સત્યવાદી શમપરસ્તપસ્વી નિયતવ્રતઃ। સર્વેષામેવ નો માન્યઃ સ તાવત્પ્રતિપાલ્યતામ્
તે સત્યવચન, શમમાં સ્થિર, તપસ્વી અને પ્રતિજ્ઞામાં અડગ છે; તે સૌના માટે માનનીય છે, તેથી આપણે તેની રાહ જોવી જોઈએ.
તસ્મિન્નધ્યાસતિ ગુરાવાસનં પરમાર્ચિતમ્। તતો વક્ષ્યસિ યત્ત્વાં સ પ્રક્ષ્યતિ દ્વિજસત્તમઃ
જ્યારે ગુરુ મહાપૂજિત આસન પર બેસે, ત્યારે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, તે જે પૂછે તે તું કહેજે.
એવમસ્તુ ગુરૌ તસ્મિન્નુપવિષ્ટે મહાત્મનિ। તેન પૃષ્ટઃ કથાઃ પુણ્યા વક્ષ્યામિ વિવિધાશ્રયાઃ
જેમ તમે કહ્યુ તેમ, જ્યારે એ મહાન આત્મા ગુરુ બેઠા, ત્યારે તેમણે પૂછેલી અનેક પ્રકારની પવિત્ર વાર્તાઓ હું કહેવા જઈ રહ્યો છું.
સોઽથ વિપ્રર્ષભઃ સર્વં કૃત્વા કાર્યં યથાવિધિ। દેવાન્વાગ્ભિઃ પિતૄનદ્ભિસ્તર્પયિત્વાઽઽજગામ હ
પછી એ બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ, પોતાના બધા કામ નિયમ પ્રમાણે પૂરા કરીને, દેવતાઓને અર્પણથી, પિતૃઓને પાણીથી અને ઋષિઓને વાણીથી તૃપ્ત કરીને, ત્યાં પહોંચ્યા.
યત્ર બ્રહ્મર્ષયઃ સિદ્ધાઃ સુખાસીના ધૃતવ્રતાઃ। યજ્ઞાયતનમાશ્રિત્ય સૂતપુત્રપુરસ્પરાઃ
જ્યાં બ્રહ્મર્ષિ અને સિદ્ધો, પોતાના વ્રતને પકડી, યજ્ઞસ્થળે આરામથી બેઠા હતા, અને સૌતિ તેમના સામે બેઠા હતા.
ઋત્વિક્ષ્વથ સદસ્યેષુ સ વૈ ગૃહપતિસ્તદા। ઉપવિષ્ટેષૂપવિષ્ટઃ શૌનકોઽથાબ્રવીદિદમ્
જ્યારે યજ્ઞકર્મના પંડિતો અને સભાના સભ્યો બેઠા, ત્યારે ગૃહસ્થ પણ બેઠા; પછી શૌનકએ આ રીતે કહ્યું.
પુરાણમખિલં તાત પિતા તેઽધીતવાન્પુરા। `ભારતાધ્યયનં સર્વં કૃષ્ણદ્વૈપાયનાત્તદા।' કચ્ચિત્ત્વમપિ તત્સર્વમધીષે રૌમહર્ષણે
પ્યારા, તારા પિતાએ પહેલાં આખું પુરાણ અને કૃષ્ણ દ્વૈપાયન પાસેથી આખું મહાભારત ભણ્યું હતું; રૌમહર્ષણના પુત્ર, આશા છે કે તું પણ એ બધું ભણ્યું છે.
પુરાણે હિ કથા દિવ્યા આદિવંશાશ્ચ ધીમતામ્। કથ્યન્તે યે પુરાઽસ્માભિઃ શ્રુતપૂર્વાઃ પિતુસ્તવ
પુરાણમાં દિવ્ય વાર્તાઓ અને બુદ્ધિશાળી લોકોના પ્રાચીન વંશો કહેવામાં આવ્યા છે, જે આપણે પહેલા તારા પિતાથી સાંભળ્યા હતા.
તત્ર વંશમહં પૂર્વં શ્રોતુમિચ્છામિ ભાર્ગવમ્। કથયસ્વ કથામેતાં કલ્યાઃ સ્મઃ શ્રવણે તવ
એમાં, હું પહેલા ભૃગુ વંશ વિશે સાંભળવા ઈચ્છું છું; મહામુનિ, આ વાર્તા અમને કહો, કેમ કે તારી વાત સાંભળવું અમારે માટે શુભ છે.
