ્વયં બ્રહ્મા સર્વલોકપિતામહઃ। રુદતીં બાષ્પપૂર્ણાક્ષીં ભૃગોર્ભાર્યામનિન્દિતામ્
બ્રહ્મા, સર્વલોકોના પિતામહ, ભૃગુની નિર્દોષ પત્નીને, રડતી અને આંખોમાં આંસુ ભરેલી, પોતે જોઈ.
સાન્ત્વયામાસ ભગવાન્વધૂં બ્રહ્મા પિતામહઃ। અશ્રુબિન્દૂદ્ભવા તસ્યાઃ પ્રાવર્તત મહાનદી
ભાગ્યવાન પિતામહ બ્રહ્માએ એ વધૂને શાંત કર્યા, અને તેના આંસુઓમાંથી એક મહાન નદી વહેવા લાગી.
આવર્તન્તી સૃતિં તસ્યા ભૃગોઃ પત્ન્યાસ્તપસ્વિનઃ। તસ્યા માર્ગં સૃતવતીં દૃષ્ટ્વા તુ સરિતં તદા
ભૃગુની તપસ્વિ પત્નીના માર્ગે એ નદી વહેવા લાગી; એ સમયે, એ નદીના વહેવાના માર્ગને જોઈને, એ નદી સ્થાપિત થઈ.
નામ તસ્યાસ્તદા નદ્યાશ્ચક્રે લોકપિતામહઃ। વધૂસરેતિ ભગવાંશ્ચ્યવનસ્યાશ્રમં પ્રતિ
પછી, સર્વલોકોના પિતામહે એ નદીનું નામ રાખ્યું: 'વધૂસરા', કારણ કે એ ચ્યવનના આશ્રમ તરફ વહેતી હતી.
સ એવં ચ્યવનો જજ્ઞે ભૃગોઃ પુત્રઃ પ્રતાપવાન્। તં દદર્શ પિતા તત્ર ચ્યવનં તાં ચ ભામિનીમ્। સ પુલોમાં તતો ભાર્યાં પપ્રચ્છ કુપિતો ભૃગુઃ
એ રીતે, ભૃગુનો શક્તિશાળી પુત્ર ચ્યવન જન્મ્યો; ત્યાં તેના પિતાએ ચ્યવન અને તેજસ્વી પુલોમાને જોયા, અને ગુસ્સામાં ભૃગુએ પોતાની પત્ની પુલોમાને પ્રશ્ન કર્યો.
કેનાસિ રક્ષસે તસ્મૈ કથિતા ત્વં જિહીર્ષવે। ન હિ ત્વા વેદ તદ્રક્ષો મદ્ભાર્યાં ચારુહાસિનીમ્
કોણે તને એ રાક્ષસને બતાવી, જે તને અપહરણ કરવા ઈચ્છતો હતો? એ રાક્ષસે જાણતું નહોતું કે તું મારી પત્ની છે, ઓ સુંદર સ્મિતવાળી.
તત્ત્વમાખ્યાહિ તં હ્યદ્ય શપ્તુમિચ્છામ્યહં રુષા। બિભેતિ કો ન શાપાન્મે કસ્ય ચાયં વ્યતિક્રમઃ
મને સાચું કહે, કારણ કે આજે હું ગુસ્સામાં તેને શાપ આપવું ઈચ્છું છું; મારા શાપથી કોણ ડરે નહીં, અને આ દોષ કોણનો છે?
અગ્નિના ભગવંસ્તસ્મૈ રક્ષસેઽહં નિવેદિતા। તતો મામનયદ્રક્ષઃ ક્રોશન્તીં કુરરીમિવ
ભગવાન, હું અગ્નિ દ્વારા એ રાક્ષસને બતાવવામાં આવી હતી; પછી એ રાક્ષસે મને, રડતી અને પંખીની જેમ ચીસો પાડતી, અપહરણ કરી.
સાઽહં તવ સુતસ્યાસ્ય તેજસા પરિમોક્ષિતા। ભસ્મીભૂતં ચ તદ્રક્ષો મામુત્સૃજ્ય પપાત વૈ
તમારા પુત્રના તેજથી હું મુક્ત થઈ, અને એ રાક્ષસ ભસ્મ થઈને મને છોડીને નીચે પડ્યો.
ઇતિ શ્રુત્વા પુલોમાયા ભૃગુઃ પરમમન્યુમાન્। શશાપાગ્નિમતિક્રુદ્ધઃ સર્વભક્ષો ભવિષ્યસિ
પુલોમાના શબ્દો સાંભળીને, ભૃગુ અત્યંત ગુસ્સામાં આવી, અગ્નિને શાપ આપ્યો: 'તમે હવે બધું ભક્ષન કરનાર બની જશો.'
શપ્તસ્તુ ભૃગુણા વહ્નિઃ ક્રુદ્ધો વાક્યમથાબ્રવીત્। કિમિદં સાહસં બ્રહ્મન્કૃતવાનસિ માં પ્રતિ
ભૃગુ દ્વારા શાપ મળતાં અગ્નિ ગુસ્સામાં આવીને બોલ્યા: 'બ્રાહ્મણ, તું મારા પર આ અણગમતું કામ કેમ કર્યું?'
