અથાર્તિજં મહાશબ્દં બ્રાહ્મણસ્ય નિવેશને। ભૃશમુત્પતિતં ઘોરં કુન્તી શુશ્રાવ ભારત
એ સમયે, કુંતીએ એક બ્રાહ્મણના ઘરમાંથી ઉઠતો, ખૂબ જ ભયાનક અને જોરદાર દુઃખનો રડવાનો અવાજ સાંભળ્યો.
રોરુયમાણાંસ્તાન્દૃષ્ટ્વા પરિદેવયતશ્ચ સા। કારુણ્યાત્સાધુભાવાચ્ચ કુન્તી રાજન્ન ચક્ષમે
એમને રડતા અને દુઃખ વ્યક્ત કરતા જોઈને, દયાથી અને સારા સ્વભાવને કારણે કુંતી, રાજા, એ દુઃખ સહન કરી શકી નહીં.
મથ્યમાનેવ દુઃખેન હૃદયેન પૃથા તદા। ઉવાચ ભીમં કલ્યાણી કૃપાન્વિતમિદં વચઃ
એ સમયે પૃથાનું હૃદય દુઃખથી ગળી ગયું હતું. એ દયાથી ભરેલા શબ્દો ભીમને, પોતાના સારા દીકરાને, કુંતીએ કહ્યું.
વસામઃ સુસુખં પુત્ર બ્રાહ્મણસ્ય નિવેશને। અજ્ઞાતા ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સત્કૃતાં વીતમન્યવઃ
દીકરા, આપણે બ્રાહ્મણના ઘરમાં ખૂબ સુખથી રહી રહ્યા છીએ, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને ખબર પણ નથી, અને અહીં સૌ આપણને સન્માન આપે છે, કોઈ ગુસ્સો પણ નથી.
સા ચિન્તયે સદા પુત્ર બ્રાહ્મણસ્યાસ્ય કિં ન્વહમ્।। કદા પ્રિયં કરિષ્યામિ યત્કુર્યુરુષિતાઃ સુખમ્
દીકરા, હું હંમેશાં વિચારું છું કે આ બ્રાહ્મણ માટે હું શું કરી શકું? ક્યારે હું એનું મનગમતું કંઈક કરીશ, જેથી અહીં રહેતાં બધાને સુખ મળે?
એતાવાન્પુરુષસ્તાત કૃતં યસ્મિન્ન નશ્યતિ। યાવચ્ચ કુર્યાદન્યોઽસ્ય કુર્યાદભ્યધિકં તતઃ
બેટા, માણસ ત્યારે સાચો કહેવાય જ્યારે એના કરેલા કાર્યમાં કંઈ પણ બગડે નહીં; પણ જો બીજું કોઈ એ કરતા વધારે કરે, તો એ વધારે ગણાય છે.
તદિદં બ્રાહ્મણસ્યાસ્ય દુઃખમાપતિતં ધ્રુવમ્। ન તત્ર યદિ સાહાય્યં કુર્યામ સુકૃતં ભવેત્
આ દુઃખ ચોક્કસ આ બ્રાહ્મણ પર આવી પડ્યું છે; જો આપણે એનું સહાય ન કરીએ, તો કોઈ સારા કર્મ થશે નહીં.
જ્ઞાયતામસ્ય યદ્દુઃખં યતશ્ચૈવ સમુત્થિતમ્। વિદિત્વા વ્યવસિષ્યામિ યદ્યપિ સ્યાત્સુદુષ્કરમ્
ચાલો, પહેલા જાણીએ કે એનું દુઃખ શું છે અને ક્યાંથી આવ્યું છે; એ સમજ્યા પછી, ભલે કામ કેટલું પણ મુશ્કેલ હોય, હું શું કરવું એ નક્કી કરીશ.
એવં તૌ કથયન્તૌ ચ ભૂયઃ સુશ્રુવતુઃ સ્વનમ્। આર્તિજં તસ્ય વિપ્રસ્ય સભાર્યસ્ય વિશાંપતે
એ રીતે વાત કરતાં, એમણે ફરીથી એ બ્રાહ્મણ અને એની પત્નીનો દુઃખનો અવાજ સાંભળ્યો, હે રાજા.
અન્તઃપુરં તતસ્તસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય મહાત્મનઃ। વિવેશ ત્વરિતા કુન્તી બદ્ધવત્સેવ સૌરભી
પછી કુંતી, વાછડાને શોધતી ગાય જેવી ઝડપથી, એ મહાન આત્માવાળા બ્રાહ્મણના ઘરનાં અંદરના ભાગમાં ગઈ.
