તથા સત્યં સમાખ્યાહિ જિહીર્ષામ્યાશ્રમાદિમામ્। સ મન્યુસ્તત્ર હૃદયં પ્રદહન્નિવ તિષ્ઠતિ
'તો સાચું કહી દે, કેમ કે હું તેને આશ્રમમાંથી લઈ જવાની ઈચ્છા રાખું છું. ગુસ્સો મારા હૃદયમાં અગ્નિની જેમ બળી રહ્યો છે.'
મત્પૂર્વભાર્યાં યદિમાં ભૃગુરાપ સુમધ્યમામ્। `અસંમતમિદં મેઽદ્ય હરિષ્યામ્યાશ્રમાદિમામ્
'જો ભૃગુએ મારી પૂર્વ પત્ની, સુંદર કમરવાળી સ્ત્રીને મારી મંજુરી વિના લઈ લીધી છે, તો આજે હું તેને આશ્રમમાંથી લઈ જઉં.'
એવં રક્ષસ્તમામન્ત્ર્ય જ્વલિતં જાતવેદસમ્। શઙ્કમાનં ભૃગોર્ભાર્યાં પુનઃપુનરપૃચ્છત
આ રીતે પુલોમા દાનવ જ્વલંત જાતવેદસને વારંવાર પુછતો રહ્યો, શંકા રાખતો કે શું એ ભૃગુની પત્ની છે.
ત્વમગ્ને સર્વભૂતાનામન્તશ્ચરસિ નિત્યદા। સાક્ષિવત્પુણ્યપાપેષુ સત્યં બ્રૂહિ કવે વચઃ
'હે અગ્નિ, તું સર્વ જીવોમાં હંમેશાં રહેલો છે; પુણ્ય અને પાપનો સાક્ષી છે, હે કવિ, સાચું બોલ.'
મત્પૂર્વભાર્યાઽપહૃતા ભૃગુણાઽનૃતકારિણા। સેયં યદિ તથા મે ત્વં સત્યમાખ્યાતુમર્હસિ
'મારી પૂર્વ પત્ની ભૃગુએ ખોટું કામ કરીને લઈ લીધી હતી. જો એ સાચું છે, તો તું મને સત્ય કહો.'
શ્રુત્વા ત્વત્તો ભૃગોર્ભાર્યાં હરિષ્યામ્યાશ્રમાદિમામ્। જાતવેદઃ પશ્યતસ્તે વદ સત્યાં ગિરં મમ
'તારી પાસેથી સાંભળીને કે એ ભૃગુની પત્ની છે, હું તેને આશ્રમમાંથી લઈ જઉં. હે જાતવેદસ, જે યોગ્ય લાગે એ રીતે મને સાચું કહો.'
તસ્યૈતદ્વચનં શ્રુત્વા સપ્તાર્ચિર્દુઃખિતોઽભવત્। `સત્યં વદામિ યદિ મે શાપઃ સ્યાદ્બ્રહ્મવિત્તમાત્
પુલોમાના શબ્દો સાંભળીને સાત જ્યોતિવાળો અગ્નિ દુ:ખી થયો: 'જો હું સાચું બોલું, તો બ્રહ્મજ્ઞાનીના શાપનો ભય છે.'
અસત્યં ચેદહં બ્રૂયાં પતિષ્યે નરકાન્ધ્રુવમ્।' ભીતોઽનૃતાચ્ચ શાપાચ્ચ ભૃગોરિત્યબ્રવીચ્છનૈઃ
'જો હું ખોટું બોલું, તો ચોક્કસ નરકમાં જઈશ.' ખોટા અને શાપના ડરથી, અગ્નિએ ધીમે ધીમે કહ્યું, 'એ ભૃગુની છે.'
ત્વયા વૃતા પુલોમેયં પૂર્વં દાનવનન્દન। કિં ત્વિયં વિધિના પૂર્વં મન્ત્રવન્ન વૃતા ત્વયા
તમે પહેલાં પુલોમાની દીકરીને પસંદ કરી હતી, દાનવના પુત્ર, પણ શું તમે તેને નિયમ મુજબ અને યોગ્ય મંત્રો સાથે પસંદ કરી હતી?
પિત્રા તુ ભૃગવે દત્તા પુલોમેયં યશસ્વિની। દદાતિ ન પિતા તુભ્યં વરલોભાન્મહાયશાઃ
પણ પુલોમાની દીકરી, જે પ્રસિદ્ધ અને પ્રતિષ્ઠિત હતી, તેના પિતાએ ભૃગુને આપી હતી; તેના પિતા, મહાન પ્રતિષ્ઠાવાળા, વધુ સારું વર મેળવવાની ઇચ્છાથી, તમને આપી નહોતી.
