પ્રપેદે ચ્છન્દયન્કામૈરુપયાજં ધૃતવ્રતમ્। પાદશુશ્રૂષણે યુક્તઃ પ્રિયવાક્સર્વકામદઃ
એણે ઉપયાજને, જે વ્રતમાં દૃઢ હતો, સર્વ રીતે પ્રસન્ન કરવા, પગ ધોઈ સેવા કરી, મીઠા શબ્દો બોલ્યા અને જે કંઈ ઇચ્છા હોય તે આપવાનું વચન આપ્યું.
અર્ચયિત્વા યથાન્યાયમુપયાજમુવાચ સઃ। યેન મે કર્મણા બ્રહ્મન્પુત્રઃ સ્યાદ્દ્રોણમૃત્યવે
યોગ્ય રીતે ઉપયાજની પૂજા કરીને, દ્રુપદે કહ્યું: 'હે બ્રાહ્મણ, તમારી કૃપાથી એવો પુત્ર જન્મે કે જે દ્રોણનો અંત લાવે.'
અર્જુનસ્ય ભવેદ્ભાર્યા ભવેદ્યા વરવર્ણિની।' ઉપયાજ કૃતે તસ્મિન્ ગવાં દાતાઽસ્મિ તેઽર્બુદં
'અને સૌંદર્યમાં શ્રેષ્ઠ એવી કન્યા અર્જુનને પત્ની બને; જો તમે આ કરો તો, ઉપયાજ, હું તમને એક લાખ ગાય આપશ.'
યદ્વા તેઽન્યદ્દ્વિજશ્રેષ્ઠ મનસઃ સુપ્રિયં ભવેત્। સર્વં તત્તે પ્રદાતાઽહં ન હિ મેઽત્રાસ્તિ સંશયઃ
'કે પછી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, તમારે મનગમતું બીજું કંઈ હોય તો પણ, હું બધું આપશ — એમાં મને શંકા નથી.'
ઇત્યુક્તો નાહમિત્યેવં તમૃષિઃ પ્રત્યભાષત। આરાધયિષ્યન્દ્રુપદઃ સ તં પર્યચરત્પુનઃ
આ રીતે કહેતાં, ઋષિએ ફક્ત 'નહીં' એમ જવાબ આપ્યો; ત્યારે દ્રુપદ તેને પ્રસન્ન કરવા ફરીથી સેવા કરતો રહ્યો.
તતઃ સંવત્સરસ્યાન્તે દ્રુપદં સ દ્વિજોત્તમઃ। ઉપયાજોઽબ્રવીત્કાલે રાજન્મધુરયા ગિરા
પછી, એક વર્ષ પૂરૂં થતાં, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ ઉપયાજે યોગ્ય સમયે, રાજા દ્રુપદને મીઠા શબ્દોમાં કહ્યું.
જ્યેષ્ઠો ભ્રાતા મમાગૃહ્માદ્વિચરન્ ગહને વને। અપરિજ્ઞાતશૌચાયાં ભૂમૌ નિપતિતં ફલમ્
મારા મોટા ભાઈ, ઘર છોડીને ઘન જંગલમાં ફરતા હતા, ત્યારે તેમને જમીન પર પડેલું એક ફળ મળ્યું, જે શુદ્ધ છે કે નહીં એ ખબર નહોતી.
તદપશ્યમહં ભ્રાતુરસામ્પ્રતમનુવ્રજન્। વિમર્શં સંકરાદાને નાયં કુર્યાત્કદાચન
એ સમયે હું પણ ભાઈના પાછળ ગયો હતો, અને મેં આ જોયું. હું વિચારી રહ્યો હતો કે, જે વસ્તુ શુદ્ધ કે અશુદ્ધ છે એ સ્પષ્ટ ન હોય, એ ક્યારેય લેવી નહીં.
દૃષ્ટ્વા ફલસ્ય નાપશ્યદ્દોષાન્પાપાનુબન્ધકાન્। વિવિનક્તિ ન શૌચં યઃ સોઽન્યત્રાપિ કથં ભવેત્
ફળ જોઈને પણ ભાઈએ તેમાં કોઈ દોષ કે પાપ લાગતું જોયું નહીં; જે અહીં શુદ્ધ-અશુદ્ધ ઓળખી શકતો નથી, એ બીજે ક્યાં ઓળખશે?
સંહિતાધ્યયનં કુર્વન્વસન્ગુરુકુલે ચ યઃ। ભૈક્ષમુત્સૃષ્ટમન્યેષાં ભુઙ્ક્તે સ્મ ચ યદા તદા
શાસ્ત્રોનું ભણતર કરતા અને ગુરુના ઘરે રહેતા, ભાઈએ જ્યારે મળ્યું ત્યારે બીજાઓનું છોડેલું ભોજન પણ લીધું.
