યદધીતં ચ પિત્રા મે સમ્યક્કૈવ તતો મયા। તાવચ્છૃણુષ્વ યો દેવૈઃ સેન્દ્રૈઃ સર્ષિમરુદ્ગણૈઃ
અને જે મારા પિતાએ સારી રીતે ભણ્યું, એ મેં પણ એ જ રીતે ભણ્યું છે; હવે એ સાંભળો, જે દેવતાઓ, ઇન્દ્ર, ઋષિઓ અને મારુતો દ્વારા પૂજાયું છે.
પૂજિતઃ પ્રવરો વંશો ભાર્ગવો ભૃગુનન્દન। ઇમં વંશમહં પૂર્વં ભાર્ગવં તે મહામુને
ભૃગુ વંશ, જે દેવતાઓ દ્વારા પૂજાયેલો છે, ભૃગુના વંશજ, હું હવે તને એ પ્રાચીન ભૃગુ વંશ કહું છું, મહામુનિ.
નિગદામિ યથાયુક્તં પુરાણાશ્રયસંયુતમ્। ભૃગુર્મહર્ષિર્ભગવાન્બ્રહ્મણા વૈ સ્વયંભુવા
હું એ યોગ્ય રીતે કહું છું, જેમ પુરાણ સાથે સંકળાયેલું છે: મહર્ષિ ભૃગુ, ભગવાન, સ્વયંભૂ બ્રહ્મા દ્વારા સર્જાયા હતા.
વરુણસ્ય ક્રતૌ જાતઃ પાવકાદિતિ નઃ શ્રુતમ્। ભૃગોઃ સુદયિતઃ પુત્રશ્ચ્યવનો નામ ભાર્ગવઃ
કહેવામાં આવે છે કે તેઓ વરુણના યજ્ઞમાં અગ્નિમાંથી જન્મ્યા હતા; ભૃગુનો પ્રિય પુત્ર ચ્યવન નામે ભાર્ગવ હતો.
ચ્યવનસ્ય ચ દાયાદઃ પ્રમતિર્નામ ધાર્મિકઃ। પ્રમતેરપ્યભૂત્પુત્રો ઘૃતાચ્યાં રુરુરિત્યુત
ચ્યવનનો વારસદાર, ધર્મમાં સ્થિર, પ્રમતિ નામે હતો; પ્રમતિનો પુત્ર, ઘૃતાચીમાંથી જન્મેલો, રૂરુ કહેવાયો.
રુરોરપિ સુતો જજ્ઞે શુનકો વેદપારગઃ। પ્રમદ્વરાયાં ધર્માત્મા તવ પૂર્વપિતામહઃ
રૂરુનો પુત્ર, સુનક, વેદમાં પારંગત અને ધર્મમાં સ્થિર, તારો પૂર્વજ, પ્રમદ્વરા માંથી જન્મ્યો.
તપસ્વી ચ યશસ્વી ચ શ્રુતવાન્બ્રહ્મવિત્તમઃ। ધાર્મિકઃ સત્યવાદી ચ નિયતો નિયતાશનઃ
તે તપસ્વી, પ્રસિદ્ધ, જ્ઞાનવાન, બ્રહ્મને જાણનાર, ધર્મમાં સ્થિર, સત્યવાડી, સંયમી અને મર્યાદિત ખાવાવાળો હતો.
સૂતપુત્ર યથા તસ્ય ભાર્ગવસ્ય મહાત્મનઃ। ચ્યવનત્વં પરિખ્યાતં તન્મમાચક્ષ્વ પૃચ્છતઃ
સૂતપુત્ર, જેમ મહાન આત્મા ભૃગુનું ચ્યવનમાં રૂપાંતર જાણીતા છે, એ હું પૂછું છું, તો મને એ કહો.
ભૃગોઃ સુદયિતા ભાર્યા પુલોમેત્યભિવિશ્રુતા। તસ્યાં સમભવદ્ગર્ભો ભૃગુવીર્યસમુદ્ભવઃ
ભૃગુની પ્રિય પત્ની, પુલોમા તરીકે પ્રસિદ્ધ, ભૃગુના વીર્યથી ગર્ભવતી થઈ હતી.
તસ્મિન્ગર્ભેઽથ સંભૂતે પુલોમાયાં ભૃગૂદ્વહ। સમયે સમશીલિન્યાં ધર્મપત્ન્યાં યશસ્વિનઃ
પુલોમામાં એ ગર્ભ પકડાયો ત્યારે, ભૃગુવંશી, યશસ્વી ભૃગુ, નિયમિત અને ધર્મપત્ની સાથે યોગ્ય સમયે હતા.
