કથં શક્ષ્યામિ બાલેઽસ્મિન્ગુણાનાધાતુમીપ્સિતાન્। અનાથે સર્વતો લુપ્તે યથા ત્વં ધર્મદર્શિવાન્
આ અનાથ અને સર્વે રીતે વંચિત બાળકમાં, જે ગુણો તું ભણાવ્યા, એ હું કેવી રીતે ભણી શકીશ?
ઇમામપિ ચ તે બાલામનાથાં પરિભૂય મામ્। અનર્હાઃ પ્રાર્થયિષ્યન્તિ શૂદ્રા વેદશ્રુતિં યથા
આ તારી દીકરી પણ અનાથ રહી જશે, ત્યારે અયોગ્ય લોકો મને અવગણીને એને મેળવવા પ્રયત્ન કરશે, જેમ શૂદ્રો વેદ સાંભળવા ઈચ્છે છે.
તાં ચેદહં ન દિત્સેયં સદ્ગુણૈરુપબૃંહિતામ્। પ્રમથ્યૈનાં હરેયુસ્તે હવિર્ધ્વાઙ્ક્ષા ઇવાધ્વરાત્
જો હું એને સારા ગુણોથી યુક્ત હોવા છતાં યોગ્ય પાત્રને ન આપું, તો દુષ્ટ લોકો એને બળજબરીથી લઈ જશે, જેમ કાગડા યજ્ઞના હવનમાંથી સામાન ઉઠાવી જાય છે.
સંપ્રેક્ષમાણા પુત્રીં તે નાનુરૂપમિવાત્મનઃ। અનર્હવશમાપન્નામિમાં ચાપિ સુતાં તવ
તારી દીકરી, જે આવાં અયોગ્ય હાથે પડી છે અને પોતાના લાયક નથી, એને જોઈને—
અવજ્ઞાતા ચ લોકેષુ તથાન્માનમજાનતી। અવલિપ્તૈરૈર્બ્રહ્મન્મરિષ્યામિ ન સંશયઃ
લોકોમાં અપમાન અને ગૌરવ ગુમાવી, અહંકારીઓ દ્વારા અપમાની થાઈ, હે બ્રાહ્મણ, હું નિશ્ચિતપણે મરી જઈશ—આમાં કોઈ શંકા નથી.
તૌ ચ હીનૌ મયા બાલૌ ત્વયા ચૈવ તથાત્મજૌ। વિનશ્યેતાં ન સન્દેહો મત્સ્યાવિવ જલક્ષયે
મારા અને તારા વિના, એ બંને બાળકો પણ નિશ્ચયે નાશ પામશે, જેમ પાણી વિના માછલીઓ મરી જાય છે.
ત્રિતયં સર્વથાપ્યેવં વિનશિષ્યત્યસંશયમ્। ત્વયા વિહીનં તસ્માત્ત્વં માં પરિત્યક્તુમર્હસિ
આ રીતે, તારા વિના અમે ત્રણેય નિશ્ચિતપણે નાશ પામી જઈશું; તેથી, તારે મને છોડવું જોઈએ નહીં.
વ્યુષ્ટિરેષા પરા સ્ત્રીણાં પૂર્વં ભર્તુઃ પરા ગતિઃ। નનુ બ્રહ્મન્સપુત્રાણામિતિ ધર્મવિદો વિદુઃ
સ્ત્રીઓ માટે સર્વોચ્ચ ધર્મ એ છે કે પતિના માર્ગે ચાલવું; ખાસ કરીને દીકરાવાળી સ્ત્રીઓ માટે, હે બ્રાહ્મણ, જાણકારો એવું કહે છે.
અનિષ્ટમિહ પુત્રાણાં વિષયે પરિવર્તિતુમ્। હરિદ્રાઞ્જનપુષ્પાદિસૌમઙ્ગલ્યયુતા સતી
દીકરાવાળી સ્ત્રીએ હળદર, કાજળ અને ફૂલોથી શોભાયમાન રહીને આ દુનિયામાં રહેવું યોગ્ય નથી.
મરણં યાતિ યા ભર્તુસ્તદ્દત્તજલપાયિની। ભર્તૃપાદાર્પિતમનાઃ સા યાતિ ગિરિજાપદમ્
જે સ્ત્રી પતિ માટે આપેલું પાણી પી અને મનથી પતિના ચરણોમાં સ્થિર રહે, એ પર્વતકન્યા દેવીનું સ્થાન પામે છે.
ગિરાજાયાઃ સખી ભૂત્વા મોદતે નગકન્યયા। મિતં દદાતિ હિ પિતા મિતં માતા મિતં સુતઃ
પર્વતકન્યાની સખી બનીને, એ એની સાથે આનંદ માણે છે. કારણ કે પિતા મર્યાદામાં આપે છે, માતા પણ મર્યાદામાં આપે છે, અને પુત્ર પણ મર્યાદામાં આપે છે.
