અથૈનં બ્રાહ્મણાઃ સર્વે સમયે સમયોજયન્। મા સ્મ કામાદ્વધી રક્ષો દાસ્યામસ્તે સદા વયં
પછી બધા બ્રાહ્મણોએ મળીને એ રાક્ષસ સાથે સંમતિ કરી: 'તમે મનની ઈચ્છાથી કોઈને ન મારશો; અમે હંમેશા આપશું.'
પર્યાયેણ યથાકામમિહ માંસોદનં પ્રભો। અન્નં માંસસમાયુક્તં તિલચૂર્ણસમન્વિતમ્
'પ્રત્યેક વારમાં, તમારી ઈચ્છા પ્રમાણે, અહીં માંસમિશ્રિત ભોજન—અન્ન, માંસ અને તલના લોટ સાથે—મળશે.'
સર્પિષા ચ સમાયુક્તં વ્યઞ્જનૈશ્ચ સમન્વિતમ્। સૂપાંસ્ત્રીન્સતિલાન્પિણ્ડાઁલ્લાજાપૂપસુરાસવાન્
'ઘી અને વિવિધ વાનગીઓ સાથે—સૂપ, તલના લાડુ, લાજ, પૂપા અને મદિરા પણ મળશે.'
શૃતાશૃતાન્પાનકુમ્ભાન્સ્થૂલમાંસં શૃતાશૃતમ્। વનમાહિષવારાહભાલ્લૂકં ચ શૃતાશૃતમ્
'પાકેલા અને કાચા પાનકના ઘડા, મોટા માંસના ટુકડા, અને જંગલના પશુ, મહિષ, વંશ અને રીંછનું પણ પાકેલું અને કાચું માંસ મળશે.'
સર્પિઃકુમ્ભાંશ્ચ વિવિધાન્દધિકુમ્ભાંસ્તથા બહૂન્। સદ્યઃસિદ્ધસમાયુક્તં તિલચૂર્ણૈઃ સમાકુલમ્
'ઘીના વિવિધ ઘડા, અને અનેક દહીંના ઘડા, તાજા તૈયાર કરેલા અને તલના લોટ સાથે ભેળેલા મળશે.'
કુલાચ્ચ પુરુષં ચૈકં બલીવર્દૌ ચ કાલકૌ। પ્રાપ્સ્યસિ ત્વમસંક્રુદ્ધો રક્ષોભાગં પ્રકલ્પિતમ્
'દરેક કુટુંબમાંથી એક પુરુષ અને બે કાળી બળદો—જો તમે ક્રોધિત ન થાઓ તો—રાક્ષસ માટે નક્કી કરેલો ભાગ મળશે.'
તિષ્ઠેહ સમયેઽસ્માકમિત્યયાચન્ત તં દ્વિજાઃ। બાઢમિત્યેવ તદ્રક્ષસ્તદ્વચઃ પ્રત્યગૃહ્ણત
‘આ સંમતિ પ્રમાણે અહીં રહો,’ એમ બ્રાહ્મણોએ વિનંતી કરી; ‘બરાબર,’ એમ રાક્ષસે એમનું વચન સ્વીકારી લીધું.
પરચક્રાટવીકેભ્યો રક્ષણં સ કરોતિ ચ। તસ્મિન્ભાગે સુનિર્દિષ્ટે સ્થિતઃ સ સમયે બલી
એ વિદેશી સૈન્ય અને જંગલના ભયથી લોકોની રક્ષા કરે છે; નક્કી કરેલા ભાગમાં એ બળવાન રાક્ષસ સંમતિ પ્રમાણે રહે છે.
એકૈકં ચૈવ પુરુષં સંપ્રયચ્છન્તિ વેતનમ્। સ વારો બહુભિર્વર્ષૈર્ભવત્યસુકરો નરૈઃ
દરેક વખતે, એના માટે એક પુરુષ આપવામાં આવે છે; પણ એ વારો ઘણા વર્ષો પછી આવે છે, અને એ માણસો માટે સહન કરવું મુશ્કેલ છે.
તદ્વિમોક્ષાય યે કેચિદ્યતન્તે પુરુષાઃ ક્વચિત્। સપુત્રદારાંસ્તાન્હત્વા તદ્રક્ષો ભક્ષયત્યુત
ક્યારેક જે લોકો આ દુઃખમાંથી છૂટવાનો પ્રયાસ કરે છે, એ રાક્ષસ એમને, એમના પત્ની અને બાળકોને મારી નાખે છે અને ભક્ષી જાય છે.
