સ મ્યક્ પૂજયિત્વા તં વિપ્રં વિપ્રર્ષભસ્તદા। દદૌ પ્રતિશ્રયં તસ્મૈ સદા સર્વાતિથિવ્રતઃ
એ સમયે, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે એ મહેમાન બ્રાહ્મણનું યથાયોગ્ય સન્માન કર્યું અને હંમેશા મહેમાનોનું માન રાખીને તેને આશ્રય આપ્યો.
તતસ્તે પાણ્ડવાઃ સર્વે સહ કુન્ત્યા નરર્ષભાઃ। ઉપાસાઞ્ચક્રિરે વિપ્રં કથયન્તં કથાઃ શુભાઃ
પછી બધા પાંડવો અને કુન્તિએ, એ બ્રાહ્મણની સેવા કરી, જ્યારે તે શુભ કથાઓ કહેતો હતો.
કથયામાસ દેશાંશ્ચ તીર્થાનિ સરિતસ્તથા। રાજ્ઞશ્ચ વિવિધાશ્ચર્યાન્દેશાંશ્ચૈવ પુરાણિ ચ
તેણે દેશો, તીર્થો, નદીઓ અને રાજાઓના અનેક અજાયબીઓ તથા પ્રાચીન પ્રદેશોની વાતો કહી.
સ તત્રાકથયદ્વિપ્રઃ કથાન્તે જનમેજય। પઞ્ચાલેષ્વદ્ભુતાકારં યાજ્ઞસેન્યાઃ સ્વયંવરમ્
ત્યાં, વાર્તાઓના અંતે, તે વિદ્વાને જનમેજયને પંચાલોમાં યજ્ઞસેનીના અનોખા સ્વયંવરની વાત સંભળાવી.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ય ચોત્પત્તિમુત્પત્તિં ચ શિખણ્ડિનઃ। અયોનિજત્વં કૃષ્ણાયા દ્રુપદસ્ય મહામખે
તેણે ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને શિખંડિની જન્મકથા, કૃષ્ણાની અનોખી ઉત્પત્તિ અને દ્રુપદના મહાયજ્ઞની વાત પણ કહી.
તદદ્ભુતતમં શ્રુત્વા લોકે તસ્ય મહાત્મનઃ। વિસ્તરેણૈવ પપ્રચ્છુઃ કથાં તે પુરુષર્ષભાઃ
આ મહાન આત્માની અદ્ભુત કથા સાંભળી, એ શ્રેષ્ઠ પુરુષોએ વિગતે આખી વાર્તા પૂછવી શરૂ કરી.
કથં દ્રુપદપુત્રસ્ય ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ય પાવકાત્। વેદીમધ્યાચ્ચ કૃષ્ણાયાઃ સંભવઃ કથમદ્ભુતઃ
દ્રુપદપુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અગ્નિમાંથી કેવી રીતે જન્મ્યો અને કૃષ્ણાનું અદ્ભુત જન્મ યજ્ઞવેદિમાંથી કેવી રીતે થયું?
કથં દ્રોણાન્મહેષ્વાસાત્સર્વાણ્યસ્ત્રાણ્યશિક્ષત। `ધૃષ્ટદ્યુમ્નો મહેષ્વાસઃ કથં દ્રોણસ્ય મૃત્યુદઃ।' કથં વિપ્ર સખાયૌ તૌ ભિન્નૌ કસ્ય કૃતેન વા
ધૃષ્ટદ્યુમ્ને મહાન ધનુર્ધર દ્રોણ પાસેથી બધા શસ્ત્રવિદ્યા કેવી રીતે શીખી? તે દ્રોણના મૃત્યુનું કારણ કેવી રીતે બન્યો? હે મુનિ, એ બે મિત્રોમાં ફાટ કેમ પડી અને કયા કારણે આવી?
એવં તૈશ્ચોદિતો રાજન્સ વિપ્રઃ પુરુષર્ષભૈઃ। કથયામાસ તત્સર્વં દ્રૌપદીસંભવં તદા
એ શ્રેષ્ઠ પુરુષોના પ્રશ્નથી પ્રેરાઈ, રાજા, એ વિદ્વાને એ સમયે દ્રૌપદીના જન્મની આખી કથા કહી.
ગઙ્ગાદ્વારં પ્રતિ મહાન્બભૂવર્ષિર્મહાતપાઃ। ભરદ્વાજો મહાપ્રાજ્ઞઃ સતતં સંશિતવ્રતઃ
ગંગાદ્વાર પાસે ભારે વરસાદ થયો અને ત્યાં મહાન તપસ્વી, વિદ્વાન તથા સતત વ્રતપૂર્વક જીવન જીવતો ભરદ્વાજ મુનિ હતા.
