મહાકાયો મહાવેગો દારયન્નિવ મેદિનીમ્। પિશઙ્ગરૂપઃ પિઙ્ગાક્ષો ભીમસેનમભિદ્રવત્
પહાડ જેવું મોટું શરીર અને જોરદાર ઝડપથી, જાણે ધરતીને ફાડી નાખે એમ, પીળાશ પડતો રંગ અને તાંબાં જેવા આંખો ધરાવતો બકાસુર ભીમસેન પર તૂટી પડ્યો.
ત્રિશિખાં ભ્રુકુટીં કૃત્વા સંદશ્ય દશનચ્છદમ્। ભૃશં સ ભૂયઃ સંક્રુદ્ધો વૃક્ષમાદાય રાક્ષસઃ
ભ્રૂ પર ત્રણ વાંકા પાડી, દાંત ચમકાવીને, રાક્ષસ બકાસુર ખૂબ જ ગુસ્સે થઈને એક મોટો વૃક્ષ ઉપાડી લીધો.
તાડયિષ્યંસ્તદા ભીમં તરસાઽભ્યદ્રવદ્બલી। ક્રુદ્ધેનાભિહતં વૃક્ષં પ્રતિજગ્રાહ લીલયા
તે ભીમને ઝાટકવાનો ઈરાદો રાખી, બકાસુર જોરથી દોડી આવ્યો; પણ ભીમસેને ગુસ્સામાં ફેંકાયેલું એ વૃક્ષ સહેલાઈથી પકડી લીધું.
સવ્યેન પાણિના ભીમઃ પ્રહસન્નિવ ભારત। તતઃ સ પુનરુદ્યમ્ય વૃક્ષાન્બહુવિધાન્બલી
ભીમે ડાબા હાથથી, જાણે રમતમાં હસતો હોય એમ, એ વૃક્ષ પકડી લીધું. પછી એ બલવાને ફરી અનેક પ્રકારના વૃક્ષો ઉંચક્યા.
પ્રાહિણોદ્ભીમસેનાય બકોઽપિ બલવાન્રણે। સર્વાનપોહયદ્વૃક્ષાન્સ્વસ્ય હસ્તસ્ય શાખયા
મહાસૂર બકાએ એ બધા વૃક્ષો ભીમસેન પર ફેંક્યા; પણ ભીમે પોતાના હાથમાં રહેલી ડાળથી બધા વૃક્ષો દૂર ફેંકી દીધા.
તદ્વૃક્ષયુદ્ધમભવદ્વૃક્ષષણ્ડવિનાશનમ્।। મહત્સુઘોરં રાજેન્દ્ર બકપાણ્ડવયોસ્તદા
એ વૃક્ષયુદ્ધમાં આખો વન નાશ પામ્યો. એ સમયે બકાસુર અને પાંડવ વચ્ચે ભયાનક અને ભયંકર યુદ્ધ થયું.
નામ વિશ્રાવ્ય સ બકઃ સમભિદ્રુત્ય પાણ્ડવમ્। સમયુધ્યત તીવ્રેણ વેગેન પુરુષાદકઃ
પછી બકાએ પોતાનું નામ પોકારીને પાંડવ પર તૂટી પડ્યો; એ મનુષ્યભક્ષક રાક્ષસે ભારે ઝડપથી યુદ્ધ કર્યું.
તયોર્વેગેન મહતા પૃથિવી સમકમ્પત। પાદપાંશ્ચ મહામાત્રાંશ્ચૂર્ણયામાસતુઃ ક્ષણાત્
બન્નેના જોરથી ધરતી ધ્રુજી ઉઠી અને પળમાં જ મોટા મોટા વૃક્ષો અને તેમનાં થડ તૂટીને ભૂકંપ થયો.
દ્રુતમાગત્ય પાણિભ્યાં ગૃહીત્વા ચૈનમાક્ષિપત્। આક્ષિપ્તો ભીમસેનશ્ચ પુનરેવોત્થિતો હસન્
ઝટપટ દોડી આવી બકાએ ભીમને હાથથી પકડીને ફેંકી દીધો; પણ ભીમસેન જમીન પર પડ્યા પછી ફરીથી હસતો ઊભો થયો.
આલિઙ્ગ્યાપિ બકં ભીમો ન્યહનદ્વસુધાતલે। ભીમો વિસર્જયિત્વૈનં સમાશ્વસિહિ રાક્ષસ
ભીમે બકાને બાહોમાં જકડી જમીન પર ફટકારી દીધો; પછી છોડીને કહ્યું, 'હિંમત રાખ, રાક્ષસ.'
