વૃકોદરેણ સદૃશો બલેનાન્યો ન વિદ્યતે। યો વ્યતીયાદ્યુધિ શ્રેષ્ઠમપિ વજ્રધરં સ્વયમ્
વૃકોદર જેટલું બળ બીજામાં નથી; તે તો યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ એવા વજ્રધારીને પણ પાર કરી શકે.
જાતમાત્રઃ પુરા ચૈવ મમાઙ્કાત્પતિતો ગિરૌ। શરીરગૌરવાદસ્ય શિલા ગાત્રૈર્વિચૂર્ણિતા
જ્યારે તે જન્મતાની સાથે મારા ખોળામાંથી પર્વત પર પડ્યો હતો, ત્યારે તેના શરીરના ભારથી પથ્થર તૂટી ગયા હતા.
તદહં પ્રજ્ઞયા જ્ઞાત્વા બલં ભીમસ્ય પાણ્ડવ। પ્રતિકાર્યે ચ વિપ્રસ્ય તતઃ કૃતવતી મતિમ્
હે પાંડવ, ભીમનું બળ સમજીને, મેં બ્રાહ્મણના હિત માટે આ યોજના ઘડી છે.
નેદં લોભાન્ન ચાજ્ઞાનાન્ન ચ મોહાદ્વિનિશ્ચિતમ્। બુદ્ધિપૂર્વં તુ ધર્મસ્ય વ્યવસાયઃ કૃતો મયા
આ નિર્ણય લોભ, અજ્ઞાન કે મોહથી થયો નથી; પણ મેં ધર્મ માટે, સંપૂર્ણ વિચાર કરીને, આ નિશ્ચય કર્યો છે.
અર્થૌ દ્વાવપિ નિષ્પન્નૌ યુધિષ્ઠિર ભવિષ્યતઃ। પ્રતીકારશ્ચ વાસસ્ય ધર્મશ્ચ ચરિતો મહાન્
હે યુધિષ્ઠિર, બંને હેતુ સિદ્ધ થશે: રહેવાની વ્યવસ્થા માટે અને મહાન ધર્મની પૂર્તિ માટે.
યો બ્રાહ્મણસ્ય સાહાય્યં કુર્યાદર્થેષુ કર્હિચિત્। ક્ષત્રિયઃ સ શુભાઁલ્લોકાનાપ્નુયાદિતિ મે મતિઃ
જે ક્ષત્રિય ક્યારેય પણ બ્રાહ્મણની મદદ કરે છે, તે શુભ લોકને પામે છે – એ મારી પક્કી માન્યતા છે.
ક્ષત્રિયસ્યૈવ કુર્વાણઃ ક્ષત્રિયો વધમોક્ષણમ્। વિપુલાં કીર્તિમાપ્નોતિ લોકેઽસ્મિંશ્ચ પરત્ર ચ
કોઈ ક્ષત્રિય જ્યારે પોતાના ધર્મ પ્રમાણે, મૃત્યુ કે મુક્તિ આપે છે, ત્યારે તેને આ દુનિયામાં અને પરલોકમાં પણ મોટી પ્રતિષ્ઠા મળે છે.
વૈશ્યસ્યાર્થે ચ સાહાય્યં કુર્વાણઃ ક્ષત્રિયો ભુવિ। સ સર્વેષ્વપિ લોકેષુ પ્રજા રઞ્જયતે ધ્રુવમ્
જ્યારે ક્ષત્રિય પૃથ્વી પર વૈશ્યની મદદ કરે છે, ત્યારે તે નિશ્ચિત રૂપે બધા લોકોમાં પ્રજાને આનંદ આપે છે.
શૂદ્રં તુ મોચયેદ્રાજા શરણાર્થિનમાગતમ્। પ્રાપ્નોતીહ કુલે જન્મ સદ્દ્રવ્યે રાજપૂજિતે
પણ જો રાજા આશ્રય માગવા આવેલા શૂદ્રને મુક્ત કરે છે, તો તેને અહીં સન્માનિત રાજકીય સંપત્તિ સાથે ઉત્તમ કુળમાં જન્મ મળે છે.
એવં માં ભગવાન્વ્યાસઃ પુરા પૌરવનન્દન। પ્રોવાચાસુકરપ્રજ્ઞસ્તસ્માદેવં ચિકીર્ષિતમ્
પૌરુવ વંશના આનંદ, ભગવાન વ્યાસજી, જેમણે સમજવું મુશ્કેલ છે, તેમણે પહેલાં મને આવું કહ્યું હતું; એટલે જ એવું નક્કી કરવામાં આવ્યું છે.