સોઽભિષેક્તું ગતો ગઙ્ગાં પૂર્વમેવાગતાં સતીમ્। દદર્શાપ્સરસં તત્ર ઘૃતાચીમાપ્લુતામૃષિઃ
તેઓ ગંગામાં સ્નાન કરવા ગયા, ત્યાં પહેલેથી આવી ગયેલી પવિત્ર અપ્સરા ઘૃતાચી નદીમાં ડૂબેલી હતી, તેને તેમણે જોયી.
તસ્યા વાયુર્નદીતીરે વસનં વ્યહરત્તદા। અપકૃષ્ટામ્બરાં દૃષ્ટ્વા તામૃષિશ્ચકમે તદા
નદીકાંઠે ઊભેલી ઘૃતાચીના વસ્ત્રો પવનથી ઉડી ગયા; તેને આવું જોઈને ઋષિને તેની ઈચ્છા જાગી.
તસ્યાં સંસક્તમનસઃ કૌમારબ્રહ્મચારિણઃ। ચિરસ્ય રેતશ્ચસ્કન્દ તદૃષિર્દ્રોણ આદધે
યૌવનમાં બ્રહ્મચારી રહેલા ઋષિનું મન ઘૃતાચી તરફ આકર્ષાયું; લાંબા સમય પછી તેમનું વીર્ય નીકળી ગયું અને ઋષિએ તેને એકત્ર કર્યું.
તતઃ સમભવદ્દ્રોણઃ કુમારસ્તસ્ય ધીમતઃ। અધ્યગીષ્ટ સ વેદાંશ્ચ વેદાઙ્ગાનિ ચ સર્વશઃ
એમાંથી તે વિદ્વાનના ઘરમાં ધૃણ નામે પુત્ર થયો; તેણે વેદ અને તમામ શાસ્ત્રો ભણ્યા.
ભરદ્વાજસ્ય તુ સખા પૃષતો નામ પાર્થિવઃ। તસ્યાપિ દ્રુપદો નામ તદા સમભવત્સુતઃ
ભરદ્વાજના મિત્ર પૃષત નામના રાજા હતા; તેમના ઘરે પણ એ સમયે દ્રુપદ નામે પુત્ર થયો.
સ નિત્યમાશ્રમં ગત્વા દ્રોણેન સહ પાર્ષતઃ। ચિક્રીડાધ્યયનં ચૈવ ચકાર ક્ષત્રિયર્ષભઃ
પૃષતપુત્ર દ્રુપદ હંમેશાં આશ્રમમાં જઈને ધૃણ સાથે રમતો અને ભણતો, ભલે તે ક્ષત્રિય હતો.
તતસ્તુ પૃષતેઽતીતે સ રાજા દ્રુપદોઽભવત્। દ્રોણોઽપિ રામં શુશ્રાવ દિત્સન્તં વસુ સર્વશઃ
પૃષતના અવસાન પછી દ્રુપદ રાજા બન્યો; ધૃણને રામે સૌને ધન આપવાની વાત સાંભળી.
વનં તુ પ્રસ્થિતં રામં ભરદ્વાજસુતોઽબ્રવીત્। આગતં વિત્તકામં માં વિદ્ધિ દ્રોણં દ્વિજોત્તમ
જ્યારે રામ જંગલ તરફ ગયો, ત્યારે ભરદ્વાજપુત્રે કહ્યું: 'હું ધનની ઇચ્છાથી આવ્યો છું, મને ધૃણ તરીકે ઓળખો, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.'
શરીરમાત્રમેવાદ્ય મયા સમવશેષિતમ્। અસ્ત્રાણિ વા શરીરં વા બ્રહ્મન્નેકતમં વૃણુ
આજે મારા પાસે માત્ર શરીર જ બચ્યું છે; હે બ્રાહ્મણ, તું ઇચ્છે તો શસ્ત્રવિદ્યા કે શરીર, એમાંનું એક પસંદ કર.
અસ્ત્રાણિ ચૈવ સર્વાણિ તેષાં સંહારમેવ ચ। પ્રયોગં ચૈવ સર્વેષાં દાતુમર્હતિ મે ભવાન્
મારે તને તમામ શસ્ત્રો, તેમનો વિનાશ અને વાપરવાની રીત પણ શીખવી જોઈએ.
તથેત્યુક્ત્વા તતસ્તસ્મૈ પ્રદદૌ ભૃગુનન્દનઃ। પ્રતિગૃહ્ય તદા દ્રોણઃ કૃતકૃત્યોઽભવત્તદા
ભૃગુપુત્રે કહ્યું 'જેમ કહ્યો તેમ' અને પછી તે વસ્તુ દ્રોણને આપી. દ્રોણે તે સ્વીકારીને મનથી સંતોષ પામ્યો.