અમિતસ્ય હિ દાતારં કા પતિં નાભિનન્દતિ। આશ્રમાશ્ચાગ્નિસંસ્કારા જપહોમવ્રતાનિ ચ
જે પતિ અમાપ આપનાર હોય, એવી સ્ત્રી કઈ ખુશ ન થાય? આશ્રમ, અગ્નિ સંસ્કાર, જપ, હોમ અને વ્રત—
સ્ત્રીણાં નૈતે વિધાતવ્યા વિના પતિમનિન્દિતમ્। ક્ષમા શૌચમનાહારમેતાવદ્વિહિતં સ્ત્રિયાઃ
આ બધું પતિ વિના સ્ત્રીઓ માટે નક્કી કરવું જોઈએ નહીં. સ્ત્રી માટે ક્ષમા, પવિત્રતા અને મર્યાદિત ખોરાક—આટલું જ કહેવામાં આવ્યું છે.
પરિત્યક્તઃ સુતશ્ચાયં દુહિતેયં તથા મયા। બાન્ધવાશ્ચ પરિત્યક્તાસ્ત્વદર્થં જીવિતં ચ મે
આ પુત્રને મેં ત્યજી દીધો છે, અને દીકરીને પણ. તને માટે જ મેં સંબંધીઓ પણ છોડ્યા છે અને મારું જીવન પણ તને અર્પણ કર્યું છે.
યજ્ઞૈસ્તપોભિર્નિયમૈર્દાનૈશ્ચ વિવિધૈસ્તથા। વિશિષ્યતે સ્ત્રિયા ભર્તુર્નિત્યં પ્રિયહિતે સ્થિતિઃ
યજ્ઞ, તપ, નિયમ અને વિવિધ દાન—even આ બધાથી પણ સ્ત્રી પતિના સુખ અને કલ્યાણ માટે સતત લાગણી રાખે એ વધારે શ્રેષ્ઠ છે.
તદિદં યચ્ચિકીર્ષામિ ધર્મં પરમસંમતમ્। ઇષ્ટં ચૈવ હિતં ચૈવ તવ ચૈવ કુલસ્ય ચ
માટે, જે શ્રેષ્ઠ અને સર્વે માન્ય ધર્મ હું કરવા માંગું છું, એ તને અને તારા કુટુંબને પણ પ્રિય અને હિતકારક છે.
ઇષ્ટાનિ ચાપ્યપત્યાનિ દ્રવ્યાણિ સુહૃદઃ પ્રિયાઃ। આપદ્ધર્મપ્રમોક્ષાય ભાર્યા ચાપિ સતાં મતમ્
પસંદના સંતાન, ધન અને પ્રિય મિત્રો—all આ બધું મુશ્કેલીના સમયે ધર્મમાંથી છૂટવા માટે છે; અને સારા લોકો માટે પત્ની પણ એ માટે જ માનવામાં આવે છે.
આપદર્થે ધનં રક્ષેદ્દારાન્રક્ષેદ્ધનૈરપિ। આત્માનં સતતં રક્ષેદ્દારૈરપિ ધનૈરપિ
મુશ્કેલી આવે ત્યારે ધન બચાવવું જોઈએ; ધનથી પત્નીનું રક્ષણ કરવું જોઈએ; અને પોતાનું રક્ષણ તો પત્ની અને ધનથી પણ વધારે કરવું જોઈએ.
દૃષ્ટાદૃષ્ટફલાર્થં હિ ભાર્યા પુત્રો ધનં ગૃહમ્। સર્વમેતદ્વિધાતવ્યં બુધાનામેષ નિશ્ચયઃ
પત્ની, પુત્ર, ધન અને ઘર—આ બધું દેખાતું અને અદેખાતું ફળ મેળવવા માટે છે; આ બધું યોગ્ય રીતે રાખવું જોઈએ—આ જ બુદ્ધિશાળાઓનો નિર્ણય છે.
એકતો વા કુલં કૃત્સ્નમાત્મા વા કુલવર્ધનઃ। `ઉભયોઃ કોધિકો વિદ્વન્નાત્મા ચૈવાધિકઃ કુલાત્
એક તરફ આખું કુટુંબ હોય અને બીજી તરફ પોતે, જે કુટુંબને વધારનાર છે, તો હે વિદ્વાન, પોતે બંનેથી પણ વધારે મહત્વનો છે, કુટુંબથી પણ વધારે.