ઉપપન્નમિદં માતસ્ત્વયા યદ્બુદ્ધિપૂર્વકમ્। આર્તસ્ય બ્રાહ્મણસ્યૈતદનુક્રોશાદિદં કૃતમ્
માતા, તમે વિચારપૂર્વક જે કર્યું છે તે યોગ્ય છે; દુઃખી બ્રાહ્મણ પર દયા કરીને તમે આ કર્યું છે.
ધ્રુવમેષ્યતિ ભીમોઽયં નિહત્ય પુરુષાદકમ્। સર્વથા બ્રાહ્મણસ્યાર્થે યદનુક્રોશવત્યસિ
નિશ્ચિત છે કે ભીમા એ માનવખાદકને મારીને પાછો આવશે, કેમ કે તમે દરેક રીતે બ્રાહ્મણ માટે દયા દર્શાવી છે.
યથા ત્વિદં ન વિન્દેયુર્નરા નગરવાસિનઃ। તથાઽયં બ્રાહ્મણો વાચ્યઃ પરિગ્રાહ્યશ્ચ યત્નતઃ
જેમ શહેરના લોકો આ વાત જાણે નહીં, તેમ આ બ્રાહ્મણને પણ સમજાવીને, ધ્યાનપૂર્વક આશ્વાસન આપવું જોઈએ.
યુધિષ્ઠિરેણ સંમન્ત્ર્ય બ્રાહ્મણાર્થમરિન્દમ। કુન્તી પ્રવિશ્ય તાન્સર્વાન્મન્ત્રયામાસ ભારત
યુધિષ્ઠિર સાથે સલાહ કરીને, બ્રાહ્મણના હિત માટે કુંતી અંદર ગઈ અને બધું ચર્ચા કરી, હે ભારત.
અથ રાત્ર્યાં વ્યતીતાયાં ભીમસેનો મહાબલઃ। બ્રાહ્મણં સમુપાગમ્ય વચશ્ચેદમુવાચ હ
પછી રાત્રિ પસાર થયા પછી, મહાબલી ભીમસેન બ્રાહ્મણ પાસે ગયો અને તેને આ રીતે કહ્યું.
આપદસ્ત્વાં વિમોક્ષ્યેઽહં સપુત્રં બ્રાહ્મણ પ્રિયમ્। મા ભૈષી રાક્ષસાત્તસ્માન્માં દદાતુ બલિં ભવાન્
પ્રિય બ્રાહ્મણ, હું તને અને તારા પુત્રોને આ મુશ્કેલીમાંથી છોડાવીશ; તે રાક્ષસથી ડરતો નહીં—મને બલિ તરીકે આપો.
ઇદ મામશિતં કર્તું પ્રયતસ્વ સકૃદ્ગૃહે। આથાત્માનં પ્રાદાસ્યામિ તસ્મૈ ઘોરાય રક્ષસે
મારા માટે એક વખત ઘરમાં ભોજન બનાવો; પછી હું પોતાને એ ભયાનક રાક્ષસને અર્પણ કરી દઈશ.
ત્વરધ્વં કિં વિલમ્બધ્વે મા ચિરં કુરુતાનઘાઃ। વ્યવસ્યેયં મનઃ પ્રાણૈર્યુષ્માન્રક્ષિતુમદ્ય વૈ
જલ્દી કરો, શા માટે વિલંબ કરો છો? વધુ સમય ન લો, નિર્દોષો; આજે મેં મનમાં નક્કી કર્યું છે કે હું મારા પ્રાણ આપી તને બચાવીશ.
એવમુક્તઃ સ ભીમેન બ્રાહ્મણો ભરતર્ષભ। સુહૃદાં તત્સમાખ્યાય દદાવન્નં સુસંસ્કૃતમ્
ભીમના આ શબ્દો સાંભળી, બ્રાહ્મણે પોતાના મિત્રો સાથે વાત કરી અને સારા રીતે તૈયાર કરેલું ભોજન આપ્યું.
પિશિતોદનમાજહ્રુરથાસ્મૈ પુરવાસિનઃ। સઘૃતં સોપદંશં ચ સૂપૈર્નાનાવિધૈઃ સહ
પછી શહેરના લોકોએ તેને ઘી, મસાલા અને વિવિધ પ્રકારના સૂપ સાથે માંસવાળું ભાત લાવી આપ્યું.
