બ્રહ્મક્ષત્રે ચ વિહિતે બ્રાહ્મં તેજો વિશિષ્યતે। સોઽહં ક્ષાત્રાદ્બલાદ્ધીનો બ્રાહ્મં તેજઃ પ્રપેદિવાન્
જ્યાં બ્રાહ્મણ અને ક્ષત્રિય બળ બંને હોય, ત્યાં બ્રાહ્મણતેજ જ વધારે છે; તેથી હું ક્ષત્રિયબળે નબળો છું, પણ બ્રાહ્મણતેજ મેળવ્યું છે.
દ્રોણાદ્વિશિષ્ટમાસાદ્ય ભવન્તં બ્રહ્મવિત્તમમ્। દ્રોણાન્તકમહં પુત્રં લભેયં યુધિ દુર્જયમ્
દ્રોણ કરતાં શ્રેષ્ઠ અને બ્રહ્મજ્ઞાની તું મળ્યો પછી, હું એવો પુત્ર મેળવી શકું, જે યુદ્ધમાં અજેય અને દ્રોણનો વિનાશક બને.
તત્કર્મ કુરુ મે મે યાજ વિતરામ્યર્બુદં ગવામ્। તથેત્યુક્ત્વા તુ તં યાજો યાજ્યાર્થમુપકલ્પયત્
મારા માટે આ કાર્ય કર, યાજા; હું તને દસ કરોડ ગાય આપીષ. 'તેમ જ' કહી, યાજાએ યજ્ઞની તૈયારી કરી.
ગુર્વર્થ ઇતિ ચાકામમુપયાજમચોદયત્। યાજો દ્રોણવિનાશાય પ્રતિજજ્ઞે તથા ચ સઃ
ગુરુના હિત માટે, ઇચ્છા ન હોવા છતાં, ઉપયાજાએ યાજાને પ્રેર્યા; યાજાએ દ્રોણના વિનાશ માટે પ્રતિજ્ઞા લીધી અને એમ જ કર્યું.
તતસ્તસ્ય નરેન્દ્રસ્ય ઉપયાજો મહાતપાઃ। આચખ્યૌ કર્મ વૈતાનં તદા પુત્રફલાય વૈ
પછી મહાન તપસ્વી ઉપયાજે એ રાજાને પુત્રપ્રાપ્તિ માટેનું વૈતાન યજ્ઞ કરવાનું સમજાવ્યું.
સ ચ પુત્રો મહાવીર્યો મહાતેજા મહાબલઃ। ઇષ્યતે યદ્વિધો રાજન્ભવિતા તે તથાવિધઃ
હે રાજા, જેમ તું ઈચ્છે છે એવો મહાવીર્યવાન, તેજસ્વી અને બલવાન પુત્ર તને અવશ્ય મળશે.
ભારદ્વાજસ્ય હન્તારં સોઽભિસન્ધાય ભૂપતિઃ। આજહ્વે તત્તથા સર્વં દ્રુપદઃ કર્મસિદ્ધયે
ભારદ્વાજના વિનાશક પુત્ર માટે ઈચ્છા રાખી, દ્રુપદ રાજાએ પોતાના કાર્યસિદ્ધિ માટે બધાં વિધિપૂર્વક યજ્ઞ કર્યા.
યાજસ્તુ હવનસ્યાન્તે દેવીમાજ્ઞાપયત્તદા। પ્રેહિ માં રાજ્ઞિ પૃષતિ મિથુનં ત્વામુપસ્થિતમ્
યજ્ઞ પૂરો થતાં યાજાએ રાણી પૃષતીને કહ્યું: 'રાણી, હવે જોડું હાજર છે, મારી પાસે આવો.'
અવલિપ્તં મુખં બ્રહ્મન્દિવ્યાન્ગન્ધાન્બિભર્મિ ચ। સૂતાર્થે નોપલબ્ધાઽસ્મિ તિષ્ઠ યાજ મમ પ્રિયે
'હે બ્રાહ્મણ, મારું મુખ સુગંધિત લપસણથી રંગાયેલું છે; હું હજુ સંતાન માટે તૈયાર નથી. યાજા, મારા પ્રિય, થોડી રાહ જો.'
યાજેન શ્રપિતં હવ્યમુપયાજાભિમન્ત્રિતમ્। કથં કામં ન સન્દધ્યાત્સા ત્વં વિપ્રેહિ તિષ્ઠ વા
'યાજાએ હવન માટે હવિ અર્પણ કરી છે અને ઉપયાજાએ મંત્રોચ્ચાર કર્યા છે, તો ઈચ્છિત ફળ કેમ નહીં મળે? હવે, બ્રાહ્મણ, તું જા કે રહી જા.'