અથેમાં વેદદૃષ્ટેન કર્મણા વિધિપૂર્વકમ્। ભાર્યામૃષિર્ભૃગુઃ પ્રાપ માં પુરસ્કૃત્ય દાનવ
પછી, વેદોમાં જણાવેલા વિધિ પ્રમાણે, ભૃગુ ઋષિએ તમામ વિધિપૂર્વક તેને પત્ની તરીકે મેળવ્યા, દાનવ, અને હું એ સમયે સાક્ષી હતો.
સેયમિત્યવગચ્છામિ નાનૃતં વક્તુમુત્સહે। નાનૃતં હિ સદા લોકે પૂજ્યતે દાનવોત્તમ
મારે જે સમજાયું છે એ સાચું છે; હું ક્યારેય ખોટું બોલી શકતો નથી, કારણ કે, દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ, આ દુનિયામાં હંમેશા સાચું જ માન્ય અને પૂજ્ય છે.
અગ્નેરથ વચઃ શ્રુત્વા તદ્રક્ષઃ પ્રજહાર તામ્। બ્રહ્મન્વરાહરૂપેણ મનોમારુતરંહસા
અગ્નિના વાત સાંભળીને એ રાક્ષસે તેને છોડીને બ્રાહ્મણના રૂપમાં, મન અને પવનની ઝડપથી, ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો.
તતઃ સ ગર્ભો નિવસન્કુક્ષૌ ભૃગુકુલોદ્વહ। રોષાન્માતુશ્ચ્યુતઃ કુક્ષેશ્ચ્યવનસ્તેન સોઽભવત્
પછી, ભૃગુ કુળની મહાન પત્નીના ગર્ભમાં રહેલો એ ભ્રૂણ, માતાની ગુસ્સાથી ગર્ભમાંથી બહાર પડી ગયો, અને એથી તેનું નામ 'ચ્યવન' પડ્યું.
તં દૃષ્ટ્વા માતુરુદરાચ્ચ્યુતમાદિત્યવર્ચસમ્। તદ્રક્ષો ભસ્મસાદ્ભૂતં પપાત પરિમુચ્ય તામ્
માતાના ગર્ભમાંથી પડેલા, સૂર્ય જેવી તેજવાળું એ બાળકને જોઈને, એ રાક્ષસ બળીને ભસ્મ થઈ ગયો અને તેને છોડીને નીચે પડ્યો.
સા તમાદાય સુશ્રોણી સસાર ભૃગુનન્દનમ્। ચ્યવનં ભાર્ગવં પુત્રં પુલોમા દુઃખમૂર્ચ્છિતા
સુંદર કટિવાળી પુલોમાએ, દુઃખથી મૂર્છિત થઈ, પોતાના પુત્ર ચ્યવનને ઉઠાવ્યો અને ત્યાંથી ભાગી ગઈ.
તાં દદર્શ સ્વયં બ્રહ્મા સર્વલોકપિતામહઃ। રુદતીં બાષ્પપૂર્ણાક્ષીં ભૃગોર્ભાર્યામનિન્દિતામ્
બ્રહ્મા, સર્વલોકોના પિતામહ, ભૃગુની નિર્દોષ પત્નીને, રડતી અને આંખોમાં આંસુ ભરેલી, પોતે જોઈ.
સાન્ત્વયામાસ ભગવાન્વધૂં બ્રહ્મા પિતામહઃ। અશ્રુબિન્દૂદ્ભવા તસ્યાઃ પ્રાવર્તત મહાનદી
ભાગ્યવાન પિતામહ બ્રહ્માએ એ વધૂને શાંત કર્યા, અને તેના આંસુઓમાંથી એક મહાન નદી વહેવા લાગી.
આવર્તન્તી સૃતિં તસ્યા ભૃગોઃ પત્ન્યાસ્તપસ્વિનઃ। તસ્યા માર્ગં સૃતવતીં દૃષ્ટ્વા તુ સરિતં તદા
ભૃગુની તપસ્વિ પત્નીના માર્ગે એ નદી વહેવા લાગી; એ સમયે, એ નદીના વહેવાના માર્ગને જોઈને, એ નદી સ્થાપિત થઈ.
નામ તસ્યાસ્તદા નદ્યાશ્ચક્રે લોકપિતામહઃ। વધૂસરેતિ ભગવાંશ્ચ્યવનસ્યાશ્રમં પ્રતિ
પછી, સર્વલોકોના પિતામહે એ નદીનું નામ રાખ્યું: 'વધૂસરા', કારણ કે એ ચ્યવનના આશ્રમ તરફ વહેતી હતી.