યદધીતં પુરા સમ્યગ્દ્વિજશ્રેષ્ઠૈર્મહાત્મભિઃ। વૈશંપાયનવિપ્રાગ્ર્યૈસ્તૈશ્ચાપિ કથિતં યથા
જે મહાન બ્રાહ્મણોએ, વૈશંપાયન અને અન્ય શ્રેષ્ઠ ઋષિઓએ, યોગ્ય રીતે ભણ્યું અને જેમ તેમણે કહ્યું હતું—
યદધીતં ચ પિત્રા મે સમ્યક્કૈવ તતો મયા। તાવચ્છૃણુષ્વ યો દેવૈઃ સેન્દ્રૈઃ સર્ષિમરુદ્ગણૈઃ
અને જે મારા પિતાએ સારી રીતે ભણ્યું, એ મેં પણ એ જ રીતે ભણ્યું છે; હવે એ સાંભળો, જે દેવતાઓ, ઇન્દ્ર, ઋષિઓ અને મારુતો દ્વારા પૂજાયું છે.
પૂજિતઃ પ્રવરો વંશો ભાર્ગવો ભૃગુનન્દન। ઇમં વંશમહં પૂર્વં ભાર્ગવં તે મહામુને
ભૃગુ વંશ, જે દેવતાઓ દ્વારા પૂજાયેલો છે, ભૃગુના વંશજ, હું હવે તને એ પ્રાચીન ભૃગુ વંશ કહું છું, મહામુનિ.
નિગદામિ યથાયુક્તં પુરાણાશ્રયસંયુતમ્। ભૃગુર્મહર્ષિર્ભગવાન્બ્રહ્મણા વૈ સ્વયંભુવા
હું એ યોગ્ય રીતે કહું છું, જેમ પુરાણ સાથે સંકળાયેલું છે: મહર્ષિ ભૃગુ, ભગવાન, સ્વયંભૂ બ્રહ્મા દ્વારા સર્જાયા હતા.
વરુણસ્ય ક્રતૌ જાતઃ પાવકાદિતિ નઃ શ્રુતમ્। ભૃગોઃ સુદયિતઃ પુત્રશ્ચ્યવનો નામ ભાર્ગવઃ
કહેવામાં આવે છે કે તેઓ વરુણના યજ્ઞમાં અગ્નિમાંથી જન્મ્યા હતા; ભૃગુનો પ્રિય પુત્ર ચ્યવન નામે ભાર્ગવ હતો.
ચ્યવનસ્ય ચ દાયાદઃ પ્રમતિર્નામ ધાર્મિકઃ। પ્રમતેરપ્યભૂત્પુત્રો ઘૃતાચ્યાં રુરુરિત્યુત
ચ્યવનનો વારસદાર, ધર્મમાં સ્થિર, પ્રમતિ નામે હતો; પ્રમતિનો પુત્ર, ઘૃતાચીમાંથી જન્મેલો, રૂરુ કહેવાયો.
રુરોરપિ સુતો જજ્ઞે શુનકો વેદપારગઃ। પ્રમદ્વરાયાં ધર્માત્મા તવ પૂર્વપિતામહઃ
રૂરુનો પુત્ર, સુનક, વેદમાં પારંગત અને ધર્મમાં સ્થિર, તારો પૂર્વજ, પ્રમદ્વરા માંથી જન્મ્યો.
તપસ્વી ચ યશસ્વી ચ શ્રુતવાન્બ્રહ્મવિત્તમઃ। ધાર્મિકઃ સત્યવાદી ચ નિયતો નિયતાશનઃ
તે તપસ્વી, પ્રસિદ્ધ, જ્ઞાનવાન, બ્રહ્મને જાણનાર, ધર્મમાં સ્થિર, સત્યવાડી, સંયમી અને મર્યાદિત ખાવાવાળો હતો.
સૂતપુત્ર યથા તસ્ય ભાર્ગવસ્ય મહાત્મનઃ। ચ્યવનત્વં પરિખ્યાતં તન્મમાચક્ષ્વ પૃચ્છતઃ
સૂતપુત્ર, જેમ મહાન આત્મા ભૃગુનું ચ્યવનમાં રૂપાંતર જાણીતા છે, એ હું પૂછું છું, તો મને એ કહો.
ભૃગોઃ સુદયિતા ભાર્યા પુલોમેત્યભિવિશ્રુતા। તસ્યાં સમભવદ્ગર્ભો ભૃગુવીર્યસમુદ્ભવઃ
ભૃગુની પ્રિય પત્ની, પુલોમા તરીકે પ્રસિદ્ધ, ભૃગુના વીર્યથી ગર્ભવતી થઈ હતી.
તસ્મિન્ગર્ભેઽથ સંભૂતે પુલોમાયાં ભૃગૂદ્વહ। સમયે સમશીલિન્યાં ધર્મપત્ન્યાં યશસ્વિનઃ
પુલોમામાં એ ગર્ભ પકડાયો ત્યારે, ભૃગુવંશી, યશસ્વી ભૃગુ, નિયમિત અને ધર્મપત્ની સાથે યોગ્ય સમયે હતા.