કીર્તયન્ગુણમન્નાનામઘૃણી ચ પુનઃ પુનઃ। તં વૈ ફલાર્થિનં મન્યે ભ્રાતરં તર્કચક્ષુષા
ભોજનના ગુણોનું વારંવાર વખાણ કરતાં અને દયા વગર, હું એ ભાઈને વિચારપૂર્વક ફળની ઇચ્છા રાખનાર માનું છું.
તં વૈ ગચ્છસ્વ નૃપતે સ ત્વાં સંયાજયિષ્યતિ। જુગુપ્સમાનો નૃપતિર્મનસેદં વિચિન્તયન્
એ ભાઈ પાસે જા, રાજા; એ તારી યજ્ઞવિધિ કરશે, પણ રાજા મનમાં એ વાતથી વિમુખતા અનુભવે છે.
ઉપયાજવચઃ શ્રુત્વા યાજસ્યાશ્રમમભ્યગાત્। અભિસમ્પૂજ્ય પૂજાર્હમથ યાજમુવાચ હ
ઉપયાજના શબ્દો સાંભળીને, યાજા આશ્રમમાં ગયા; પછી પૂજનીય યાજાને સન્માન આપીને વાત કરી.
અયુતાનિ દદાન્યષ્ટૌ ગવાં યાજય માં વિભો। દ્રોણવૈરાભિસન્તપ્તં પ્રહ્લાદયિતુમર્હસિ
હું તને અશી હજાર ગાય આપીષ; મહાનુભાવ, મારા માટે યજ્ઞ કર. દ્રોણ સાથેની દુશ્મનાવથી દુઃખી છું, મને આનંદ આપ.
સ હિ બ્રહ્મવિદાં શ્રેષ્ઠો બ્રહ્માસ્ત્રે ચાપ્યનુત્તમઃ। તસ્માદ્દ્રોણઃ પરાજૈષ્ટ માં વૈ સ સખિવિગ્રહે
દ્રોણ બ્રહ્મવિદોમાં શ્રેષ્ઠ છે અને બ્રહ્માસ્ત્રમાં પણ અપ્રતિમ છે; તેથી મિત્રોની સ્પર્ધામાં દ્રોણે મને હરાવ્યો હતો.
ક્ષત્રિયો નાસ્તિ તસ્યાસ્યાં પૃથિવ્યાં કશ્ચિદગ્રણીઃ। કૌરવાચાયર્મુખ્યસ્ય ભારદ્વાજસ્ય ધીમતઃ
આ ધરતી પર દ્રોણ કરતાં શ્રેષ્ઠ કોઈ ક્ષત્રિય નથી; કૌરવોના મુખ્ય આચાર્ય, વિદ્વાન ભારદ્વાજપુત્ર કરતાં કોઈ આગળ નથી.
દ્રોણસ્ય શરજાલાનિ પ્રાણિદેહહરાણિ ચ। ષડરત્નિ ધનુશ્ચાસ્ય દૃશ્યતે પરમં મહત્
દ્રોણના તીરોની વરસાદ જીવ અને શરીર લઈ જાય છે; એની છ રત્નવાળી ધનુષ્ય બહુ મહાન છે.
સ હિ બ્રાહ્મણવેષેણ ક્ષાત્રં વેગમશંસયમ્। પ્રતિહન્તિ મહેષ્વાસો ભારદ્વાજો મહામનાઃ
દ્રોણ બ્રાહ્મણ વેશમાં હોવા છતાં ક્ષત્રિયની ઝડપ બતાવે છે; મહાન મનવાળા ભારદ્વાજપુત્ર, મહાવીર ધનુર્ધર, બધાને પરાસ્ત કરે છે.
ક્ષત્રોચ્છેદાય વિહિતો જામદગ્ન્ય ઇવાસ્થિતઃ। તસ્ય હ્યસ્ત્રબલં ઘોરમપ્રધૃષ્યં નરૈર્ભુવિ
ક્ષત્રિયોના નાશ માટે એ જામદગ્ન્ય જેવો ઊભો છે; એના શસ્ત્રબળને પૃથ્વી પર કોઈ માનવ જીતવા શકતો નથી.
બ્રાહ્મં સન્ધારયંસ્તેજો હુતાહુતિરિવાનલઃ। સમેત્ય સ દહત્યાજૌ ક્ષાત્રધર્મપુરઃસરઃ
બ્રાહ્મણતેજ ધારણ કરીને, યજ્ઞથી પ્રજ્વલિત અગ્નિ જેવો, એ યુદ્ધમાં ક્ષત્રિયધર્મને આગળ રાખીને શત્રુઓને દહન કરે છે.