અભિષેકાય નિષ્ક્રાન્તે ભૃગૌ ધર્મભૃતાં વરે। આશ્રમં તસ્ય રક્ષોઽથ પુલોમાઽભ્યાજગામ હ
ભૃગુ, જે ધર્મનું પાલન કરતા લોકોમાં શ્રેષ્ઠ છે, જ્યારે અભિષેક માટે બહાર ગયા, ત્યારે પુલોમા નામનો દાનવ તેના આશ્રમ પાસે આવ્યો.
તં પ્રવિશ્યાશ્રમં દૃષ્ટ્વા ભૃગોર્ભાર્યામનિન્દિતામ્। હૃચ્છયેન સમાવિષ્ટો વિચેતાઃ સમપદ્યત
પુલોમાએ આશ્રમમાં પ્રવેશ કરી, ભૃગુની નિર્દોષ પત્નીને જોઈ, તો તેને મનમાં ઈચ્છા જાગી અને તે અશાંત થઈ ગયો.
અભ્યાગતં તુ તદ્રક્ષઃ પુલોમા ચારુદર્શના। ન્યમન્ત્રયત વન્યેન ફલમૂલાદિના તદા
પુલોમા દાનવ ત્યાં પહોંચ્યો ત્યારે સુંદર સ્ત્રીએ તેને વનફળ અને મૂળ વગેરે આપી, સન્માનપૂર્વક આવકાર કર્યો.
તાં તુ રક્ષસ્તદા બ્રહ્મન્હૃચ્છયેનાભિપીડિતમ્। દૃષ્ટ્વા હૃષ્ટમભૂદ્રાજઞ્જિહીર્ષુસ્તામનિન્દિતામ્
હે બ્રાહ્મણ, પુલોમા દાનવ તેને જોઈને ઈચ્છાથી ભરાઈ ગયો, આનંદિત થયો અને નિર્દોષ સ્ત્રીને લઈ જવાની ઈચ્છા રાખી.
જાતમિત્યબ્રવીત્કાર્યં જિહીર્ષુર્મુદિતઃ શુભામ્। સા હિ પૂર્વં વૃતા તેન પુલોમ્ના તુ શુચિસ્મિતા
સુભદ્રા સ્ત્રીને લઈ જવાની ઈચ્છા રાખીને પુલોમાએ કહ્યું, 'આ પહેલા મેં તેને પસંદ કરી હતી,' કારણ કે પુલોમાએ પહેલા શુદ્ધ સ્મિતવાળી સ્ત્રીને માંગેલી હતી.
તસ્ય તત્કિલ્બિષં નિત્યં હૃદિ વર્તતિ ભાર્ગવ
હે ભૃગુના વંશજ, એ પાપ પુલોમાના હૃદયમાં હંમેશાં રહે છે.
ઇદમન્તરમિત્યેવં હર્તું ચક્રે મનસ્તદા। અથાગ્નિશરણેઽપશ્યજ્જ્વલન્તં જાતવેદસમ્
'આ અવસર છે,' એમ વિચારી પુલોમાએ તેને લઈ જવાનો મનમાં નિર્ણય કર્યો; પછી તેણે જ્વલંત જાતવેદસ અગ્નિને આશ્રયરૂપે જોયો.
તમપૃચ્છત્તતો રક્ષઃ પાવકં જ્વલિતં તદા। શંસ મે કસ્ય ભાર્યેયમગ્ને પૃચ્છે ઋતેન વૈ
પુલોમા દાનવ એ સમયે જ્વલંત અગ્નિને પૂછ્યું, 'મને સાચું કહો, હે અગ્નિ, આ કોણની પત્ની છે? હું તને સત્યથી પૂછું છું.'
મુખં ત્વમસિ દેવાનાં વદ પાવક પૃચ્છતે। મયા હીયં વૃતા પૂર્વં ભાર્યાર્થે વરવર્ણિની
'હે પાવક, તું દેવતાઓનો મુખ છે, મારા પ્રશ્નનો જવાબ આપ. આ સુંદર રંગવાળી સ્ત્રીને મેં પહેલા પત્ની માટે પસંદ કરી હતી.'
પશ્ચાદિમાં પિતા પ્રાદાદ્ભૃગવેઽનૃતકારકઃ। સેયં યદિ વરારોહા ભૃગોર્ભાર્યા રહોગતા
'પછી તેના પિતાએ તેને ભૃગુને આપી, જે ક્યારેય ખોટું કામ નથી કરતા. જો આ સુંદર સ્ત્રી હવે ભૃગુની પત્ની છે અને અહીં એકલી છે—'
તથા સત્યં સમાખ્યાહિ જિહીર્ષામ્યાશ્રમાદિમામ્। સ મન્યુસ્તત્ર હૃદયં પ્રદહન્નિવ તિષ્ઠતિ
'તો સાચું કહી દે, કેમ કે હું તેને આશ્રમમાંથી લઈ જવાની ઈચ્છા રાખું છું. ગુસ્સો મારા હૃદયમાં અગ્નિની જેમ બળી રહ્યો છે.'