વેત્રકીયગૃહે રાજા નાયં નયમિહાસ્થિતઃ। ઉપાયં તં ન કુરુતે યત્નાદપિ સ મન્દધીઃ। અનામયં જનસ્યાસ્ય યેન સ્યાદદ્ય શાશ્વતમ્
વેત્રકીયના ઘરમાં રાજા અહીં ન્યાય રાખતો નથી; એ મૂર્ખ પુરુષ પ્રયત્ન કરીને પણ કોઈ ઉપાય કરતો નથી, જેથી આજે લોકોનું સદાય માટે કલ્યાણ થાય.
એતદર્હા વચં નૂનં વસામો દુર્બલસ્ય યે। વિષયે નિત્યવાસ્તવ્યાઃ કુરાજાનમુપાશ્રિતાઃ
નિશ્ચયે, અમે જે નબળા છીએ અને હંમેશા દુર્જન રાજાના રાજ્યમાં રહેતા છીએ, એ માટે આવું વચન અમારે સહન કરવું જ પડે છે.
બ્રાહ્મણાઃ કસ્ય વક્તવ્યાઃ કસ્ય વાચ્છન્દચારિણઃ। ગુણૈરેતે હિ વત્સ્યન્તિ કામગાઃ પક્ષિણો યથા
બ્રાહ્મણોએ કોને વાત કરવી જોઈએ અને કોના માટે પોતાની મરજી પ્રમાણે વર્તવું જોઈએ? કારણ કે, એ લોકો તો ગુણો રહે ત્યાં સુધી જ રહેશે, જેમ પંખીઓ પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે જ્યાં મન થાય ત્યાં રહે છે.
રાજાનં પ્રથમં વિન્દેત્તતો ભાર્યાં તતો ધનમ્। `રાજન્યસતિ લોકેઽસ્મિન્કુતો ભાર્યા કુતો ધનમ્। વયસ્ય સંચયેનાસ્ય જ્ઞાતીન્પુત્રાંશ્ચ તારયેત્
પહેલા રાજા શોધવો, પછી પત્ની અને પછી ધન મેળવવું જોઈએ; કારણ કે, આ દુનિયામાં રાજા ન હોય તો પત્ની અને ધન ક્યાંથી મળે? મિત્રોને ભેગા કરીને પોતાના સગાં-સંબંધી અને દીકરાઓને બચાવવું જોઈએ.
વિપીરતં મયા ચેદં ત્રયં સર્વમુપાર્જિતમ્। તદિમામાપદં પ્રાપ્ય ભૃશં તપ્યામહે વયમ્
મારા પ્રયત્નથી મેં આ ત્રણેય વસ્તુઓ—રાજા, પત્ની અને ધન—મેળવ્યાં છે; છતાં, આ મુશ્કેલી આવી પડી છે અને આપણે ખૂબ જ દુઃખી છીએ.
સોઽયમસ્માનનુપ્રાપ્તો વારઃ કુલવિનાશનઃ। ભોજનં પુરુષશ્ચૈકઃ પ્રદેયં વેતનં મયા
હવે આ કુટુંબનો નાશ લાવતી આ આપત્તિ આપણા પર આવી છે; મને ભોજન અને એક માણસ વેતન તરીકે આપવો પડશે.
ન ચ મે વિદ્યતે વિત્તં સંક્રેતું પુરુષં ક્વચિત્। સુહૃજ્જનં પ્રદાતું ચ ન શક્ષ્યામિ કદાચન
મારી પાસે ક્યાંયે માણસ ખરીદવા માટે ધન નથી અને મિત્રને આપવાનો પણ હું ક્યારેય સમર્થ નથી.
ગતિં ચાન્યાં ન પશ્યામિ તસ્માન્મોક્ષાય રક્ષસઃ। સોઽહં દુઃખાર્ણવે મગ્નો મહત્યસુકરે ભૃશમ્
મને બીજો કોઈ રસ્તો દેખાતો નથી; એટલે રાક્ષસથી છૂટકારો મેળવવા માટે હું ભારે અને મુશ્કેલ દુઃખના દરિયામાં ડૂબી ગયો છું.
સહૈવૈતૈર્ગમિષ્યામિ બાન્ધવૈરદ્ય રાક્ષસમ્। તતો નઃ સહિતાન્ક્ષુદ્રઃ સર્વાનેવોપભોક્ષ્યતિ
આજે હું મારા આ સગાં-સંબંધી સાથે રાક્ષસ પાસે જઈશ; પછી એ દुष્ટ આપણાં બધાને એકસાથે ભક્ષી જશે.
દુઃખમૂલમિદં ભદ્રે મયોક્તં પ્રશ્નતોઽનઘે
હે નિર્દોષે, તું પૂછ્યું એ પ્રમાણે મેં તને આ દુઃખનું મૂળ કહી દીધું છે.
