અર્ધં સ્મ ભુઞ્જતે પઞ્ચ સહ માત્રા પરન્તપાઃ। અર્ધં સર્વસ્ય ભૈક્ષસ્ય ભીમો ભુઙ્ક્તે મહાબલઃ
પાંચેય પાંડવો અને તેમની માતા મળીને ભિક્ષાનું અડધું અન્ન ખાતા અને બાકીનું અડધું portion મહાબલી ભીમ એકલો જ ખાતો.
સ નાશિતશ્ચ ભવતિ કલ્યાણાન્નભુજિઃ પુરા। સ વૈવર્ણ્યં ચ કાર્શ્યં ચ જગામાતૃપ્તિકારિતમ્
જે પહેલાં સારા અન્નથી તૃપ્ત થતો, તે હવે અપૂરતું ખાવાથી દુર્બળ અને પીળો પડી ગયો.
આજ્યબિન્દુર્યથા વહ્નૌ મહતિ જ્વલિતે ભવેત્। તથાર્ધભાગં ભીમસ્ય ભિક્ષાન્નસ્ય નરોત્તમ
જેમ મોટા અગ્નિમાં ઘીનો એક ટીપો પડે, તેમ ભીમના ભાગનું અડધું ભિક્ષાનું અન્ન પણ એમ જ હતું, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ.
તથૈવ વસતાં તત્ર તેષાં રાજન્મહાત્મનામ્। અતિચક્રામ સુમહાન્કાલોઽથ ભરતર્ષભ
એ મહાન આત્માઓ ત્યાં રહેતા રહ્યા, રાજા, અને એ રીતે બહુ લાંબો સમય વીતી ગયો, હે ભરતવંશી.
ભીમોઽપિ ક્રીડયિત્વાથ મિથો બ્રાહ્મણબન્ધુષુ। કુમ્ભકારેણ સંબન્ધાલ્લેભે પાત્રં મહત્તરમ્
ભીમ બ્રાહ્મણો અને તેમના મિત્રો સાથે રમ્યા પછી, કુંભાર સાથેની ઓળખાણથી એક મોટું વાસણ મેળવ્યું.
કુમ્ભકારોઽદદાત્પાત્રં મહત્કૃત્વાતિમાત્રકમ્। પ્રહસન્ભીમસેનાય વિસ્મિતસ્તસ્ય કર્મણા
કુંભારે વિશાળ વાસણ બનાવી ભીમસેનને હસતાં-હસતાં આપ્યું, અને ભીમના કામથી તે આશ્ચર્યચકિત થયો.
તસ્યાદ્ભુતં કર્મ કુર્વન્મૃદ્ભારં મહદાદદે। મૃદ્ભારૈઃ શતસાહસ્રૈઃ કુમ્ભકારમતોષયત્
ભીમે અદ્ભુત કામ કર્યું; એણે મોટો માટીનો ભાર ઉઠાવ્યો અને લાખો માટીના ભારથી કુંભારને ખુશ કર્યો.
ચક્રે ચક્રે ચ મૃદ્ભાણ્ડાન્સતતં ભૈક્ષમાચરન્। તદાદાયાગતં દૃષ્ટ્વા હસન્તિ પ્રહસન્તિ ચ
ભીમ સતત માટીના વાસણો બનાવતો અને ભિક્ષા માટે જતા; એણે શું લાવ્યું એ જોઈ બધાં હસતા અને આનંદ કરતા.
ભક્ષ્યભોજ્યાનિ વિવિધાન્યાદાય પ્રક્ષિપન્તિ ચ। એવમેવ સદા ભુક્ત્વા માત્રે વદતિ વૈ રહઃ। ન ચાશિતોઽસ્મિ ભવતિ કલ્યાણાન્નભૃતઃ પુરા
વિવિધ પ્રકારના ખાવાના અને ભોજનના પદાર્થો લાવીને તેઓ પીરસે છે; અને રોજ એમ જ ભોજન કરીને, ભીમ પોતાની માતાને એકાંતમાં કહે છે: 'મારે પહેલાં ક્યારેય આવું સરસ ભોજન મળ્યું નથી.'
તતઃ કદાચિદ્ભૈક્ષાય ગતાસ્તે પુરષર્ષભાઃ। સંગત્ય ભીમસેનસ્તુ તત્રાસ્તે પૃથયા સહ
પછી ક્યારેક, એ મહાન પુરુષો ભિક્ષા માટે ગયા; ત્યારે ભીમસેન પૃથાસાથે ત્યાં જ રહ્યો.