એવમુક્ત્વા તુ યાજેન હુતે હવિષિ સંસ્કૃતે। ઉત્તસ્થૌ પાવકાત્તસ્માત્કુમારો દેવસન્નિભિઃ
આ રીતે બોલ્યા પછી, યાજાએ પવિત્ર હવિ અર્પણ કરી ત્યારે અગ્નિમાંથી દેવતુલ્ય એક પુત્ર પ્રગટ થયો.
જ્વાલાવર્ણો ઘોરરૂપઃ કિરીટી વર્મ ચોત્તમમ્। બિભ્રત્સખઙ્ગઃ સશરો ધનુષ્માન્વિનદન્મુહુઃ
એ પુત્ર જ્વાળાની જેમ તેજસ્વી, ભયાનક રૂપવાળો, મસ્તક પર મુગટ, ઉત્તમ કવચ પહેરેલો, હાથમાં તલવાર અને ધનુષ્ય-બાણ ધરાવતો, વારંવાર ધનુષ્ય તાણતો હતો.
સોઽધ્યારોદદ્રથવરં તેન ચ પ્રયયૌ તદા। તતઃ પ્રણેદુઃ પઞ્ચાલાઃ પ્રહૃષ્ટાઃ સાધુસાધ્વિતિ
એ પુત્ર ઉત્તમ રથ પર ચઢી ગયો અને ત્યાંથી નીકળી પડ્યો; ત્યારે ખુશ થયેલા પંચાલોએ 'શાબાશ! શાબાશ!' કહી ખુશી વ્યક્ત કરી.
હર્ષાવિષ્ટાંસ્તતશ્ચૈતાન્નેયં સેહે વસુન્ધરા। ભયાપહો રાજપુત્રઃ પઞ્ચાલાનાં યશસ્કરઃ
એવો આનંદ છવાયો કે ધરતી પણ સહન કરી શકી નહીં; એ રાજકુમારે ભય દૂર કર્યો અને પંચાલોને મહિમા આપ્યો.
રાજ્ઞઃ શોકાપહો જાત એષ દ્રોણવધાય વૈ। ઇત્યુવાચ મહદ્ભૂતમદૃશ્યં ખેચરં તદા
'આ પુત્ર રાજાના દુઃખ દૂર કરવા અને દ્રોણને સંહારવા જન્મ્યો છે,' એમ આકાશમાંથી અજાણ્યા દિવ્ય સ્વરે કહ્યું.
કુમારી ચાપિ પાઞ્ચાલી વેદીમધ્યાત્સમુત્થિતા। સુભગા દર્શનીયાઙ્ગી સ્વસિતાયતલોચના
અને પછી, યજ્ઞવેદીમાંથી એક સુંદર, સુમધુર અંગવાળી, વિશાળ આંખો અને પહોળા કટિવાળી પાંછાલી કન્યા પણ જન્મી.
શ્યામા પદ્મપલાશાક્ષી નીલકુઞ્ચિતમૂર્ધજા। તામ્રતુઙ્ગનખી સુભ્રૂશ્ચારુપીનપયોધરા
એ કન્યા શ્યામવર્ણની, કમળપાંખ જેવી આંખોવાળી, વાળ ઘેરા અને વાંકડિયા, તાંબાં જેવા તેજસ્વી નખવાળી, સુંદર ભ્રૂ અને આકર્ષક ઉન્નત સ્તનવાળી હતી.
માનુષં વિગ્રહં કૃત્વા સાક્ષાદમરવર્ણિની। નીલોત્પલસમો ગન્ધો યસ્યાઃ ક્રોશાત્પ્રધાવતિ
એ માનવ સ્વરૂપ ધારણ કરીને પણ દેવતાની જેમ તેજસ્વી હતી; એની સુગંધ નિલોત્પલ જેવી દૂર સુધી ફેલાતી હતી.
યા બિભર્તિ પરં રૂપં યસ્યા નાસ્ત્યુપમા ભુવિ। દેવદાનવયક્ષાણામીપ્સિતાં દેવરૂપિણીમ્
એના રૂપને ધરતી પર કોઈ સરખામણી નહોતી; દેવ, દાનવ અને યક્ષ પણ એને ઇચ્છતા અને એ દેવતાની સમાન દેખાતી હતી.
સદૃશી પાણ્ડુપુત્રસ્ય અર્જુનસ્યેતિ ભારત। ઊચુઃ પ્રહૃષ્ટમનસો રાજભક્તિપુરસ્કૃતાઃ
'આ કન્યા પાંડુપુત્ર અર્જુન માટે યોગ્ય છે,' એમ રાજાના ભક્તો અને મંત્રીઓ આનંદપૂર્વક બોલ્યા.