અભિષેકાય નિષ્ક્રાન્તે ભૃગૌ ધર્મભૃતાં વરે। આશ્રમં તસ્ય રક્ષોઽથ પુલોમાઽભ્યાજગામ હ
ભૃગુ, જે ધર્મનું પાલન કરતા લોકોમાં શ્રેષ્ઠ છે, જ્યારે અભિષેક માટે બહાર ગયા, ત્યારે પુલોમા નામનો દાનવ તેના આશ્રમ પાસે આવ્યો.
તં પ્રવિશ્યાશ્રમં દૃષ્ટ્વા ભૃગોર્ભાર્યામનિન્દિતામ્। હૃચ્છયેન સમાવિષ્ટો વિચેતાઃ સમપદ્યત
પુલોમાએ આશ્રમમાં પ્રવેશ કરી, ભૃગુની નિર્દોષ પત્નીને જોઈ, તો તેને મનમાં ઈચ્છા જાગી અને તે અશાંત થઈ ગયો.
અભ્યાગતં તુ તદ્રક્ષઃ પુલોમા ચારુદર્શના। ન્યમન્ત્રયત વન્યેન ફલમૂલાદિના તદા
પુલોમા દાનવ ત્યાં પહોંચ્યો ત્યારે સુંદર સ્ત્રીએ તેને વનફળ અને મૂળ વગેરે આપી, સન્માનપૂર્વક આવકાર કર્યો.
તાં તુ રક્ષસ્તદા બ્રહ્મન્હૃચ્છયેનાભિપીડિતમ્। દૃષ્ટ્વા હૃષ્ટમભૂદ્રાજઞ્જિહીર્ષુસ્તામનિન્દિતામ્
હે બ્રાહ્મણ, પુલોમા દાનવ તેને જોઈને ઈચ્છાથી ભરાઈ ગયો, આનંદિત થયો અને નિર્દોષ સ્ત્રીને લઈ જવાની ઈચ્છા રાખી.
જાતમિત્યબ્રવીત્કાર્યં જિહીર્ષુર્મુદિતઃ શુભામ્। સા હિ પૂર્વં વૃતા તેન પુલોમ્ના તુ શુચિસ્મિતા
સુભદ્રા સ્ત્રીને લઈ જવાની ઈચ્છા રાખીને પુલોમાએ કહ્યું, 'આ પહેલા મેં તેને પસંદ કરી હતી,' કારણ કે પુલોમાએ પહેલા શુદ્ધ સ્મિતવાળી સ્ત્રીને માંગેલી હતી.
તસ્ય તત્કિલ્બિષં નિત્યં હૃદિ વર્તતિ ભાર્ગવ
હે ભૃગુના વંશજ, એ પાપ પુલોમાના હૃદયમાં હંમેશાં રહે છે.
ઇદમન્તરમિત્યેવં હર્તું ચક્રે મનસ્તદા। અથાગ્નિશરણેઽપશ્યજ્જ્વલન્તં જાતવેદસમ્
'આ અવસર છે,' એમ વિચારી પુલોમાએ તેને લઈ જવાનો મનમાં નિર્ણય કર્યો; પછી તેણે જ્વલંત જાતવેદસ અગ્નિને આશ્રયરૂપે જોયો.
તમપૃચ્છત્તતો રક્ષઃ પાવકં જ્વલિતં તદા। શંસ મે કસ્ય ભાર્યેયમગ્ને પૃચ્છે ઋતેન વૈ
પુલોમા દાનવ એ સમયે જ્વલંત અગ્નિને પૂછ્યું, 'મને સાચું કહો, હે અગ્નિ, આ કોણની પત્ની છે? હું તને સત્યથી પૂછું છું.'
મુખં ત્વમસિ દેવાનાં વદ પાવક પૃચ્છતે। મયા હીયં વૃતા પૂર્વં ભાર્યાર્થે વરવર્ણિની
'હે પાવક, તું દેવતાઓનો મુખ છે, મારા પ્રશ્નનો જવાબ આપ. આ સુંદર રંગવાળી સ્ત્રીને મેં પહેલા પત્ની માટે પસંદ કરી હતી.'
પશ્ચાદિમાં પિતા પ્રાદાદ્ભૃગવેઽનૃતકારકઃ। સેયં યદિ વરારોહા ભૃગોર્ભાર્યા રહોગતા
'પછી તેના પિતાએ તેને ભૃગુને આપી, જે ક્યારેય ખોટું કામ નથી કરતા. જો આ સુંદર સ્ત્રી હવે ભૃગુની પત્ની છે અને અહીં એકલી છે—'