તતસ્તં બ્રાહ્મણં તત્ર ભાર્યયા ચ સુતેન ચ। દુહિત્રા ચૈવ સહિતં દદર્શ વિકૃતાનનમ્
ત્યાં કુંતીએ બ્રાહ્મણને તેની પત્ની, દીકરા અને દીકરી સાથે જોયો, બધાના ચહેરા દુઃખથી વાંકા થઈ ગયા હતા.
ધિગિદં જીવિતં લોકે ગતસારમનર્થકમ્। દુઃખમૂલં પરાધીનં ભૃશમપ્રિયભાગિ ચ
આ જગતમાં આવું જીવન ધિક્કાર છે, જેમાં કંઈ સાર નથી, વ્યર્થ છે, દુઃખથી ભરેલું છે, બીજાઓ પર આધાર રાખવું પડે છે અને બહુ દુઃખદાયક છે.
જીવિતે પરમં દુઃખં જીવિતે પરમો જ્વરઃ। જીવિતે વર્તમાનસ્ય દ્વન્દ્વાનામાગમો ધ્રુવઃ
જીવનમાં સૌથી મોટું દુઃખ છે, જીવનમાં જ સૌથી મોટો તાપ છે; જીવતો માણસ માટે સુખ-દુઃખ જેવા વિપરીત અનુભવ આવવાનું નક્કી છે.
આત્મા હ્યેકો હિ ધર્માર્થૌ કામં ચૈવ નિષેવતે। એતૈશ્ચ વિપ્રયોગોઽપિ દુઃખં પરમનન્તકમ્
માણસ પોતે જ ધર્મ, ધન અને ઇચ્છા માટે પ્રયત્ન કરે છે; પણ એમાંથી વિયોગ toughest અને અનંત દુઃખ આપે છે.
આહુઃ કેચિત્પરં મોક્ષં સ ચ નાસ્તિ કથંચન। અર્થપ્રાપ્તૌ તુ નરકઃ કૃત્સ્ન એવોપપદ્યતે
કેટલાક કહે છે કે મોક્ષ સર્વોપરી છે, પણ એ ક્યારેય મળતું નથી; અને ધન મેળવવામાં તો આખું નરક જ અનુભવાય છે.
અર્થેપ્સુતા પરં દુઃખમર્થપ્રાપ્તૌ તતોઽધિકમ્। જાતસ્નેહસ્ય ચાર્થેષુ વિપ્રયોગે મહત્તરમ્
ધનની ઇચ્છા રાખનારા લોકોને ઘણું દુઃખ થાય છે, અને ધન મળ્યા પછી તો એ દુઃખ વધુ થાય છે; પણ જે ધનમાં આસક્ત થઈ જાય છે, એને એમાંથી વિયોગ સૌથી મોટું દુઃખ આપે છે.
યાવન્તો યસ્ય સંયોગા દ્રવ્યૈરિષ્ટૈર્ભવન્ત્યુત। તાવન્તોઽસ્ય નિખ્યન્તે હૃદયે શોકશઙ્કવઃ
જેટલા માણસને ઇચ્છિત વસ્તુઓ સાથે જોડાણ હોય છે, એટલાં જ દુઃખના કાંટા તેના હૃદયમાં વેઠાય છે.
તદિદં જીવિતં પ્રાપ્ય અલ્પકાલં મહાભયમ્। ત્યાગો હિ ન મયા પ્રાપ્તો ભાર્યયા સહિતેન ચ
આ જીવન થોડું છે અને મોટા ભયથી ભરેલું છે, છતાં હું હજુ સુધી પત્ની સાથે પણ ત્યાગનો માર્ગ અપનાવી શક્યો નથી.
ન હિ યોગં પ્રપશ્યામિ યેન મુચ્યેયમાપદઃ। પુત્રદારેણ વા સાર્ધં પ્રાદ્રવેયમનામયમ્
હું કોઈ એવો ઉપાય નથી જોતો કે જેના દ્વારા આ મુશ્કેલીમાંથી છુટકારો મળી શકે, અને પુત્ર તથા પત્ની સાથે સલામત રીતે ભાગી જવું પણ શક્ય નથી.
યતિતં વૈ મયા પૂર્વં વેત્થ બ્રાહ્મણિ તત્તથા। ક્ષેમં યતસ્તતો ગન્તું ત્વયા તુ મમ ન શ્રુતમ્
બ્રાહ્મણી, તું જાણે છે કે પહેલાં મેં જ્યાં પણ સુરક્ષા મળી શકે ત્યાં જવાનો પૂરતો પ્રયાસ કર્યો હતો, પણ તું મારી વાત સાંભળી નહોતી.
