એવમુક્ત્વા તુ યાજેન હુતે હવિષિ સંસ્કૃતે। ઉત્તસ્થૌ પાવકાત્તસ્માત્કુમારો દેવસન્નિભિઃ
આ રીતે બોલ્યા પછી, યાજાએ પવિત્ર હવિ અર્પણ કરી ત્યારે અગ્નિમાંથી દેવતુલ્ય એક પુત્ર પ્રગટ થયો.
જ્વાલાવર્ણો ઘોરરૂપઃ કિરીટી વર્મ ચોત્તમમ્। બિભ્રત્સખઙ્ગઃ સશરો ધનુષ્માન્વિનદન્મુહુઃ
એ પુત્ર જ્વાળાની જેમ તેજસ્વી, ભયાનક રૂપવાળો, મસ્તક પર મુગટ, ઉત્તમ કવચ પહેરેલો, હાથમાં તલવાર અને ધનુષ્ય-બાણ ધરાવતો, વારંવાર ધનુષ્ય તાણતો હતો.
સોઽધ્યારોદદ્રથવરં તેન ચ પ્રયયૌ તદા। તતઃ પ્રણેદુઃ પઞ્ચાલાઃ પ્રહૃષ્ટાઃ સાધુસાધ્વિતિ
એ પુત્ર ઉત્તમ રથ પર ચઢી ગયો અને ત્યાંથી નીકળી પડ્યો; ત્યારે ખુશ થયેલા પંચાલોએ 'શાબાશ! શાબાશ!' કહી ખુશી વ્યક્ત કરી.
હર્ષાવિષ્ટાંસ્તતશ્ચૈતાન્નેયં સેહે વસુન્ધરા। ભયાપહો રાજપુત્રઃ પઞ્ચાલાનાં યશસ્કરઃ
એવો આનંદ છવાયો કે ધરતી પણ સહન કરી શકી નહીં; એ રાજકુમારે ભય દૂર કર્યો અને પંચાલોને મહિમા આપ્યો.
રાજ્ઞઃ શોકાપહો જાત એષ દ્રોણવધાય વૈ। ઇત્યુવાચ મહદ્ભૂતમદૃશ્યં ખેચરં તદા
'આ પુત્ર રાજાના દુઃખ દૂર કરવા અને દ્રોણને સંહારવા જન્મ્યો છે,' એમ આકાશમાંથી અજાણ્યા દિવ્ય સ્વરે કહ્યું.
કુમારી ચાપિ પાઞ્ચાલી વેદીમધ્યાત્સમુત્થિતા। સુભગા દર્શનીયાઙ્ગી સ્વસિતાયતલોચના
અને પછી, યજ્ઞવેદીમાંથી એક સુંદર, સુમધુર અંગવાળી, વિશાળ આંખો અને પહોળા કટિવાળી પાંછાલી કન્યા પણ જન્મી.
શ્યામા પદ્મપલાશાક્ષી નીલકુઞ્ચિતમૂર્ધજા। તામ્રતુઙ્ગનખી સુભ્રૂશ્ચારુપીનપયોધરા
એ કન્યા શ્યામવર્ણની, કમળપાંખ જેવી આંખોવાળી, વાળ ઘેરા અને વાંકડિયા, તાંબાં જેવા તેજસ્વી નખવાળી, સુંદર ભ્રૂ અને આકર્ષક ઉન્નત સ્તનવાળી હતી.
માનુષં વિગ્રહં કૃત્વા સાક્ષાદમરવર્ણિની। નીલોત્પલસમો ગન્ધો યસ્યાઃ ક્રોશાત્પ્રધાવતિ
એ માનવ સ્વરૂપ ધારણ કરીને પણ દેવતાની જેમ તેજસ્વી હતી; એની સુગંધ નિલોત્પલ જેવી દૂર સુધી ફેલાતી હતી.
યા બિભર્તિ પરં રૂપં યસ્યા નાસ્ત્યુપમા ભુવિ। દેવદાનવયક્ષાણામીપ્સિતાં દેવરૂપિણીમ્
એના રૂપને ધરતી પર કોઈ સરખામણી નહોતી; દેવ, દાનવ અને યક્ષ પણ એને ઇચ્છતા અને એ દેવતાની સમાન દેખાતી હતી.
સદૃશી પાણ્ડુપુત્રસ્ય અર્જુનસ્યેતિ ભારત। ઊચુઃ પ્રહૃષ્ટમનસો રાજભક્તિપુરસ્કૃતાઃ
'આ કન્યા પાંડુપુત્ર અર્જુન માટે યોગ્ય છે,' એમ રાજાના ભક્તો અને મંત્રીઓ આનંદપૂર્વક બોલ્યા.
