સોઽભિષેક્તું ગતો ગઙ્ગાં પૂર્વમેવાગતાં સતીમ્। દદર્શાપ્સરસં તત્ર ઘૃતાચીમાપ્લુતામૃષિઃ
તેઓ ગંગામાં સ્નાન કરવા ગયા, ત્યાં પહેલેથી આવી ગયેલી પવિત્ર અપ્સરા ઘૃતાચી નદીમાં ડૂબેલી હતી, તેને તેમણે જોયી.
તસ્યા વાયુર્નદીતીરે વસનં વ્યહરત્તદા। અપકૃષ્ટામ્બરાં દૃષ્ટ્વા તામૃષિશ્ચકમે તદા
નદીકાંઠે ઊભેલી ઘૃતાચીના વસ્ત્રો પવનથી ઉડી ગયા; તેને આવું જોઈને ઋષિને તેની ઈચ્છા જાગી.
તસ્યાં સંસક્તમનસઃ કૌમારબ્રહ્મચારિણઃ। ચિરસ્ય રેતશ્ચસ્કન્દ તદૃષિર્દ્રોણ આદધે
યૌવનમાં બ્રહ્મચારી રહેલા ઋષિનું મન ઘૃતાચી તરફ આકર્ષાયું; લાંબા સમય પછી તેમનું વીર્ય નીકળી ગયું અને ઋષિએ તેને એકત્ર કર્યું.
તતઃ સમભવદ્દ્રોણઃ કુમારસ્તસ્ય ધીમતઃ। અધ્યગીષ્ટ સ વેદાંશ્ચ વેદાઙ્ગાનિ ચ સર્વશઃ
એમાંથી તે વિદ્વાનના ઘરમાં ધૃણ નામે પુત્ર થયો; તેણે વેદ અને તમામ શાસ્ત્રો ભણ્યા.
ભરદ્વાજસ્ય તુ સખા પૃષતો નામ પાર્થિવઃ। તસ્યાપિ દ્રુપદો નામ તદા સમભવત્સુતઃ
ભરદ્વાજના મિત્ર પૃષત નામના રાજા હતા; તેમના ઘરે પણ એ સમયે દ્રુપદ નામે પુત્ર થયો.
સ નિત્યમાશ્રમં ગત્વા દ્રોણેન સહ પાર્ષતઃ। ચિક્રીડાધ્યયનં ચૈવ ચકાર ક્ષત્રિયર્ષભઃ
પૃષતપુત્ર દ્રુપદ હંમેશાં આશ્રમમાં જઈને ધૃણ સાથે રમતો અને ભણતો, ભલે તે ક્ષત્રિય હતો.
તતસ્તુ પૃષતેઽતીતે સ રાજા દ્રુપદોઽભવત્। દ્રોણોઽપિ રામં શુશ્રાવ દિત્સન્તં વસુ સર્વશઃ
પૃષતના અવસાન પછી દ્રુપદ રાજા બન્યો; ધૃણને રામે સૌને ધન આપવાની વાત સાંભળી.
વનં તુ પ્રસ્થિતં રામં ભરદ્વાજસુતોઽબ્રવીત્। આગતં વિત્તકામં માં વિદ્ધિ દ્રોણં દ્વિજોત્તમ
જ્યારે રામ જંગલ તરફ ગયો, ત્યારે ભરદ્વાજપુત્રે કહ્યું: 'હું ધનની ઇચ્છાથી આવ્યો છું, મને ધૃણ તરીકે ઓળખો, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.'
શરીરમાત્રમેવાદ્ય મયા સમવશેષિતમ્। અસ્ત્રાણિ વા શરીરં વા બ્રહ્મન્નેકતમં વૃણુ
આજે મારા પાસે માત્ર શરીર જ બચ્યું છે; હે બ્રાહ્મણ, તું ઇચ્છે તો શસ્ત્રવિદ્યા કે શરીર, એમાંનું એક પસંદ કર.
અસ્ત્રાણિ ચૈવ સર્વાણિ તેષાં સંહારમેવ ચ। પ્રયોગં ચૈવ સર્વેષાં દાતુમર્હતિ મે ભવાન્
મારે તને તમામ શસ્ત્રો, તેમનો વિનાશ અને વાપરવાની રીત પણ શીખવી જોઈએ.
તથેત્યુક્ત્વા તતસ્તસ્મૈ પ્રદદૌ ભૃગુનન્દનઃ। પ્રતિગૃહ્ય તદા દ્રોણઃ કૃતકૃત્યોઽભવત્તદા
ભૃગુપુત્રે કહ્યું 'જેમ કહ્યો તેમ' અને પછી તે વસ્તુ દ્રોણને આપી. દ્રોણે તે સ્વીકારીને મનથી સંતોષ પામ્યો.