ઇહ જાતા વિવૃદ્ધાઽસ્મિ પિતા માતા મમેતિ વૈ। ઉક્તવત્યસિ દુર્મેધે યાચ્યમાના મયાઽસકૃત્
હું તને વારંવાર વિનંતી કરતો હતો છતાં, દુર્ભાગ્યવશ, તું કહેતી હતી કે 'હું અહીં જન્મી અને મોટી થઈ છું, આ મારા પિતા-માતા છે'.
સ્વર્ગતોઽપિ પિતા વૃદ્ધસ્તથા માતા ચિરં તવ। બન્ધવા ભૂતપૂર્વાશ્ચ તત્ર વાસે તુ કા રતિઃ
તારા પિતા-માતા હવે વૃદ્ધ થઈને સ્વર્ગે ગયા હોય, અને પૂર્વજ પણ નથી, તો ત્યાં રહેવામાં શું આનંદ છે?
ન ભોજનં વિરુદ્ધં સ્યાન્ન સ્ત્રીદેશો નિબન્ધનઃ। સુદૂરમપિ તં દેશં વ્રજેદ્ગરુડહંસવત્
ખોરાકમાં કોઈ વિરોધ નથી અને સ્ત્રીનું સ્થાન પણ બંધન નથી; માણસે ગરુડ કે હંસની જેમ દૂરના દેશે પણ જવું જોઈએ.
સોઽયં તે બન્ધુકામાયા અશૃણ્વન્ત્યા વચો મમ। બન્ધુપ્રણાશઃ સંપ્રાપ્તો ભૃશં દુઃખકરો મમ
હવે, તું સગાં માટે ઇચ્છા રાખી અને મારી વાત ન સાંભળી, એટલે આપણા સગાંઓનો વિનાશ આવ્યો છે, જે મને બહુ દુઃખ આપે છે.
અથવા મદ્વિનાશો યં ન હિ શક્ષ્યામિ કંચન। પરિત્યક્તુમહં બન્ધું સ્વયં જીવન્નૃશંસવત્
અથવા, જો હું પોતાનો વિનાશ સહન ન કરી શકું, તો જીવતો હોવા છતાં કોઈ સગાને છોડી દઉં તો એ નિષ્ઠુરતા જ કહેવાય.
સહધર્મચરીં દાન્તાં નિત્યં માતૃસમાં મમ। સખાયં વિહિતાં દેવૈર્નિત્યં પરમિકાં ગતિમ્
મારી પત્ની, જે હંમેશાં ધર્મનિષ્ઠ, શાંત અને માતા જેવી છે, દેવતાઓએ જ મારી સાથી અને શ્રેષ્ઠ માર્ગ તરીકે નિર્ધારિત કરી છે.
પિત્રા માત્રા ચ વિહિતાં સદા ગાર્હસ્થ્યભાગિનીમ્। વરયિત્વા યથાન્યાયં મન્ત્રવત્પરિણીય ચ
પિતા-માતાએ ગૃહસ્થ જીવનમાં ભાગીદાર તરીકે પસંદ કરી, યોગ્ય રીતે પસંદ કરી અને વિધિવત્ લગ્ન કર્યા.
કુલીનાં શીલસંપન્નામપત્યજનનીમપિ। ત્વામહં જીવિતસ્યાર્થે સાધ્વીમનપકારિણીમ્
તું કુળીન, સારા સ્વભાવવાળી, સંતાનદાયિ અને નિર્દોષ છે, જીવન માટે હું તને પત્ની તરીકે સ્વીકારી છે.
પરિત્યક્તું ન શક્ષ્યામિ ભાર્યાં નિત્યમનુવ્રતામ્। કુત એવ પરિત્યક્તું સુતાં શક્ષ્યામ્યહં સ્વયમ્
હંમેશાં વફાદાર એવી પત્નીને હું ક્યારેય છોડી શકતો નથી; તો પછી મારી દીકરીને સ્વેચ્છાએ કેવી રીતે છોડી શકું?
બાલામપ્રાપ્તવયસમજાતવ્યઞ્જનાકૃતિમ્। ભર્તુરર્થાય નિક્ષિપ્તાં ન્યાસં ધાત્રા મહાત્મના
એ બાળ, હજી યુવાનીમાં ન પહોંચી, જેના અવયવ પણ પૂરાં વિકસ્યા નથી, મહાન આત્મા સ્રષ્ટિકર્તાએ પતિ માટે મારી પાસે સોંપી છે.