ઇત્યુક્ત્વા પુનરાસ્ફોટ્ય ઉત્તિષ્ઠેતિ ચ સોઽબ્રવીત્। સમુત્પત્ય તતઃ ક્રુદ્ધો રૂપં કૃત્વા મહત્તરમ્
આ રીતે કહી ભીમે હાથ તાળી મારી અને કહ્યું, 'ઉઠ!' ત્યારે બકાએ ગુસ્સામાં આવીને પોતાનું શરીર હજી મોટું બનાવી લીધું.
વિરૂપઃ સહસા તસ્થૌ2 તર્જયિત્વા વૃકોદરમ્। અહસદ્ભીમસેનોઽપિ રાક્ષસં ભીમદર્શનમ્
અચાનક વિકૃત આકાર ધારણ કરી બકાએ વૃકોદરને ધમકી આપી; પણ ભીમસેન એ ભયાનક દેખાતા રાક્ષસ પર હસી પડ્યો.
અસૌ ગૃહીત્વા પાણિભ્યાં પૃષ્ઠતશ્ચ વ્યવસ્થિતઃ। જાનુભ્યાં પીડયિત્વાથ પાતયામાસ ભૂતલે
પછી ભીમે પાછળથી બકાને હાથથી પકડી, ઘૂંટણથી દબાવીને જમીન પર પછાડી દીધો.
પુનઃ ક્રુદ્ધો વિસૃજ્યૈનં રાક્ષસં ક્રોધજીવિતમ્। સ્વાં કટીમીષદુન્નમ્ય બાહૂ તસ્ય પરામૃશત્
પછી ફરી ગુસ્સે થઈ ભીમે એ ગુસ્સાથી જીવતો રાક્ષસ છોડ્યો અને પોતાનું કટિ થોડું ઊંચું કરીને બકાના હાથ પકડી લીધા.
તસ્ય બાહૂ સમાદાય ત્વરમાણો વૃકોદરઃ। ઉત્ક્ષિપ્ય ચાવધૂયૈનં પાતયન્બલવાન્ભુવિ
વૃકોદરે ઝડપથી બકાના હાથ પકડી, તેને ઊંચકીને ઝાટક્યો અને એ બલવાને જમીન પર ફેંકી દીધો.
તં તુ વામેન પાદેન ક્રુદ્ધો ભીમપરાક્રમઃ। ઉરસ્યેનં સમાજઘ્ને ભીમસ્તુ પતિતં ભુવિ
પછી ભીમે ડાબા પગથી ગુસ્સામાં આવી પડેલા બકાને છાતી પર માર્યો, જ્યારે બકા જમીન પર પડેલો હતો.
વ્યાત્તાનનેન ઘોરેણ લમ્બજિહ્વેન રક્ષસા। તેનાભિદ્રુત્ય ભીમેન ભીમો મૂર્ધ્નિ સમાહતઃ
મોઢું પહોળું ખોલીને, ડોળતી જીભ સાથે એ રાક્ષસ ભીમ પર દોડી આવ્યો; પણ ભીમે તેને માથા પર જોરદાર માર્યો.
એવં નિહન્યમાનઃ સ રાક્ષસેન બલીયસા। રોષેણ મહતાઽઽવિષ્ટો ભીમો ભીમપરાક્રમઃ
આ રીતે બલવાન રાક્ષસના ઘા ખાતા ભીમ, જે ભયાનક પરાક્રમી હતો, ભારે ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો.
ગૃહીત્વા મધ્યમુત્ક્ષિપ્ય બલી જગ્રાહ રાક્ષસમ્। તાવન્યોન્યં પીડયન્તૌ પુરુષાદવૃકોદરૌ
ભીમએ રાક્ષસને કમરથી પકડીને ઊંચક્યો અને બલથી જકડી લીધો. બંને, ભીમ અને માનવખાદક, એકબીજાને જોરથી દબાવા લાગ્યા.
મત્તાવિવ મહાનાગાવન્યોન્યં વિચકર્ષતુઃ
બે મોટા, ઉન્મત્ત હાથીઓ જેવી રીતે એકબીજાને ખેંચે, એમ તેઓ એકબીજાને ઘસી રહ્યા હતા.
બાહુવિક્ષેપશબ્દૈશ્ચ ભીમરાક્ષસયોસ્તદા। વેત્રકીયપુરી સર્વા વિત્રસ્તા સમપદ્યત
ભીમ અને રાક્ષસના હાથના ઘા અને અથડામણના અવાજથી આખી વેત્રકીય નગરી ડરી ગઇ.