સ એવં ચ્યવનો જજ્ઞે ભૃગોઃ પુત્રઃ પ્રતાપવાન્। તં દદર્શ પિતા તત્ર ચ્યવનં તાં ચ ભામિનીમ્। સ પુલોમાં તતો ભાર્યાં પપ્રચ્છ કુપિતો ભૃગુઃ
એ રીતે, ભૃગુનો શક્તિશાળી પુત્ર ચ્યવન જન્મ્યો; ત્યાં તેના પિતાએ ચ્યવન અને તેજસ્વી પુલોમાને જોયા, અને ગુસ્સામાં ભૃગુએ પોતાની પત્ની પુલોમાને પ્રશ્ન કર્યો.
કેનાસિ રક્ષસે તસ્મૈ કથિતા ત્વં જિહીર્ષવે। ન હિ ત્વા વેદ તદ્રક્ષો મદ્ભાર્યાં ચારુહાસિનીમ્
કોણે તને એ રાક્ષસને બતાવી, જે તને અપહરણ કરવા ઈચ્છતો હતો? એ રાક્ષસે જાણતું નહોતું કે તું મારી પત્ની છે, ઓ સુંદર સ્મિતવાળી.
તત્ત્વમાખ્યાહિ તં હ્યદ્ય શપ્તુમિચ્છામ્યહં રુષા। બિભેતિ કો ન શાપાન્મે કસ્ય ચાયં વ્યતિક્રમઃ
મને સાચું કહે, કારણ કે આજે હું ગુસ્સામાં તેને શાપ આપવું ઈચ્છું છું; મારા શાપથી કોણ ડરે નહીં, અને આ દોષ કોણનો છે?
અગ્નિના ભગવંસ્તસ્મૈ રક્ષસેઽહં નિવેદિતા। તતો મામનયદ્રક્ષઃ ક્રોશન્તીં કુરરીમિવ
ભગવાન, હું અગ્નિ દ્વારા એ રાક્ષસને બતાવવામાં આવી હતી; પછી એ રાક્ષસે મને, રડતી અને પંખીની જેમ ચીસો પાડતી, અપહરણ કરી.
સાઽહં તવ સુતસ્યાસ્ય તેજસા પરિમોક્ષિતા। ભસ્મીભૂતં ચ તદ્રક્ષો મામુત્સૃજ્ય પપાત વૈ
તમારા પુત્રના તેજથી હું મુક્ત થઈ, અને એ રાક્ષસ ભસ્મ થઈને મને છોડીને નીચે પડ્યો.
ઇતિ શ્રુત્વા પુલોમાયા ભૃગુઃ પરમમન્યુમાન્। શશાપાગ્નિમતિક્રુદ્ધઃ સર્વભક્ષો ભવિષ્યસિ
પુલોમાના શબ્દો સાંભળીને, ભૃગુ અત્યંત ગુસ્સામાં આવી, અગ્નિને શાપ આપ્યો: 'તમે હવે બધું ભક્ષન કરનાર બની જશો.'
શપ્તસ્તુ ભૃગુણા વહ્નિઃ ક્રુદ્ધો વાક્યમથાબ્રવીત્। કિમિદં સાહસં બ્રહ્મન્કૃતવાનસિ માં પ્રતિ
ભૃગુ દ્વારા શાપ મળતાં અગ્નિ ગુસ્સામાં આવીને બોલ્યા: 'બ્રાહ્મણ, તું મારા પર આ અણગમતું કામ કેમ કર્યું?'
ધર્મે પ્રયતમાનસ્ય સત્યં ચ વદતઃ સમમ્। પૃષ્ટો યદબ્રવં સત્યં વ્યભિચારોઽત્ર કો મમ
હું ધર્મમાં પ્રયત્ન કરું છું અને સાચું બોલું છું; પૂછવામાં આવ્યું ત્યારે મેં સાચું જ કહ્યું — તો મારી શું ભૂલ છે?
પૃષ્ટો હિસાક્ષીયઃ સાક્ષ્યં જાનાનોઽપ્યન્યથા વદેત્। સ પૂર્વાનાત્મનઃ સપ્ત કુલે હન્યાત્તથાઽપરાન્
જે સાક્ષી સાચું જાણીને પણ પૂછવામાં આવે ત્યારે ખોટું બોલે, તે પોતાના સાત પેઢી પૂર્વજ અને અનુવંશને નાશ કરે છે.
યશ્ચ કાર્યાર્થતત્ત્વજ્ઞો જાનાનોઽપિ ન ભાષતે। સોઽપિ તેનૈવ પાપેન લિપ્યતે નાત્ર સંશયઃ
અને જે કાર્ય માટેનું સત્ય જાણે છે પણ બોલતો નથી, તે પણ એ જ પાપમાં ફસાઈ જાય છે — આમાં કોઈ શંકા નથી.