અથાર્તિજં મહાશબ્દં બ્રાહ્મણસ્ય નિવેશને। ભૃશમુત્પતિતં ઘોરં કુન્તી શુશ્રાવ ભારત
એ સમયે, કુંતીએ એક બ્રાહ્મણના ઘરમાંથી ઉઠતો, ખૂબ જ ભયાનક અને જોરદાર દુઃખનો રડવાનો અવાજ સાંભળ્યો.
રોરુયમાણાંસ્તાન્દૃષ્ટ્વા પરિદેવયતશ્ચ સા। કારુણ્યાત્સાધુભાવાચ્ચ કુન્તી રાજન્ન ચક્ષમે
એમને રડતા અને દુઃખ વ્યક્ત કરતા જોઈને, દયાથી અને સારા સ્વભાવને કારણે કુંતી, રાજા, એ દુઃખ સહન કરી શકી નહીં.
મથ્યમાનેવ દુઃખેન હૃદયેન પૃથા તદા। ઉવાચ ભીમં કલ્યાણી કૃપાન્વિતમિદં વચઃ
એ સમયે પૃથાનું હૃદય દુઃખથી ગળી ગયું હતું. એ દયાથી ભરેલા શબ્દો ભીમને, પોતાના સારા દીકરાને, કુંતીએ કહ્યું.
વસામઃ સુસુખં પુત્ર બ્રાહ્મણસ્ય નિવેશને। અજ્ઞાતા ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સત્કૃતાં વીતમન્યવઃ
દીકરા, આપણે બ્રાહ્મણના ઘરમાં ખૂબ સુખથી રહી રહ્યા છીએ, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને ખબર પણ નથી, અને અહીં સૌ આપણને સન્માન આપે છે, કોઈ ગુસ્સો પણ નથી.
સા ચિન્તયે સદા પુત્ર બ્રાહ્મણસ્યાસ્ય કિં ન્વહમ્।। કદા પ્રિયં કરિષ્યામિ યત્કુર્યુરુષિતાઃ સુખમ્
દીકરા, હું હંમેશાં વિચારું છું કે આ બ્રાહ્મણ માટે હું શું કરી શકું? ક્યારે હું એનું મનગમતું કંઈક કરીશ, જેથી અહીં રહેતાં બધાને સુખ મળે?
એતાવાન્પુરુષસ્તાત કૃતં યસ્મિન્ન નશ્યતિ। યાવચ્ચ કુર્યાદન્યોઽસ્ય કુર્યાદભ્યધિકં તતઃ
બેટા, માણસ ત્યારે સાચો કહેવાય જ્યારે એના કરેલા કાર્યમાં કંઈ પણ બગડે નહીં; પણ જો બીજું કોઈ એ કરતા વધારે કરે, તો એ વધારે ગણાય છે.
તદિદં બ્રાહ્મણસ્યાસ્ય દુઃખમાપતિતં ધ્રુવમ્। ન તત્ર યદિ સાહાય્યં કુર્યામ સુકૃતં ભવેત્
આ દુઃખ ચોક્કસ આ બ્રાહ્મણ પર આવી પડ્યું છે; જો આપણે એનું સહાય ન કરીએ, તો કોઈ સારા કર્મ થશે નહીં.
જ્ઞાયતામસ્ય યદ્દુઃખં યતશ્ચૈવ સમુત્થિતમ્। વિદિત્વા વ્યવસિષ્યામિ યદ્યપિ સ્યાત્સુદુષ્કરમ્
ચાલો, પહેલા જાણીએ કે એનું દુઃખ શું છે અને ક્યાંથી આવ્યું છે; એ સમજ્યા પછી, ભલે કામ કેટલું પણ મુશ્કેલ હોય, હું શું કરવું એ નક્કી કરીશ.
એવં તૌ કથયન્તૌ ચ ભૂયઃ સુશ્રુવતુઃ સ્વનમ્। આર્તિજં તસ્ય વિપ્રસ્ય સભાર્યસ્ય વિશાંપતે
એ રીતે વાત કરતાં, એમણે ફરીથી એ બ્રાહ્મણ અને એની પત્નીનો દુઃખનો અવાજ સાંભળ્યો, હે રાજા.
અન્તઃપુરં તતસ્તસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય મહાત્મનઃ। વિવેશ ત્વરિતા કુન્તી બદ્ધવત્સેવ સૌરભી
પછી કુંતી, વાછડાને શોધતી ગાય જેવી ઝડપથી, એ મહાન આત્માવાળા બ્રાહ્મણના ઘરનાં અંદરના ભાગમાં ગઈ.