તાં ચાપિ જાતાં સુશ્રોણીં વાગુવાચાશરીરિણી। સર્વયોષિદ્વરા કૃષ્ણા નિનીષુઃ ક્ષત્રિયાન્ક્ષયમ્
અને એ સુંદર કટિવાળી કન્યા જન્મી ત્યારે આકાશવાણી થઈ: 'કૃષ્ણા, સર્વ સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ, ક્ષત્રિયોના વિનાશનું કારણ બનશે.'
સુરકાર્યમિયં કાલે કરિષ્યતિ સુમધ્યમા। અસ્યા હેતોઃ કૌરવાણાં મહદુત્પત્સ્યતે ભયમ્
'આ સુમધ્યમા યોગ્ય સમયે દેવકાર્ય પૂર્ણ કરશે; એની કારણે કૌરવોમાં મહાન ભય પેદા થશે.'
તચ્છ્રુત્વા સર્વપઞ્ચાલાઃ પ્રણેદુઃ સિંહસઙ્ઘવત્। ન ચૈતાન્હર્ષસમ્પૂર્ણાનિયં સેહે વસુન્ધરા
આ સાંભળતાં બધા પંચાલોએ સિંહોની ટોળી જેવી ધ્વનિ કરી, અને તેમની ખુશીથી ધરતી પણ તેમને સહન કરી શકતી નહોતી.
પાઞ્ચાલરાજસ્તાં દૃષ્ટ્વા હર્ષાદશ્રૂણ્યવર્તયત્। પરિષ્વજ્ય ચ તાં કૃષ્ણાં સ્નુષા પાણ્ડોરિતિ બ્રુવન્। અઙ્કમારોપ્ય પાઞ્ચાલીં રાજા હર્ષમવાપ સઃ
પંચાલના રાજાએ તેને જોઈને આનંદથી આંખોમાં આંસુ લાવ્યા, કૃષ્ણાને ભેટી, 'પાંડુની વહુ' કહીને, પંચાલી ને ગળે લગાડી膝ા પર બેસાડી, ખૂબ આનંદ અનુભવ્યો.
તૌ દૃષ્ટ્વા પાર્ષતી યાજં પ્રપેદે વૈ સુતાર્થિની। ન વૈ મદન્યાં જનનીં જાનીયાતામિમાવિતિ
પૃષ્ઠતની પુત્રી, સંતાનની ઇચ્છાથી, યાજ પાસે ગઈ અને કહ્યું, 'આ બન્ને મને સિવાય બીજાને કદી માતા ન માને.'
તથેત્યુવાચ તાં યાજો રાજ્ઞઃ પ્રિયચિકીર્ષયા। તયોશ્ચ નામની ચક્રુર્દ્વિજાઃ સમ્પૂર્ણમાનસાઃ
યાજે રાજાને ખુશ કરવા માટે કહ્યું, 'જેમ તું કહે તેમ જ થાય,' અને બ્રાહ્મણોએ ખુશીથી બન્નેને નામ આપ્યા.
ધૃષ્ટત્વાદત્યમર્ષિત્વાદ્દ્યુમ્નાદ્યુત્સંભવાદપિ। ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ કુમારોઽયં દ્રુપદસ્ય ભવત્વિતિ
આ બાળકનું નામ ધૃષ્ટદ્યુમ્ન રાખો, કારણ કે એમાં ધીરજ, ક્રોધ અને યજ્ઞમાંથી જન્મવાની વિશેષતા છે.
કૃષ્ણેત્યેવાબ્રુવકન્કૃષ્ણાં કૃષ્ણા।ઞભૂત્સા હિ વર્ણતઃ। તથા તન્મિથુનં જજ્ઞે દ્રુપદસ્ય મહામખે
અને કાળી રંગની દીકરીનું નામ કૃષ્ણા રાખવામાં આવ્યું, કારણ કે એ ખરેખર કાળી હતી; આમ, એ બન્ને સંતાન દ્રુપદને મહાયજ્ઞમાં પ્રાપ્ત થયા.
વૈદિકાધ્યયને પારં ધૃષ્ટદ્યુમ્નો ગતઃ પરમ્
ધૃષ્ટદ્યુમ્ને વૈદિક શિક્ષામાં સર્વોચ્ચ પાંડિત્ય મેળવ્યું.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નં તુ પાઞ્ચાલ્યમાનીય સ્વં નિવેશનમ્। ઉપાકરોદસ્ત્રહેતોર્ભારદ્વાજઃ પ્રતાપવાન્
પ્રભાવી ભારદ્વાજે પંચાલપુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્નને પોતાના ઘરે લાવીને શસ્ત્રવિદ્યાની શિક્ષા આપી.