ધર્મે પ્રયતમાનસ્ય સત્યં ચ વદતઃ સમમ્। પૃષ્ટો યદબ્રવં સત્યં વ્યભિચારોઽત્ર કો મમ
હું ધર્મમાં પ્રયત્ન કરું છું અને સાચું બોલું છું; પૂછવામાં આવ્યું ત્યારે મેં સાચું જ કહ્યું — તો મારી શું ભૂલ છે?
પૃષ્ટો હિસાક્ષીયઃ સાક્ષ્યં જાનાનોઽપ્યન્યથા વદેત્। સ પૂર્વાનાત્મનઃ સપ્ત કુલે હન્યાત્તથાઽપરાન્
જે સાક્ષી સાચું જાણીને પણ પૂછવામાં આવે ત્યારે ખોટું બોલે, તે પોતાના સાત પેઢી પૂર્વજ અને અનુવંશને નાશ કરે છે.
યશ્ચ કાર્યાર્થતત્ત્વજ્ઞો જાનાનોઽપિ ન ભાષતે। સોઽપિ તેનૈવ પાપેન લિપ્યતે નાત્ર સંશયઃ
અને જે કાર્ય માટેનું સત્ય જાણે છે પણ બોલતો નથી, તે પણ એ જ પાપમાં ફસાઈ જાય છે — આમાં કોઈ શંકા નથી.
શક્તોઽહમપિ શપ્તું ત્વાં માન્યાસ્તુ બ્રાહ્મણા મમ। જાનતોઽપિ ચ તે બ્રહ્મન્કથયિષ્યે નિબોધ તત્
હું પણ તને શાપ આપી શકું, પણ બ્રાહ્મણો મારા માટે માન્ય છે; છતાં, બ્રાહ્મણ, હું જાણું છું અને તને કહું છું — સાંભળ.
યોગેન બહુધાઽઽત્માનં કૃત્વા તિષ્ઠામિ મૂર્તિષુ। અગ્નિહોત્રેષુ સત્રેષુ ક્રિયાસુ ચ મખેષુ ચ
યોગ દ્વારા હું અનેક રૂપમાં પ્રગટું છું; અગ્નિહોત્ર, યજ્ઞ અને વિધિ-વિધાનમાં હું હાજર રહું છું.
વેદોક્તેન વિધાનેન મયિ યદ્ધૂયતે હવિઃ। દેવતાઃ પિતરશ્ચૈવ તેન તૃપ્તા ભવન્તિ વૈ
વેદમાં જણાવેલા નિયમ પ્રમાણે જે પણ હવન મને અર્પણ થાય છે, તેનાથી દેવતાઓ અને પિતૃઓ સંતોષ પામે છે.
આપો દેવગણાઃ સર્વે આપઃ પિતૃગણાસ્તથા। દર્શશ્ચ પૌર્ણમાસશ્ચ દેવાનાં પિતૃભિઃ સહ
પાણીમાં બધા દેવોની અને પિતૃઓની હાજરી છે; દર્શ અને પૌર્ણમાસના યજ્ઞ દેવતાઓ અને પિતૃઓ સાથે થાય છે.
દેવતાઃ પિતરસ્તસ્માત્પિતરશ્ચાપિ દેવતાઃ। એકીભૂતાશ્ચ દૃશ્યન્તે પૃથક્ત્વેન ચ પર્વસુ
એથી દેવતાઓ અને પિતૃઓ, અને પિતૃઓ તથા દેવતાઓ, બંને એકરૂપ અને અલગ-અલગ પણ પર્વ સમયે દેખાય છે.
દેવતાઃ પિતરશ્ચૈવ ભુઞ્જતે મયિ યદ્ભુતમ્। દેવતાનાં પિતૄણાં ચ મુખમેતદહં સ્મૃતમ્
દેવતાઓ અને પિતૃઓ મને અર્પણ કરેલું બધું ભોજન કરે છે; હું બંનેનો મુખ ગણાય છું.
અમાવાસ્યાં હિ પિતરઃ પૌર્ણમાસ્યાં હિ દેવતાઃ। મન્મુખેનૈવ હૂયન્તે ભુઞ્જતે ચ હુતં હવિઃ
અમાવાસ્યે પિતૃઓ અને પૌર્ણમાસે દેવતાઓ, મારા મુખ દ્વારા અર્પણ પ્રાપ્ત કરે છે અને હવનનું ભોજન ગ્રહણ કરે છે.
સર્વભક્ષઃ કથં ત્વેષાં ભવિષ્યામિ મુખં ત્વહમ્
હું બધું ભક્ષ કરું છું, તો પછી કેવી રીતે હું તેમનો મુખ બની શકું?
દ્વિજાનામગ્નિહોત્રેષુ યજ્ઞસત્રક્રિયાસુ ચ। નિરોંકારવષટ્કારાઃ સ્વધાસ્વાહાવિવર્જિતાઃ
દ્વિજોની અગ્નિહોત્ર અને યજ્ઞ વિધિમાં, 'ઓમ', 'વષટ', 'સ્વાહા' અને 'સ્વધા'ના ઉચ્ચાર વિના,
વિનાઽગ્નિના પ્રજાઃ સર્વાસ્તત આસન્સુદુઃખિતાઃ। અથર્ષયઃ સમુદ્વિગ્ના દેવાન્ ગત્વાબ્રુવન્વચઃ
અગ્નિ વગર બધાં જીવ દુઃખી થઈ ગયા; ત્યારે ઋષિઓ ચિંતિત થઈ દેવતાઓ પાસે ગયા અને એમણે એમને કહ્યું.