તતસ્તં બ્રાહ્મણં તત્ર ભાર્યયા ચ સુતેન ચ। દુહિત્રા ચૈવ સહિતં દદર્શ વિકૃતાનનમ્
ત્યાં કુંતીએ બ્રાહ્મણને તેની પત્ની, દીકરા અને દીકરી સાથે જોયો, બધાના ચહેરા દુઃખથી વાંકા થઈ ગયા હતા.
ધિગિદં જીવિતં લોકે ગતસારમનર્થકમ્। દુઃખમૂલં પરાધીનં ભૃશમપ્રિયભાગિ ચ
આ જગતમાં આવું જીવન ધિક્કાર છે, જેમાં કંઈ સાર નથી, વ્યર્થ છે, દુઃખથી ભરેલું છે, બીજાઓ પર આધાર રાખવું પડે છે અને બહુ દુઃખદાયક છે.
જીવિતે પરમં દુઃખં જીવિતે પરમો જ્વરઃ। જીવિતે વર્તમાનસ્ય દ્વન્દ્વાનામાગમો ધ્રુવઃ
જીવનમાં સૌથી મોટું દુઃખ છે, જીવનમાં જ સૌથી મોટો તાપ છે; જીવતો માણસ માટે સુખ-દુઃખ જેવા વિપરીત અનુભવ આવવાનું નક્કી છે.
આત્મા હ્યેકો હિ ધર્માર્થૌ કામં ચૈવ નિષેવતે। એતૈશ્ચ વિપ્રયોગોઽપિ દુઃખં પરમનન્તકમ્
માણસ પોતે જ ધર્મ, ધન અને ઇચ્છા માટે પ્રયત્ન કરે છે; પણ એમાંથી વિયોગ toughest અને અનંત દુઃખ આપે છે.
આહુઃ કેચિત્પરં મોક્ષં સ ચ નાસ્તિ કથંચન। અર્થપ્રાપ્તૌ તુ નરકઃ કૃત્સ્ન એવોપપદ્યતે
કેટલાક કહે છે કે મોક્ષ સર્વોપરી છે, પણ એ ક્યારેય મળતું નથી; અને ધન મેળવવામાં તો આખું નરક જ અનુભવાય છે.
અર્થેપ્સુતા પરં દુઃખમર્થપ્રાપ્તૌ તતોઽધિકમ્। જાતસ્નેહસ્ય ચાર્થેષુ વિપ્રયોગે મહત્તરમ્
ધનની ઇચ્છા રાખનારા લોકોને ઘણું દુઃખ થાય છે, અને ધન મળ્યા પછી તો એ દુઃખ વધુ થાય છે; પણ જે ધનમાં આસક્ત થઈ જાય છે, એને એમાંથી વિયોગ સૌથી મોટું દુઃખ આપે છે.
યાવન્તો યસ્ય સંયોગા દ્રવ્યૈરિષ્ટૈર્ભવન્ત્યુત। તાવન્તોઽસ્ય નિખ્યન્તે હૃદયે શોકશઙ્કવઃ
જેટલા માણસને ઇચ્છિત વસ્તુઓ સાથે જોડાણ હોય છે, એટલાં જ દુઃખના કાંટા તેના હૃદયમાં વેઠાય છે.
તદિદં જીવિતં પ્રાપ્ય અલ્પકાલં મહાભયમ્। ત્યાગો હિ ન મયા પ્રાપ્તો ભાર્યયા સહિતેન ચ
આ જીવન થોડું છે અને મોટા ભયથી ભરેલું છે, છતાં હું હજુ સુધી પત્ની સાથે પણ ત્યાગનો માર્ગ અપનાવી શક્યો નથી.
ન હિ યોગં પ્રપશ્યામિ યેન મુચ્યેયમાપદઃ। પુત્રદારેણ વા સાર્ધં પ્રાદ્રવેયમનામયમ્
હું કોઈ એવો ઉપાય નથી જોતો કે જેના દ્વારા આ મુશ્કેલીમાંથી છુટકારો મળી શકે, અને પુત્ર તથા પત્ની સાથે સલામત રીતે ભાગી જવું પણ શક્ય નથી.
યતિતં વૈ મયા પૂર્વં વેત્થ બ્રાહ્મણિ તત્તથા। ક્ષેમં યતસ્તતો ગન્તું ત્વયા તુ મમ ન શ્રુતમ્
બ્રાહ્મણી, તું જાણે છે કે પહેલાં મેં જ્યાં પણ સુરક્ષા મળી શકે ત્યાં જવાનો પૂરતો પ્રયાસ કર્યો હતો, પણ તું મારી વાત સાંભળી નહોતી.