તાં ચાપિ જાતાં સુશ્રોણીં વાગુવાચાશરીરિણી। સર્વયોષિદ્વરા કૃષ્ણા નિનીષુઃ ક્ષત્રિયાન્ક્ષયમ્
અને એ સુંદર કટિવાળી કન્યા જન્મી ત્યારે આકાશવાણી થઈ: 'કૃષ્ણા, સર્વ સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ, ક્ષત્રિયોના વિનાશનું કારણ બનશે.'
સુરકાર્યમિયં કાલે કરિષ્યતિ સુમધ્યમા। અસ્યા હેતોઃ કૌરવાણાં મહદુત્પત્સ્યતે ભયમ્
'આ સુમધ્યમા યોગ્ય સમયે દેવકાર્ય પૂર્ણ કરશે; એની કારણે કૌરવોમાં મહાન ભય પેદા થશે.'
તચ્છ્રુત્વા સર્વપઞ્ચાલાઃ પ્રણેદુઃ સિંહસઙ્ઘવત્। ન ચૈતાન્હર્ષસમ્પૂર્ણાનિયં સેહે વસુન્ધરા
આ સાંભળતાં બધા પંચાલોએ સિંહોની ટોળી જેવી ધ્વનિ કરી, અને તેમની ખુશીથી ધરતી પણ તેમને સહન કરી શકતી નહોતી.
પાઞ્ચાલરાજસ્તાં દૃષ્ટ્વા હર્ષાદશ્રૂણ્યવર્તયત્। પરિષ્વજ્ય ચ તાં કૃષ્ણાં સ્નુષા પાણ્ડોરિતિ બ્રુવન્। અઙ્કમારોપ્ય પાઞ્ચાલીં રાજા હર્ષમવાપ સઃ
પંચાલના રાજાએ તેને જોઈને આનંદથી આંખોમાં આંસુ લાવ્યા, કૃષ્ણાને ભેટી, 'પાંડુની વહુ' કહીને, પંચાલી ને ગળે લગાડી膝ા પર બેસાડી, ખૂબ આનંદ અનુભવ્યો.
તૌ દૃષ્ટ્વા પાર્ષતી યાજં પ્રપેદે વૈ સુતાર્થિની। ન વૈ મદન્યાં જનનીં જાનીયાતામિમાવિતિ
પૃષ્ઠતની પુત્રી, સંતાનની ઇચ્છાથી, યાજ પાસે ગઈ અને કહ્યું, 'આ બન્ને મને સિવાય બીજાને કદી માતા ન માને.'
તથેત્યુવાચ તાં યાજો રાજ્ઞઃ પ્રિયચિકીર્ષયા। તયોશ્ચ નામની ચક્રુર્દ્વિજાઃ સમ્પૂર્ણમાનસાઃ
યાજે રાજાને ખુશ કરવા માટે કહ્યું, 'જેમ તું કહે તેમ જ થાય,' અને બ્રાહ્મણોએ ખુશીથી બન્નેને નામ આપ્યા.
ધૃષ્ટત્વાદત્યમર્ષિત્વાદ્દ્યુમ્નાદ્યુત્સંભવાદપિ। ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ કુમારોઽયં દ્રુપદસ્ય ભવત્વિતિ
આ બાળકનું નામ ધૃષ્ટદ્યુમ્ન રાખો, કારણ કે એમાં ધીરજ, ક્રોધ અને યજ્ઞમાંથી જન્મવાની વિશેષતા છે.
કૃષ્ણેત્યેવાબ્રુવકન્કૃષ્ણાં કૃષ્ણા।ઞભૂત્સા હિ વર્ણતઃ। તથા તન્મિથુનં જજ્ઞે દ્રુપદસ્ય મહામખે
અને કાળી રંગની દીકરીનું નામ કૃષ્ણા રાખવામાં આવ્યું, કારણ કે એ ખરેખર કાળી હતી; આમ, એ બન્ને સંતાન દ્રુપદને મહાયજ્ઞમાં પ્રાપ્ત થયા.
વૈદિકાધ્યયને પારં ધૃષ્ટદ્યુમ્નો ગતઃ પરમ્
ધૃષ્ટદ્યુમ્ને વૈદિક શિક્ષામાં સર્વોચ્ચ પાંડિત્ય મેળવ્યું.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નં તુ પાઞ્ચાલ્યમાનીય સ્વં નિવેશનમ્। ઉપાકરોદસ્ત્રહેતોર્ભારદ્વાજઃ પ્રતાપવાન્
પ્રભાવી ભારદ્વાજે પંચાલપુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્નને પોતાના ઘરે લાવીને શસ્ત્રવિદ્યાની શિક્ષા આપી.