સંપ્રહૃષ્ટમના દ્રોણો રામાત્પરમસમ્મતમ્। બ્રહ્માસ્ત્રં સમનુજ્ઞાપ્ય નરેષ્વભ્યધિકોઽભવત્
દ્રોણનું મન આનંદથી ભરાઈ ગયું, કારણ કે રામ પાસેથી સર્વોચ્ચ માન પામેલું બ્રહ્માસ્ત્ર મળ્યું હતું. હવે તે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ બની ગયો.
તતો દ્રુપદમાસાદ્ય ભારદ્વાજઃ પ્રતાપવાન્। અબ્રવીત્પુરુષવ્યાઘ્રઃ સખાયં વિદ્ધિ મામિતિ
પછી ભારદ્વાજના પરાક્રમી પુત્ર દ્રોણે દ્રુપદ પાસે જઈને કહ્યું, 'મને તારો મિત્ર માન.'
નાશ્રોત્રિયઃ શ્રોત્રિયસ્ય નારથી રથિનઃ સખા। નારાજા પાર્થિવસ્યાપિ સખિપૂર્વં કિમિષ્યતે
અશિક્ષિત માણસ શિક્ષિતનો મિત્ર બની શકે નહીં; રથ ચલાવનાર રથયોધ્ધાનો મિત્ર નથી; રાજા પણ રાજા સિવાયના સાથે મિત્રતા રાખતો નથી. સમાનતા વગર મિત્રતા કેવી રીતે શક્ય છે?
સ વિનિશ્ચિત્ય મનસા પાઞ્ચાલ્યં પ્રતિ બુદ્ધિમાન્। જગામ કુરુમુખ્યાનાં નગરં નાગસાહ્વયમ્
એવી રીતે મનમાં વિચાર કરીને, બુદ્ધિશાળી દ્રોણે પાંચાલ રાજા વિશે નક્કી કર્યું અને પછી કુરુઓના નગર નાગસાહ્વય તરફ ગયો.
તસ્મૈ પૌત્રાન્સમાદાય વસૂનિ વિવિધાનિ ચ। પ્રાપ્તાય પ્રદદૌ ભીષ્મઃ શિષ્યાન્દ્રોણાય ધીમતે
ત્યાં પહોંચતા, ભીષ્મે પોતાના પૌત્રો અને અનેક પ્રકારના ધન-દોલત દ્રોણને શિષ્યરૂપે આપ્યા.
દ્રોણઃ શિષ્યાંસ્તતઃ પાર્થાનિદં વચનમબ્રવીત્। સમાનીય તુ તાઞ્શિષ્યાન્દ્રુપદસ્યાસુખાય વૈ
પછી દ્રોણે પાંડુપુત્રો સહિત પોતાના શિષ્યોને બોલાવીને કહ્યું, 'હું દ્રુપદને દુઃખ આપવા માટે તમને એક કામ કહેવા માંગું છું.'
આચાર્યવેતનં કિંચિદ્ધૃદિ યદ્વર્તતે મમ। કૃતાસ્ત્રૈસ્તત્પ્રદેયં સ્યાત્તદૃતં વદતાનઘાઃ। સોઽર્જુનપ્રમુખૈરુક્તસ્તથાઽસ્ત્વિતિ ગુરુસ્તદા
'મારા હૃદયમાં ગુરુદક્ષિણા માટે કંઈક છે. હે નિર્દોષો, જ્યારે તમે શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ થાઓ, ત્યારે એ આપવી જોઈએ. સાચું કહો.' ત્યારે અર્જુન સહિત બધાએ કહ્યું, 'જેમ કહો તેમ થશે, ગુરુજી.'
યદા ચ પાણ્ડવાઃ સર્વે કૃતાસ્ત્રાઃ કૃતનિશ્ચયાઃ। તતો દ્રોણોઽબ્રવીદ્ભૂયો વેતનાર્થમિદં વચઃ
જ્યારે બધા પાંડવોએ શસ્ત્રવિદ્યા પૂર્ણ કરી અને મનમાં નક્કી કર્યું, ત્યારે દ્રોણે ફરી ગુરુદક્ષિણા માટે એમ કહ્યું.
પાર્ષતો દ્રુપદો નામ છત્રવત્યાં નરેશ્વરઃ। તસ્માદાકૃષ્ય તદ્રાજ્યં મમ શીઘ્રં પ્રદીયતામ્
'પૃષ્ઠપુત્ર દ્રુપદ ચત્રવતીમાં રાજા છે; એનું રાજ્ય ઝડપથી મારી ગુરુદક્ષિણા તરીકે લાવી આપો.'