અમોક્ષણીયં દૈવં હિ ભાવિ મત્વા મહામતિઃ। તથા તત્કૃતવાન્દ્રોણ આત્મકીર્ત્યનુરક્ષણાત્
મહાન બુદ્ધિશાળી દ્રોણે સમજ્યું કે ભાગ્યને કોઈ ટાળી શકતું નથી અને પોતાની ખ્યાતિ બચાવવા માટે એમ કર્યું.
શ્રુત્વા જતુગૃહે વૃત્તં બ્રાહ્મણાઃ સંશિતવ્રતાઃ। પાઞ્ચાલરાજં દ્રુપદમિદં વચનમબ્રુવન્
જતુગૃહની ઘટના સાંભળીને, પ્રતિજ્ઞાબદ્ધ બ્રાહ્મણોએ પંચાલરાજ દ્રુપદને આ વાત કહી.
ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ સહામાત્યા મન્ત્રયિત્વા પરસ્પરમ્। પાણ્ડવાનાં વિનાશાય મતિં ચક્રુઃ સુદુષ્કરામ્
ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોએ પોતાના મંત્રીઓ સાથે મળીને પાંડવોનો નાશ કરવા માટે અત્યંત દુષ્ટ યોજના ઘડી.
દુર્યોધનેન પ્રહિતઃ પુરોચન ઇતિ શ્રુતઃ। વારણાવતમાસાદ્ય કૃત્વા જતુગૃહં મહત્
દુર્યોધન દ્વારા મોકલાયેલ પુરોચન વारणાવતમાં ગયો અને ત્યાં વિશાળ જતુગૃહ બનાવ્યું.
તસ્મિન્ગૃહે સુવિસ્રબ્ધાન્પાણ્ડવાન્પૃથયા સહ। અર્ધરાત્રે મહારાજ દગ્ધવાનતિદુર્મતિઃ
તે ઘરમાં, દુષ્ટ પુરોચને મધ્યરાત્રે નિર્દોષ પાંડવો અને કુંતીને આગમાં સળગાવી દીધા, હે મહારાજ.
તેનાગ્નિના સ્વયં ચાપિ દગ્ધઃ ક્ષુદ્રો નૃશંસવત્। એતચ્છ્રુત્વા સુસંહૃષ્ટો ધૃતરાષ્ટ્રઃ સબાન્ધવઃ
એ આગમાં, ક્રૂર અને નીચ પુરોચન પોતે પણ ભસ્મીભૂત થયો; આ સાંભળીને ધૃતરાષ્ટ્ર અને તેના સગા ખૂબ ખુશ થયા.
અલ્પશોકઃ પ્રહૃષ્ટાત્મા શશાસ વિદુરં તદા। પાણ્ડવાનાં મહાપ્રાજ્ઞ કુરુ પિણ્ડોદકક્રિયામ્
ઘણું ઓછું દુઃખ લઈને અને આનંદિત મનથી, તેણે વિદુરને કહ્યું, 'હે બુદ્ધિશાળી, પાંડવો માટે શ્રાદ્ધક્રિયા કર.'
અહો વિધિવશાદેવ ગતાસ્તે યમસાદનમ્। ઇત્યુક્ત્વા પ્રારદત્તત્ર ધૃતરાષ્ટ્રઃ સબાન્ધવઃ
'અરે, ભાગ્યના વશમાં આવીને તેઓ યમલોક પામ્યા,' એમ કહી ધૃતરાષ્ટ્ર અને તેના સગાએ ત્યાં શ્રાદ્ધક્રિયા શરૂ કરી.
શ્રુત્વા ભીષ્મેણ વિદુરઃ કૃતવાનૌર્ધ્વદેહિકમ્। પાણ્ડવાનાં વિનાશાય કૃતં કર્મ દુરાત્મના
ભીષ્મ પાસેથી સાંભળીને વિદુરે અંત્યેષ્ટિ કરી, કારણ કે પાંડવોના વિનાશ માટે દુષ્ટ કર્મ થઈ ચૂક્યું હતું.
એતત્કાર્યસ્ય કર્તા તુ ન દૃષ્ટો ન શ્રુતઃ પુરા। એતદ્વૃત્તં મહાભાગ પાણ્ડવાન્પ્રતિ નઃ શ્રુતમ્
આ કાર્ય કરનારને પહેલા કોઈએ જોયો કે સાંભળ્યો નહોતો; પાંડવો વિષે અમને આ જ વાત સાંભળવા મળી છે, હે પુણ્યશાળી.