તયોર્વેગેન મહતા તત્ર ભૂમિરકમ્પત। પાદપાન્વીરુધશ્ચૈવ ચૂર્ણયામાસતૂ રયાત્
તેમની ભયંકર તાકાતથી જમીન ધ્રૂજવા લાગી અને વૃક્ષો તથા વેલો તેમનાં ક્રોધથી ચકચૂર થઇ ગયા.
સમાગતૌ ચ તૌ વીરાવન્યોન્યવધકાઙ્ક્ષિણૌ। ગિરિભિર્ગિરિશૃહ્ગૈશ્ચ પાષાણૈઃ પર્વતચ્યુતૈઃ
બન્ને વીરોએ, એકબીજાના વિનાશની ઇચ્છાથી, પહાડ, પર્વતશિખરો અને ઉપરથી પડેલા પથ્થરો વડે એકબીજાને ઘાયલ કર્યા.
અન્યોન્યં તાડયન્તૌ તૌ ચૂર્ણયામાસતુસ્તદા। આયામવિસ્તરાભ્યાં ચ પરિતો યોજનદ્વયમ્
એકબીજાને મારતાં-મારતાં, તેમણે લંબાઈ અને પહોળાઈમાં બે યોજન જેટલા વિસ્તારની બધી વસ્તુઓ ચકનાચૂર કરી નાખી.
નિર્મહીરુહપાષાણતૃણકુઞ્જલતાવલિમ્। ચક્રતુર્યુદ્ધદુર્મત્તૌ કૂર્મપૃષ્ઠોપમાં મહીમ્
યુદ્ધમાં ઉન્મત્ત થયેલા એ બંનેએ જમીનને એવી બનાવી દીધી કે, એમાંથી વૃક્ષો, પથ્થરો, ઘાસ, ઝાડઝાંખર અને વેલો બધું જ ઉખડી ગયું અને જમીન કાચબાના પીઠ જેવી દેખાવા લાગી.
મુહૂર્તમેવં સંયુધ્ય સમં રક્ષઃકુરૂદ્વહૌ। તતો રક્ષોવિનાશાય મતિં કૃત્વા કુરૂત્તમઃ
થોડો સમય સુધી રાક્ષસ અને કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભીમ સમાન રીતે લડી રહ્યા. પછી ભીમએ રાક્ષસને નાશ કરવાનો નક્કી કર્યો.
દન્તાન્કટકટીકૃત્ય દષ્ટ્વા ચ દશનચ્છદમ્। નેત્રે સંવૃત્ય વિકટં તિર્યક્પ્રૈક્ષત રાક્ષસમ્
ભીમએ દાંત કચકચાવ્યા, હોઠ દંસી લીધા, આંખો ઢાંકી અને રાક્ષસને ભયાનક રીતે કાંઈક વાંકી નજરે જોયો.
અથ તં લોલયિત્વા તુ ભીમસેનો મહાબલઃ। અગૃહ્ણાત્પરિરભ્યૈનં બાહુભ્યાં પરિરભ્ય ચ
પછી મહાબલી ભીમસેને એને ધ્રુજાવીને, બાહુઓથી મજબૂત રીતે ચાંપીને પકડી લીધો.
જાનુભ્યાં પાર્શ્વયોઃ કુક્ષૌ પૃષ્ઠે વક્ષસિ જઘ્નિવાન્। ભગ્નોરુબાહુહૃચ્ચૈવ વિસ્રંસદ્દેહબન્ધનઃ
ભીમએ ઘૂંટણ, બાજુઓ, પેટ, પીઠ અને છાતીથી રાક્ષસને માર્યો. તેના જાંઘ, હાથ અને હૃદય તૂટી ગયા અને શરીર ઢીલું પડી ગયું.
પ્રસ્વેદદીર્ઘનિશ્વાસો નિર્યઞ્જીવાક્ષિતારકઃ। અજાણ્ડાસ્ફોટનં કુર્વન્નાક્રોશંશ્ચ શ્વસઞ્છનૈઃ
રાક્ષસ પરસેવાથી ભીંજાઈ ગયો, લાંબા શ્વાસો લેતો, આંખો ફેરવી રહ્યો હતો. એના શરીરમાંથી ડીંગ ફાટે એવા અવાજ આવતાં, ધીમે-ધીમે આહકાર અને ઉછાશ કાઢતો હતો.