બ્રહ્મક્ષત્રે ચ વિહિતે બ્રાહ્મં તેજો વિશિષ્યતે। સોઽહં ક્ષાત્રાદ્બલાદ્ધીનો બ્રાહ્મં તેજઃ પ્રપેદિવાન્
જ્યાં બ્રાહ્મણ અને ક્ષત્રિય બળ બંને હોય, ત્યાં બ્રાહ્મણતેજ જ વધારે છે; તેથી હું ક્ષત્રિયબળે નબળો છું, પણ બ્રાહ્મણતેજ મેળવ્યું છે.
દ્રોણાદ્વિશિષ્ટમાસાદ્ય ભવન્તં બ્રહ્મવિત્તમમ્। દ્રોણાન્તકમહં પુત્રં લભેયં યુધિ દુર્જયમ્
દ્રોણ કરતાં શ્રેષ્ઠ અને બ્રહ્મજ્ઞાની તું મળ્યો પછી, હું એવો પુત્ર મેળવી શકું, જે યુદ્ધમાં અજેય અને દ્રોણનો વિનાશક બને.
તત્કર્મ કુરુ મે મે યાજ વિતરામ્યર્બુદં ગવામ્। તથેત્યુક્ત્વા તુ તં યાજો યાજ્યાર્થમુપકલ્પયત્
મારા માટે આ કાર્ય કર, યાજા; હું તને દસ કરોડ ગાય આપીષ. 'તેમ જ' કહી, યાજાએ યજ્ઞની તૈયારી કરી.
ગુર્વર્થ ઇતિ ચાકામમુપયાજમચોદયત્। યાજો દ્રોણવિનાશાય પ્રતિજજ્ઞે તથા ચ સઃ
ગુરુના હિત માટે, ઇચ્છા ન હોવા છતાં, ઉપયાજાએ યાજાને પ્રેર્યા; યાજાએ દ્રોણના વિનાશ માટે પ્રતિજ્ઞા લીધી અને એમ જ કર્યું.
તતસ્તસ્ય નરેન્દ્રસ્ય ઉપયાજો મહાતપાઃ। આચખ્યૌ કર્મ વૈતાનં તદા પુત્રફલાય વૈ
પછી મહાન તપસ્વી ઉપયાજે એ રાજાને પુત્રપ્રાપ્તિ માટેનું વૈતાન યજ્ઞ કરવાનું સમજાવ્યું.
સ ચ પુત્રો મહાવીર્યો મહાતેજા મહાબલઃ। ઇષ્યતે યદ્વિધો રાજન્ભવિતા તે તથાવિધઃ
હે રાજા, જેમ તું ઈચ્છે છે એવો મહાવીર્યવાન, તેજસ્વી અને બલવાન પુત્ર તને અવશ્ય મળશે.
ભારદ્વાજસ્ય હન્તારં સોઽભિસન્ધાય ભૂપતિઃ। આજહ્વે તત્તથા સર્વં દ્રુપદઃ કર્મસિદ્ધયે
ભારદ્વાજના વિનાશક પુત્ર માટે ઈચ્છા રાખી, દ્રુપદ રાજાએ પોતાના કાર્યસિદ્ધિ માટે બધાં વિધિપૂર્વક યજ્ઞ કર્યા.
યાજસ્તુ હવનસ્યાન્તે દેવીમાજ્ઞાપયત્તદા। પ્રેહિ માં રાજ્ઞિ પૃષતિ મિથુનં ત્વામુપસ્થિતમ્
યજ્ઞ પૂરો થતાં યાજાએ રાણી પૃષતીને કહ્યું: 'રાણી, હવે જોડું હાજર છે, મારી પાસે આવો.'
અવલિપ્તં મુખં બ્રહ્મન્દિવ્યાન્ગન્ધાન્બિભર્મિ ચ। સૂતાર્થે નોપલબ્ધાઽસ્મિ તિષ્ઠ યાજ મમ પ્રિયે
'હે બ્રાહ્મણ, મારું મુખ સુગંધિત લપસણથી રંગાયેલું છે; હું હજુ સંતાન માટે તૈયાર નથી. યાજા, મારા પ્રિય, થોડી રાહ જો.'
યાજેન શ્રપિતં હવ્યમુપયાજાભિમન્ત્રિતમ્। કથં કામં ન સન્દધ્યાત્સા ત્વં વિપ્રેહિ તિષ્ઠ વા
'યાજાએ હવન માટે હવિ અર્પણ કરી છે અને ઉપયાજાએ મંત્રોચ્ચાર કર્યા છે, તો ઈચ્છિત ફળ કેમ નહીં મળે? હવે, બ્રાહ્મણ, તું જા કે રહી જા.'