સંપ્રહૃષ્ટમના દ્રોણો રામાત્પરમસમ્મતમ્। બ્રહ્માસ્ત્રં સમનુજ્ઞાપ્ય નરેષ્વભ્યધિકોઽભવત્
દ્રોણનું મન આનંદથી ભરાઈ ગયું, કારણ કે રામ પાસેથી સર્વોચ્ચ માન પામેલું બ્રહ્માસ્ત્ર મળ્યું હતું. હવે તે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ બની ગયો.
તતો દ્રુપદમાસાદ્ય ભારદ્વાજઃ પ્રતાપવાન્। અબ્રવીત્પુરુષવ્યાઘ્રઃ સખાયં વિદ્ધિ મામિતિ
પછી ભારદ્વાજના પરાક્રમી પુત્ર દ્રોણે દ્રુપદ પાસે જઈને કહ્યું, 'મને તારો મિત્ર માન.'
નાશ્રોત્રિયઃ શ્રોત્રિયસ્ય નારથી રથિનઃ સખા। નારાજા પાર્થિવસ્યાપિ સખિપૂર્વં કિમિષ્યતે
અશિક્ષિત માણસ શિક્ષિતનો મિત્ર બની શકે નહીં; રથ ચલાવનાર રથયોધ્ધાનો મિત્ર નથી; રાજા પણ રાજા સિવાયના સાથે મિત્રતા રાખતો નથી. સમાનતા વગર મિત્રતા કેવી રીતે શક્ય છે?
સ વિનિશ્ચિત્ય મનસા પાઞ્ચાલ્યં પ્રતિ બુદ્ધિમાન્। જગામ કુરુમુખ્યાનાં નગરં નાગસાહ્વયમ્
એવી રીતે મનમાં વિચાર કરીને, બુદ્ધિશાળી દ્રોણે પાંચાલ રાજા વિશે નક્કી કર્યું અને પછી કુરુઓના નગર નાગસાહ્વય તરફ ગયો.
તસ્મૈ પૌત્રાન્સમાદાય વસૂનિ વિવિધાનિ ચ। પ્રાપ્તાય પ્રદદૌ ભીષ્મઃ શિષ્યાન્દ્રોણાય ધીમતે
ત્યાં પહોંચતા, ભીષ્મે પોતાના પૌત્રો અને અનેક પ્રકારના ધન-દોલત દ્રોણને શિષ્યરૂપે આપ્યા.
દ્રોણઃ શિષ્યાંસ્તતઃ પાર્થાનિદં વચનમબ્રવીત્। સમાનીય તુ તાઞ્શિષ્યાન્દ્રુપદસ્યાસુખાય વૈ
પછી દ્રોણે પાંડુપુત્રો સહિત પોતાના શિષ્યોને બોલાવીને કહ્યું, 'હું દ્રુપદને દુઃખ આપવા માટે તમને એક કામ કહેવા માંગું છું.'
આચાર્યવેતનં કિંચિદ્ધૃદિ યદ્વર્તતે મમ। કૃતાસ્ત્રૈસ્તત્પ્રદેયં સ્યાત્તદૃતં વદતાનઘાઃ। સોઽર્જુનપ્રમુખૈરુક્તસ્તથાઽસ્ત્વિતિ ગુરુસ્તદા
'મારા હૃદયમાં ગુરુદક્ષિણા માટે કંઈક છે. હે નિર્દોષો, જ્યારે તમે શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ થાઓ, ત્યારે એ આપવી જોઈએ. સાચું કહો.' ત્યારે અર્જુન સહિત બધાએ કહ્યું, 'જેમ કહો તેમ થશે, ગુરુજી.'
યદા ચ પાણ્ડવાઃ સર્વે કૃતાસ્ત્રાઃ કૃતનિશ્ચયાઃ। તતો દ્રોણોઽબ્રવીદ્ભૂયો વેતનાર્થમિદં વચઃ
જ્યારે બધા પાંડવોએ શસ્ત્રવિદ્યા પૂર્ણ કરી અને મનમાં નક્કી કર્યું, ત્યારે દ્રોણે ફરી ગુરુદક્ષિણા માટે એમ કહ્યું.
પાર્ષતો દ્રુપદો નામ છત્રવત્યાં નરેશ્વરઃ। તસ્માદાકૃષ્ય તદ્રાજ્યં મમ શીઘ્રં પ્રદીયતામ્
'પૃષ્ઠપુત્ર દ્રુપદ ચત્રવતીમાં રાજા છે; એનું રાજ્ય ઝડપથી મારી ગુરુદક્ષિણા તરીકે લાવી આપો.'