આત્મનો વિદ્યમાનત્વાદ્ભુવનાનિ ચતુર્દશ। વિદ્યન્તે દ્વિજશાર્દૂલ આતમા રક્ષ્યસ્તતસ્ત્વયા
પોતાની હાજરીથી જ ચૌદ લોક ટક્યા છે; એટલે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, તારે પોતાનું રક્ષણ કરવું જોઈએ.
આત્મન્યવિદ્યમાને ચેદસ્ય નાસ્તીહ કિંચન। એતજ્જગદિદં સર્વમાત્મના ન સમં કિલ
જો પોતે ન હોય, તો અહીં કશું જ નથી; ખરેખર, આ આખું જગત પણ આત્મા જેટલું મૂલ્યવાન નથી.
સ કુરુષ્વ મયા કાર્યં તારયાત્માનમાત્મના। અનુજાનીહી મામાર્ય સુતૌ મે પરિપાલય
માટે, જે કાર્ય હું કરું તે તું કર, પોતે પોતાનું ઉદ્ધાર કર. હે આર્ય, મને મંજૂરી આપ અને મારા બે પુત્રોને સાચવી રાખ.
અવધ્યાઃ સ્ત્રિય ઇત્યાહુર્ધર્મજ્ઞા ધર્મનિશ્ચયે। ધર્મજ્ઞાન્રાક્ષસાનાહુર્ન હન્યાત્સ ચ મામપિ
ધર્મ જાણનારા કહે છે કે, ધર્મના નિર્ણયમાં સ્ત્રીઓને મારવું નહિ જોઈએ; રાક્ષસોમાં પણ ધર્મજ્ઞો કહે છે કે, મારવું નહિ—એમાં હું પણ આવું છું.
નિઃસંશયં વધઃ પુંસાં સ્ત્રીણાં સંશયિતો વધઃ। અતો મામેવ ધર્મજ્ઞ પ્રસ્થાપયિતુમર્હસિ
પુરુષનો વધ નિશ્ચિત છે, પણ સ્ત્રીનો વધ સંશયાસ્પદ છે; એટલે, હે ધર્મજ્ઞ, તારે મને મોકલી દેવું જોઈએ.
ભુક્તં પ્રિયાણ્યવાપ્તાનિ ધર્મશ્ચ ચરિતો મયા। `ત્વચ્છુશ્રૂષણસંભૂતા કીર્તિશ્ચાપ્યતુલા મમ।' ત્વત્પ્રસૂતિઃ પ્રિયા પ્રાપ્તા ન માં તપ્સ્યત્યજીવિતં
મારે આનંદ માણ્યો છે, પ્રિય વસ્તુઓ મેળવી છે, અને ધર્મ પણ પાળ્યો છે; તારી સેવા કરીને મને અપ્રતિમ કીર્તિ મળી છે અને પ્રિય પુત્ર પણ થયો છે—મારે જીવનથી હવે કોઈ દુઃખ નથી.
જાતપુત્રા ચ વૃદ્ધા ચ પ્રિયકામા ચ તે સદા। સમીક્ષ્યૈતદહં સર્વં વ્યવસાયં કરોમ્યતઃ
હવે પુત્ર થયો છે, ઉંમર પણ વધી છે અને હંમેશાં તારા હિતની ઈચ્છા રાખી છે; આ બધું જોઈને હું હવે નક્કી કરું છું.
ઉત્સૃજ્યાપિ હિ મામાર્ય પ્રાપ્સ્યસ્યન્યામપિ સ્ત્રિયમ્। તતઃ પ્રતિષ્ઠિતો ધર્મો ભવિષ્યતિ પુનસ્તવ
હે આર્ય, જો તું મને છોડી દેશ તો પણ તને બીજી સ્ત્રી મળી શકે; પછી તારો ધર્મ ફરીથી સ્થિર થશે.
ન ચાપ્યધર્મઃ કલ્યાણ બહુપત્નીકતા નૃણામ્। સ્ત્રીણામધર્મઃ સુમહાન્ભર્તુઃ પૂર્વસ્ય લઙ્ઘને
પુરુષો માટે ઘણી પત્નીઓ રાખવી ન તો પાપ છે, ન તો પુણ્ય છે; પણ સ્ત્રીઓએ પતિના અધિકારનું ઉલ્લંઘન કરવું બહુ મોટું પાપ ગણાય છે.
એતત્સર્વં સમીક્ષ્ય ત્વમાત્મત્યાગં ચ ગર્હિતમ્। આત્માનં તારયાદ્યાશુ કુલં ચેમૌ ચ દારકૌ
આ બધું વિચારીને, અને આત્મહત્યા નિંદનીય છે એ જાણીને, તું તારા પરિવારને અને આ બંને બાળકોને તરત બચાવ.