ધાર્તરાષ્ટ્રાશ્ચ તે ભીતાઃ પાઞ્ચાલાન્પાણ્ડવાદયઃ। ધાર્તરાષ્ટ્રૈશ્ચ સહિતાઃ પુનર્દ્રોણેન ચોદિતાઃ
ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો, પાંડવો અને પાંચાલો, દ્રોણ દ્વારા ફરીથી પ્રેરિત થતા, ડરી ગયા.
યજ્ઞસેનેન સંગમ્ય કર્ણદુર્યોધનાદયઃ। નિર્જિતાઃ સંન્યવર્તન્ત તથા તે ક્ષત્રિયર્ષભાઃ
યજ્ઞસેન સાથે અથડાઈને, કર્ણ, દુર્યોધન અને બીજા યોદ્ધાઓ પરાજિત થયા અને પાછા ફર્યા.
તતઃ પાણ્ડુસુતાઃ પઞ્ચ નિર્જિત્ય દ્રુપદં યુધિ। દ્રોણાય દર્શયામાસુર્બદ્ધ્વા સસચિવં તદા
પછી પાંડુના પાંચે પુત્રોએ યુદ્ધમાં દ્રુપદને જીત્યો અને તેને મંત્રીઓ સાથે બાંધીને દ્રોણ પાસે લાવ્યા.
મહેન્દ્ર ઇવ દુર્ધર્ષો મહેન્દ્ર ઇવ દાનવમ્। મહેન્દ્રપુત્રઃ પાઞ્ચાલં જિતવાનર્જુનસ્તદા
મહેન્દ્ર જેવો અપરાજેય અર્જુને પાંચાલ રાજાને એ રીતે જીત્યો જેમ મહેન્દ્રે દાનવને જીત્યો હતો.
તદ્દૃષ્ટ્વા તુ મહાવીર્યં ફલ્ગુનસ્ય મહૌજસઃ। વ્યસ્મયન્ત જનાઃ સર્વે યજ્ઞસેનસ્ય બાન્ધવાઃ
ફલ્ગુનના મહા પરાક્રમ અને શક્તિ જોઈને, યજ્ઞસેનના બધા સગા આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
પ્રાર્થયામિ ત્વયા સખ્યં પુનરેવ નરાધિપ। અરાજા કિલ નો રાજ્ઞઃ સખા ભવિતુમર્હતિ
'હું ફરીથી તારી મિત્રતા માગું છું, હે નરેશ; કારણ કે રાજા સિવાયનો વ્યક્તિ રાજાનો મિત્ર બની શકે નહીં.'
અતઃ પ્રયતિતં રાજ્યે યજ્ઞસેન ત્વયા સહ। રાજાઽસિ દક્ષિણે કૂલે ભાગીરથ્યાહમુત્તરે
'એથી હવે રાજ્ય બંને વચ્ચે વહેંચાઈ ગયું છે, યજ્ઞસેન, તું ભાગીરથીના દક્ષિણ કાંઠે અને હું ઉત્તર કાંઠે રાજા છું.'
એવમુક્તો હિ પાઞ્ચાલ્યો ભારદ્વાજેન ધીમતા। ઉવાચાસ્ત્રવિદાં શ્રેષ્ઠં દ્રોણં બ્રાહ્મણસત્તમમ્
આ રીતે બુદ્ધિશાળી ભારદ્વાજ દ્વારા કહેવામાં આવતા, પાંચાલ રાજાએ શસ્ત્રવિદ્યા જાણનારા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ દ્રોણને ઉત્તર આપ્યો.
એવં ભવતુ ભદ્રં તે ભારદ્વાજ મહામતે। સખ્યં તદેવ ભવતુ શશ્વદ્યદભિમન્યસે
ભારદ્વાજ, તમે જે રીતે ઇચ્છો છો, એ જ મિત્રતા હંમેશા અટૂટી રહે — એમ જ થાવું, તમારો કલ્યાણ થાય.
એવમન્યોન્યમુક્ત્વા તૌ કૃત્વા સખ્યમનુત્તમમ્। જગ્મતુર્દ્રોણપાઞ્ચાલ્યૌ યથાગતમરિન્દમૌ
એ રીતે બંનેએ એકબીજાને કહ્યું અને શ્રેષ્ઠ મિત્રતા બાંધી, પછી દ્રોણ અને દ્રુપદ, દુશ્મનોને હરાવનારા, જેમ આવ્યા હતા તેમ પાછા ગયા.