તદાઽશિત્વા ભીમસેનો માંસાનિ વિવિધાનિ ચ। મોદકાનિ ચ મુખ્યાનિ ચિત્રોદનચયાન્બહૂન્
પછી ભીમસેને વિવિધ પ્રકારનું માંસ અને શ્રેષ્ઠ મિઠાઈઓ તથા અનેક રંગબેરંગી ભાતના ઢગલા આનંદથી ખાધા.
તતોઽપિબદ્દધિઘટાન્સુબહૂન્દ્રોણસંમિતાન્। તસ્ય ભુક્તવતઃ પૌરા યથાવત્સમુપાર્જિતાન્
પછી તેણે અનેક મોટા દહીંના ઘડા પીધા, જે લોકો યોગ્ય રીતે એકઠાં કરીને લાવ્યા હતા.
ઉપજહ્રુર્ભૃતં ભાગં સમૃદ્ધમનસસ્તદા। તતો રાત્ર્યાં વ્યતીતાયાં સવ્યઞ્જનદધિપ્લુતમ્
ત્યારે લોકોએ આનંદથી ભરપૂર ભાગ લાવી આપ્યો; પછી રાત્રિ પસાર થતાં, ભોજન સાથે વિવિધ વાનગીઓ અને દહીં પણ પીરસાયું.
સમારુહ્યાન્નસંપૂર્ણં શકટં સ વૃકોદરઃ। પ્રયયૌ તૂર્યનિર્ઘોષૈઃ પૌરૈશ્ચ પરિવારિતઃ
પછી વૃકોદરે ભોજનથી ભરેલું રથ ચઢ્યું અને વાદ્યના અવાજ સાથે, શહેરના લોકોની વચ્ચે, આગળ વધ્યો.
આત્માનમેષોઽન્નભૂતો રાક્ષસાય પ્રદાસ્યતિ। તરુણોઽપ્રતિરૂપશ્ચ દૃઢ ઔદરિકો યુવા
આ યુવાન, મજબૂત અને તંદુરસ્ત, પોતાનું શરીર રાક્ષસ માટે ખોરાક તરીકે અર્પણ કરશે; તે યુવાન છે, પણ તેનો દેખાવ યોગ્ય નથી.
વાગ્ભિરેવંપ્રકારાભિઃ સ્તૂયમાનો વૃકોદરઃ। ચુચોદ સ બલીવર્દૌ યુક્તૌ સર્વાઙ્ગકાલકૌ
આવી વાતોથી વખાણવામાં આવેલા વૃકોદરએ બંને બળદોને, જે રથમાં જોડાયેલા હતા અને બલિ માટે પસંદ કરાયા હતા, આગળ ધપાવ્યા.
વાદિત્રાણાં પ્રવાદેન તતસ્તં પુરુષાદકમ્। અભ્યગચ્છત્સુસંહૃષ્ટઃ સર્વત્ર મનુજૈર્વૃતઃ
પછી વાદ્યના અવાજ સાથે, તે આનંદપૂર્વક મનુષ્યોની ભીડથી ઘેરાયેલો, માનવખોર પાસે પહોંચ્યો.
સંપ્રાપ્ય સ ચ તં દેશમેકાકી સમુપાયયૌ। પુરુષાદભયાદ્ભીતસ્તત્રૈવાસીજ્જનવ્રજઃ
તે સ્થળે પહોંચીને, તે એકલો આગળ વધ્યો; ત્યાંની ભીડ માનવખોરના ડરથી પાછળ રહી ગઈ.
સ ગત્વા દૂરમધ્વાનં દક્ષિણામભિતો દિશમ્। યતોપદિષ્ટમુદ્દેશે દદર્શ વિપુલં દ્રુમમ્
દક્ષિણ તરફ લાંબું અંતર કાપીને, જેમ જણાવાયું હતું તેમ, તેણે નિર્ધારિત જગ્યાએ એક વિશાળ વૃક્ષ જોયું.
કેશમજ્જાસ્થિમેદોભિર્બાહૂરુચરણૈરપિ। આર્દ્રૈઃ શુષ્કૈશ્ચ સંકીર્ણમભિતોઽથ વનસ્પતિમ્
આ વૃક્ષની આજુબાજુ વાળ, હાડકાં, મજ્જા, ચરબી, હાથ, પગ અને પગલાં – તાજા અને સુકાં – છૂટા પડેલા હતા.