મત્પૂર્વભાર્યાં યદિમાં ભૃગુરાપ સુમધ્યમામ્। `અસંમતમિદં મેઽદ્ય હરિષ્યામ્યાશ્રમાદિમામ્
'જો ભૃગુએ મારી પૂર્વ પત્ની, સુંદર કમરવાળી સ્ત્રીને મારી મંજુરી વિના લઈ લીધી છે, તો આજે હું તેને આશ્રમમાંથી લઈ જઉં.'
એવં રક્ષસ્તમામન્ત્ર્ય જ્વલિતં જાતવેદસમ્। શઙ્કમાનં ભૃગોર્ભાર્યાં પુનઃપુનરપૃચ્છત
આ રીતે પુલોમા દાનવ જ્વલંત જાતવેદસને વારંવાર પુછતો રહ્યો, શંકા રાખતો કે શું એ ભૃગુની પત્ની છે.
ત્વમગ્ને સર્વભૂતાનામન્તશ્ચરસિ નિત્યદા। સાક્ષિવત્પુણ્યપાપેષુ સત્યં બ્રૂહિ કવે વચઃ
'હે અગ્નિ, તું સર્વ જીવોમાં હંમેશાં રહેલો છે; પુણ્ય અને પાપનો સાક્ષી છે, હે કવિ, સાચું બોલ.'
મત્પૂર્વભાર્યાઽપહૃતા ભૃગુણાઽનૃતકારિણા। સેયં યદિ તથા મે ત્વં સત્યમાખ્યાતુમર્હસિ
'મારી પૂર્વ પત્ની ભૃગુએ ખોટું કામ કરીને લઈ લીધી હતી. જો એ સાચું છે, તો તું મને સત્ય કહો.'
શ્રુત્વા ત્વત્તો ભૃગોર્ભાર્યાં હરિષ્યામ્યાશ્રમાદિમામ્। જાતવેદઃ પશ્યતસ્તે વદ સત્યાં ગિરં મમ
'તારી પાસેથી સાંભળીને કે એ ભૃગુની પત્ની છે, હું તેને આશ્રમમાંથી લઈ જઉં. હે જાતવેદસ, જે યોગ્ય લાગે એ રીતે મને સાચું કહો.'
તસ્યૈતદ્વચનં શ્રુત્વા સપ્તાર્ચિર્દુઃખિતોઽભવત્। `સત્યં વદામિ યદિ મે શાપઃ સ્યાદ્બ્રહ્મવિત્તમાત્
પુલોમાના શબ્દો સાંભળીને સાત જ્યોતિવાળો અગ્નિ દુ:ખી થયો: 'જો હું સાચું બોલું, તો બ્રહ્મજ્ઞાનીના શાપનો ભય છે.'
અસત્યં ચેદહં બ્રૂયાં પતિષ્યે નરકાન્ધ્રુવમ્।' ભીતોઽનૃતાચ્ચ શાપાચ્ચ ભૃગોરિત્યબ્રવીચ્છનૈઃ
'જો હું ખોટું બોલું, તો ચોક્કસ નરકમાં જઈશ.' ખોટા અને શાપના ડરથી, અગ્નિએ ધીમે ધીમે કહ્યું, 'એ ભૃગુની છે.'
ત્વયા વૃતા પુલોમેયં પૂર્વં દાનવનન્દન। કિં ત્વિયં વિધિના પૂર્વં મન્ત્રવન્ન વૃતા ત્વયા
તમે પહેલાં પુલોમાની દીકરીને પસંદ કરી હતી, દાનવના પુત્ર, પણ શું તમે તેને નિયમ મુજબ અને યોગ્ય મંત્રો સાથે પસંદ કરી હતી?
પિત્રા તુ ભૃગવે દત્તા પુલોમેયં યશસ્વિની। દદાતિ ન પિતા તુભ્યં વરલોભાન્મહાયશાઃ
પણ પુલોમાની દીકરી, જે પ્રસિદ્ધ અને પ્રતિષ્ઠિત હતી, તેના પિતાએ ભૃગુને આપી હતી; તેના પિતા, મહાન પ્રતિષ્ઠાવાળા, વધુ સારું વર મેળવવાની ઇચ્છાથી, તમને આપી નહોતી.