ન વિષાદસ્ત્વયા કાર્યો ભયાદસ્માત્કથંચન। ઉપાયઃ પરિદૃષ્ટોઽત્ર તસ્માન્મોક્ષાય રક્ષસઃ
તું કોઈ રીતે નિરાશ કે ડરતી ન થા; રાક્ષસથી છૂટકારો મેળવવાનો ઉપાય અહીં મળી ગયો છે.
નૈવ સ્વયં સપુત્રસ્ય ગમનં તત્ર રોચયે।' એકસ્તવ સુતો બાલઃ કન્યા ચૈકા તપસ્વિની। ન ચૈતયોસ્તથા પત્ન્યા ગમનં તવ રોચયે
હું એ માનતો નથી કે તું પોતે અને તારો દીકરો ત્યાં જાઓ; તારો એક નાનો દીકરો છે અને એક દીકરી છે જે તપસ્વિ છે; અને તારી પત્ની કે તું જાઓ એ પણ મને યોગ્ય લાગતું નથી.
મમ પઞ્ચ સુતા બ્રહ્મંસ્તેષામેકો ગમિષ્યતિ। ત્વદર્થં બલિમાદાય તસ્ય પાપસ્ય રક્ષસઃ
હે બ્રાહ્મણ, મારા પાંચ પુત્રો છે; એમાથી એક તારો ઉપકાર કરવા માટે એ પાપી રાક્ષસને બલિરૂપે જશે.
નાહમેતત્કરિષ્યામિ જીવિતાર્થી કથંચન। બ્રાહ્મણસ્યાતિથેશ્ચૈવ સ્વાર્થે પ્રાણાન્વિયોજયન્
હું ક્યારેય આવું કામ નહીં કરું, ભલે જીવ બચાવવા માટે હોય; બ્રાહ્મણ અતિથિ માટે કે પોતાના સ્વાર્થ માટે પણ, હું પોતાનો જીવ ક્યારેય આપી શકતો નથી.
ન ત્વેતદકુલીનાસુ નાધર્મિષ્ઠાસુ વિદ્યતે। યદ્બ્રાહ્મમાર્થં વિસૃજેદાત્માનમપિ ચાત્મજમ્
આવું neither ઉંચી જાતિમાં જોવા મળે છે, ન અધર્મી લોકોમાં—કે કોઈ બ્રાહ્મણના હિત માટે પોતાને કે પોતાના દીકરાને ત્યાગી દે.
આત્મનસ્તુ વધઃ શ્રેયો બોદ્ધવ્યમિતિ રોચતે। બ્રહમ્વધ્યાઽઽત્મવધ્યા વા શ્રેયાનાત્મવધો મમ
મને તો એવું લાગે છે કે પોતાનો મરણ સારો છે; બ્રાહ્મણહત્યા કે આત્મહત્યા—મારે માટે તો પોતાનો ત્યાગ શ્રેષ્ઠ છે.
બ્રહ્મવધ્યા પરં પાપં નિષ્કૃતિર્નાત્ર વિદ્યતે। અબુદ્ધિપૂર્વં કૃત્વાપિ પ્રત્યવાયો હિ વિદ્યતે
બ્રાહ્મણહત્યા સૌથી મોટું પાપ છે; એનું કોઈ પ્રાયશ્ચિત્ત નથી—even અજાણતા પણ કરાય તો પણ પાપ રહે છે.
ન ત્વહં વધમાકાઙ્ક્ષે સ્વયમેવાત્મનઃ શુભે। પરૈઃ કૃતે વધે પાપં ન કિંચિન્મયિ વિદ્યતે
પણ, હે શુભે, હું પોતે પોતાનો મરણ ઇચ્છતો નથી; જો બીજાઓ મારણ કરે તો એમાં મારું કોઈ પાપ નથી.
અભિસંધૌ કૃતે તસ્મિન્બ્રાહ્મણસ્ય વધે મયા। નિષ્કૃતિં ન પ્રપશ્યામિ નૃશંસં ક્ષુદ્રમેવ ચ
જો હું મનથી બ્રાહ્મણને મારી નાખું તો એનું કોઈ પ્રાયશ્ચિત્ત નથી—માત્ર ક્રૂરતા અને નીચતા જ છે.
આગતસ્ય ગૃહં ત્યાગસ્તથૈવ શરણાર્થિનઃ। યાચમાનસ્ય ચ વધો નૃશંસો ગર્હિતો બુધૈઃ
ઘરે આવેલાને કે શરણમાં આવેલાને ત્યાગવું, અથવા માગનારને મારી નાખવું—આ બધું ક્રૂર છે અને વિદ્વાનો દ્વારા નિંદનીય છે.